MA DA BẮT HỒN Ở SÔNG TIỀN - Chương 1: Nước Nổi Về Bến Vàm
Sáng 04/10/2017, lúc 05:30, nước sông Tiền đã dâng qua khỏi bậc thềm dưới của bến Vàm. Nguyễn Văn Thạch đứng trên sàn ghe, tay giữ mái chèo, nhìn mặt…
Nội dung chương
Sáng 04/10/2017, lúc 05:30, nước sông Tiền đã dâng qua khỏi bậc thềm dưới của bến Vàm. Nguyễn Văn Thạch đứng trên sàn ghe, tay giữ mái chèo, nhìn mặt nước đỏ phù sa chảy chầm chậm dưới ánh đèn pin. Mùa nước nổi năm nay về sớm hơn mọi năm gần nửa tháng. Nước mới chớm bờ, ngập tới mắt cá chân ở lối đi đất trước nhà, mang theo mùi bùn non, mùi rơm mục và mùi cá đồng ngai ngái.
Thạch năm nay hai mươi hai tuổi, là thanh niên chài lưới của xóm Bến Vàm, ven Cù Lao Dung. Anh cao, gầy, da sạm nắng, tay chai vì kéo lưới từ năm mười bốn tuổi. Trong xóm, người ta nói anh lặn giỏi nhất đám thanh niên, nín thở lâu, xuống nước đục mà không hoảng. Thạch chỉ cười khi nghe câu đó. Anh biết sông không thương ai giỏi, sông chỉ chừa cho người biết sợ nó đúng lúc.
Cha anh, ông Nguyễn Văn Hai, năm mươi hai tuổi, ngồi ở mũi ghe kiểm lại tấm lưới vừa vá xong đêm qua. Chân trái của ông yếu sau một lần bị lưới quấn kéo ngã trên ghe nhiều năm trước, đi khập khiễng trên bờ nhưng ngồi ghe thì vững như cột. Ông Hai hắng giọng, chỉ tay về phía đường nước chảy.
- Hôm nay thả ở khúc dưới cầu sắt thôi, đừng ra giữa dòng. Nước mới về, cá đi theo bầy ở mé sâu.
Thạch gật đầu, chống ghe rời bến. Mẹ anh, bà Nguyễn Thị Sáu, bốn mươi tám tuổi, đứng trên cầu tre trước nhà, tay xách giỏ tre, dặn vọng xuống.
- Hai cha con về trước giờ cơm trưa nghen. Nước mới, đừng ham cá mà ở lâu ngoài sông.
Em trai anh, Nguyễn Văn Út, mười tuổi, ngồi chồm hổm ở đầu cầu tre, chân thò xuống nghịch nước. Út gầy, đen nhẻm, tóc cháy nắng, là đứa trẻ ham sông nước nhất xóm. Nó nhìn theo chiếc ghe, miệng hỏi một câu mà ngày nào nó cũng hỏi.
- Anh hai, chừng nào anh cho em theo thả lưới một bữa.
- Khi nào em bơi qua được khúc bến này mà không cần bám cầu tre, anh cho theo.
Út bĩu môi, nhưng vẫn cười. Nó thừa biết anh hai nói vậy là để nó luyện bơi cho chắc. Bến Vàm có một bến tắm bằng cầu tre bắc ra sông, nước ở đó chỉ tới ngực người lớn ở mé ngoài, là chỗ trẻ con cả xóm tụ tập mỗi buổi trưa và chạng vạng. Mùa khô, người lớn còn lơ là. Mùa nước nổi, nước sâu thêm cả sải tay, ai cũng phải để mắt tới đám nhỏ.
Ghe của cha con Thạch trườn qua mặt nước lặng trước nhà. Xóm Bến Vàm nằm dọc theo bờ sông, nhà sàn và nhà tôn thấp chen nhau, trước mỗi nhà là một cầu tre hoặc một bậc đất dẫn xuống bến nước. Khói bếp từ các mái nhà bốc lên mỏng, quyện với hơi nước trên sông. Tiếng gà gáy, tiếng chó sủa và tiếng máy ghe nổ lạch phạch ở đầu xóm làm thành cái ồn ào quen thuộc của một buổi sáng chài lưới.
Ra tới khúc dưới cầu sắt, ông Hai ra hiệu dừng ghe. Cây cầu sắt cũ bắc qua cửa sông đã có từ rất lâu, sơn bong từng mảng, lan can gỉ sét, mỗi lần xe lớn đi qua là cả nhịp cầu rung lên khe khẽ. Dưới chân cầu, mặt nước không chảy thẳng như các khúc khác. Nó xoáy thành một vùng tròn, chậm mà sâu, bọt rác và lá mục cứ quay vòng ở đó rất lâu mới trôi đi.
Thạch nhìn xuống vùng nước xoáy. Sáng nay, trên mặt xoáy có bọt thưa vài vệt, nhỏ và nhạt, lẫn trong bọt phù sa trắng. Anh nhìn một lúc rồi quay đi thả lưới theo lời cha. Anh không biết rằng cái nhìn thoáng qua đó là lần đầu tiên trong mùa nước nổi này, có người trong xóm để mắt tới mặt hố xoáy lâu hơn một cái liếc.
Hai cha con thả lưới xong thì neo ghe chờ. Ông Hai móc điếu thuốc, nhìn lên cầu sắt, nói chậm rãi.
- Khúc này người xưa gọi là hố xoáy. Nước trên mặt thì hiền, ở dưới thì nó hút xuống. Hồi tao còn nhỏ, ông nội mày dặn ghe nào đi ngang cũng phải chèo vòng ra xa một chút.
- Sâu lắm không cha.
- Không ai đo được. Có người nói mười mấy sải tay. Có người lặn xuống thử rồi lên nói ở dưới có một khoảng nước lạnh bất thường, lạnh hơn nước sông nhiều. Tao thì chưa xuống tới đó bao giờ.
Thạch im lặng. Anh từng lặn ở nhiều khúc sông quanh cù lao, vớt neo, vớt lưới mắc, mò đồ rớt cho người trong xóm. Nhưng hố xoáy dưới chân cầu sắt là chỗ anh chưa từng xuống. Không phải vì anh sợ sâu. Mà vì mỗi lần ghe đi ngang, trong người anh có một cảm giác rất khó tả, như có ai ở dưới mặt nước vừa ngẩng lên nhìn theo ghe của mình.
Lưới kéo lên nặng tay, cá linh đầu mùa nhỏ mà nhiều, ánh bạc lấp lánh trong khoang ghe. Út ở trên bờ thấy ghe về thì chạy ra cầu tre đón, suýt trượt chân trên ván ướt. Bà Sáu la lên một tiếng, nắm cổ áo nó kéo lại.
- Đi đứng cho đàng hoàng. Cầu tre mùa này trơn lắm, té xuống nước là không ai vớt kịp đâu.
Câu nói của bà Sáu là câu nói cửa miệng của mọi bà mẹ ở Bến Vàm mỗi mùa nước nổi. Trẻ con nghe riết thành quen, cười rồi quên ngay. Út cũng cười, nó vịn tay cầu tre, nhìn xuống dòng nước đục dưới chân mình, mặt tỉnh bơ như mặt nước đó là sân chơi của nó từ hồi mới biết đi.
Buổi trưa, nắng lên cao, mặt sông loang loáng. Đám trẻ trong xóm bắt đầu tụ ở bến tắm. Tiếng la hét, tiếng nhảy ùm xuống nước, tiếng đập nước bì bõm vang cả một khúc bờ. Bà Lê Thị Tư, bảy mươi bốn tuổi, người già nhất xóm, chống gậy đi ngang bến, dừng lại nhìn đám trẻ rất lâu. Bà Tư ở một mình trong căn nhà sàn cũ gần đình bến, giữ nhiều lệ cũ của xóm mà người trẻ ít ai còn nhớ hết.
Bà gõ gậy xuống cầu tre, giọng khàn mà rõ.
- Tụi bay tắm thì phải có người lớn ngó. Đứa nào tắm một mình, bà thấy là bà đánh đòn. Năm nay nước về sớm, sông không có hiền như mọi năm đâu.
Đám trẻ dạ ran rồi lại ùa xuống nước. Thạch ngồi vá lưới trên sàn nhà, nghe tiếng bà Tư mà ngẩng lên. Anh thấy bà không nhìn đám trẻ nữa. Bà nhìn ra phía chân cầu sắt, nhìn vùng nước xoáy đang quay chậm giữa trưa nắng, mặt bà trầm xuống như đang nhớ một chuyện rất cũ.
Chiều xuống, nước dâng thêm một chút, ngập qua bậc thềm trên của mấy nhà thấp ở cuối xóm. Thạch ra bến rửa tay, thấy mặt hố xoáy xa xa vẫn còn mấy vệt bọt thưa chưa tan. Anh đứng nhìn một lúc lâu hơn buổi sáng. Gió thổi qua mặt sông, mang theo hơi lạnh nhẹ, dù đang là buổi chiều của một ngày tháng mười nắng gắt.
Gần cuối buổi chiều, ông Ba Lặn chèo ghe ngang bến nhà Thạch. Ông tên thật là Phạm Văn Ba, sáu mươi tám tuổi, là thợ lặn vớt xác kỳ cựu nhất của mấy xóm quanh cù lao. Người trong vùng hễ có ai sẩy chân xuống sông mất tích là lại chạy đi tìm ông trước tiên. Ông có dáng người nhỏ, khô, mắt còn tinh, hai bàn tay gân guốc vì một đời nắm dây lặn. Ghe của ông chất một cuộn dây thừng cũ, một cây sào nứa dài và một cái hộp gỗ đựng đồ nghề mà không ai trong xóm từng thấy ông mở ra trước mặt người khác.
Ông Ba ghé ghe vào cầu tre, hỏi ông Hai chuyện cá đầu mùa, rồi nhìn ra phía cầu sắt, nói một câu nghe như nói cho chính mình nghe.
- Năm nay nước về sớm, mà về sớm thì thường ở lại lâu. Mấy đứa nhỏ trong xóm phải coi cho kỹ, nhất là lúc trưa và lúc trời vừa sụp tối.
Bà Sáu bưng rổ cá đi qua, nghe được, liền hỏi lại.
- Ông Ba nói vậy là có ý gì. Mọi năm nước nổi cũng vậy thôi mà.
- Thì tui dặn cho chắc. Sông có năm hiền, có năm dữ. Năm nào nước về sớm mà mặt hố xoáy nổi bọt sớm, năm đó phải coi chừng.
Ông nói xong thì chống ghe đi, không giải thích thêm. Thạch nhìn theo chiếc ghe nhỏ của ông khuất dần về phía cuối xóm. Anh để ý thấy trên ghe của ông Ba, cây sào nứa dài lúc nào cũng có một sợi chỉ đỏ buộc ở đầu sào, sợi chỉ cũ tới mức màu đỏ đã ngả sang nâu sẫm. Anh từng hỏi ông về sợi chỉ đó một lần, hồi anh còn nhỏ. Ông chỉ cười, nói đó là lệ của người làm nghề vớt xác, chừng nào anh lớn và thật sự cần biết thì ông sẽ nói.
Cũng buổi chiều đó, Thạch phải lặn một hơi ở bến nhà để vớt con dao thái cá mà mẹ anh đánh rơi xuống nước lúc rửa cá. Nước ở bến nhà chỉ sâu ngang đầu người, trong hơn nước ở hố xoáy nhiều. Anh xuống một hơi, tay quờ theo chân cọc cầu tre, chạm được chuôi dao ngay trong lần quờ thứ hai. Út đứng trên cầu tre vỗ tay, la lên.
- Anh hai lặn hay nhất xóm luôn.
Thạch leo lên, lắc đầu cười, nhưng trong lòng anh chợt nghĩ tới lời cha nói hồi sáng, về khoảng nước lạnh bất thường dưới hố xoáy. Anh lặn giỏi thật, nhưng anh giỏi ở những chỗ nước mà anh biết rõ đáy có gì. Còn dưới chân cầu sắt, chưa ai trong xóm này biết rõ đáy có gì, kể cả ông Ba Lặn, người đã lặn ở khúc sông này gần hết một đời người.
Đêm đó, nhà Thạch ăn cơm sớm. Út kể chuyện ở bến tắm, cười nói không ngớt. Ông Hai bàn chuyện lưới cá ngày mai. Bà Sáu nhắc hai anh em sáng mai dậy sớm phụ bà phơi cá. Không ai trong nhà nhắc tới vùng nước xoáy dưới chân cầu sắt. Chỉ có Thạch, lúc nằm xuống giường, vẫn còn nghe tiếng nước vỗ vào chân cầu tre và nghĩ về mấy vệt bọt thưa trên mặt hố xoáy, nhỏ, nhạt, mà không hiểu sao cứ ở lại trong đầu anh rất lâu sau khi anh đã nhắm mắt.