MA GIẤU TRONG BỤI TRE GAI - Chương 50: Bông cúc bên bia đá
Việc rào lại bụi tre và cắm bia đá ở đầu đê, Nam được nghe kể lại từ miệng trưởng thôn Bình vào một buổi tối cuối tháng. Khi ấy, bác ghé nhà đưa cho bố…
Nội dung chương
Việc rào lại bụi tre và cắm bia đá ở đầu đê, Nam được nghe kể lại từ miệng trưởng thôn Bình vào một buổi tối cuối tháng. Khi ấy, bác ghé nhà đưa cho bố tờ giấy xác nhận cuối cùng của xã về việc an táng đã hoàn tất. Bác Bình kể, ngày hai mươi tám tháng mười một, làng huy động thanh niên và mấy bác trung niên ra đầu đê từ sớm. Người ta không chặt một cành tre nào của bụi tre. Chỉ phát quang lối đi, đóng cọc tre thành một hàng rào thấp chạy vòng quanh chân bụi, chừa một khoảng trống nhỏ phía bờ đê để người qua lại có thể đứng thắp hương. Ở khoảng trống ấy, người ta cắm một tấm bia đá nhỏ, trên bia ghi tên Đào Thị Mùi, năm sinh và năm mất, và một dòng ngắn phía dưới.
Người làng An Phú ghi nhớ.
- Bia không phải miếu, các cháu ạ. - Bác Bình nói với hai chị em Nam khi ấy đang ngồi nghe ở bàn nước. - Bia là để người đi qua biết ở đây từng có một người nằm lạc năm mươi tư năm, biết mà thắp cho bà ấy một nén hương, hay ít nhất là đi chậm lại một bước. Thế thôi.
Nam nghe bác kể mà hình dung rõ buổi sáng ngày hai mươi tám ở đầu đê, dù hôm ấy bé đang ở trường. Bé hình dung hàng rào tre mới đóng còn thơm mùi tre tươi, tấm bia đá xám đứng lặng ở rìa bờ đê, và người làng đi qua dừng lại đọc dòng chữ trên bia. Từ hôm nghe kể, bé cứ nghĩ tới một việc nhỏ mà bé muốn tự mình làm trước khi tháng mười một khép lại.
Những ngày cuối tháng mười một trôi qua trong nhà Nam bằng một nhịp yên ổn mà cả nhà chờ đợi đã lâu. Gia đình họ Đào và gia đình bé qua lại với nhau như người thân thật sự. Ông Khôi sang An Phú thêm một lần vào ngày hai mươi sáu, ngồi ăn với nhà Thức một bữa cơm trưa giản dị, tự tay thắp hương lên bàn thờ gia tiên nhà Thức và nói lời cảm ơn cuối cùng cho trọn. Bà Gái gửi sang cho Nam một gói bánh khảo và một chiếc khăn len bà tự đan, dặn bé quàng khi đi học sớm cho đỡ lạnh cổ. Bố giao xong bộ bàn ghế bị chậm cho khách ở xã bên; người khách biết chuyện, không những không trách một lời mà còn gửi thêm cho thằng bé một hộp sữa. Chị Hạnh quay lại nhịp học ở trường huyện, không còn giật mình mỗi khi điện thoại của nhà đổ chuông vào buổi chiều. Còn mẹ, vào ngày hai mươi chín, đã một mình ra đầu đê vào buổi sáng sáng rõ, đặt trước bia đá mới cắm một bó cúc nhỏ, như một lời chào đầu tiên của nhà này với người vừa có tên trên đá ở đầu làng.
Nam đi học đều từ ngày hai mươi lăm. Tới ngày ba mươi, chuyện của bé ở trường đã lắng xuống thành một chuyện cũ: bạn bè không còn xúm lại hỏi, cô giáo không còn phải dặn riêng điều gì, và bé đứng đọc bài trước lớp bằng giọng bình thường như mọi học sinh khác. Chỉ còn một thói quen mới ở lại với bé như một phần của ngày: tan học là chờ chị ở cổng trường, đi đường ngõ sau khi trời đã về chiều, và về tới nhà trước khi đèn đường bật sáng. Bé chấp nhận thói quen ấy không một lời phàn nàn, như chấp nhận việc phải đội mũ khi trời mưa.
Chiều ngày ba mươi tháng mười một, một buổi chiều tạnh mưa hiếm hoi của cuối tháng, nắng còn trải vàng trên mặt đê khi Nam tan học về. Bé xin phép mẹ cho ra đầu đê cùng chị Hạnh, mang theo một bông cúc trắng. Bông cúc ấy mẹ cắt từ bó hoa nhà mình thắp hương ngày rằm vừa rồi, chọn bông còn tươi nhất, bọc trong một tờ giấy sạch. Mẹ nghe con xin, nhìn ra ngoài trời thấy nắng còn cao và sáng rõ, lại có chị Hạnh đi cùng, nên gật đầu, chỉ dặn hai chị em đi nhanh về nhanh, về trước khi nắng tắt.
Trước khi đi, Nam đứng ở sân nhìn về phía đầu làng một lúc. Bé biết con đường này sẽ còn ở đó mỗi ngày trong đời bé: đi học, chăn trâu, lớn lên, đi làm, tất cả đều phải qua những con đường của làng mình. Bé không thể sợ một con đường mãi được, mẹ đã nói thế trong một bữa cơm. Nhưng mẹ cũng nói, sợ lúc trời sắp tối thì cứ tránh giờ ấy ra, không ai bắt một đứa trẻ phải gan dạ với bóng tối. Chiều nay trời còn sáng và nắng còn vàng, chị lại đi cùng. Bé thấy đây là lúc vừa nhất để tự mình đi lại đoạn đê ấy, đặt một bông hoa xuống chân bia đá, rồi quay về như một người làng bình thường đi thăm một nơi cần nhớ của làng mình.
Hai chị em đi theo đường đê ra đầu làng. Đây là lần đầu tiên sau ngày mười ba tháng mười một, Nam đi lại trên con đường đê này vào buổi chiều mà không nắm chặt tay người lớn vì sợ. Bé đi cạnh chị, bước chân đều, thỉnh thoảng dừng lại nhìn xuống bãi cỏ ven đê nơi đàn trâu của mấy nhà trong làng đang gặm cỏ thong thả. Con đường này từng là con đường bé đi về mỗi ngày với đàn trâu. Nó đã lấy của bé ba ngày trong một bụi tre. Chiều nay nó trả lại cho bé một buổi đi bộ yên lành trong nắng, có chị gái đi bên cạnh.
Hàng rào tre quanh bụi tre hiện ra ở cuối đoạn đê. Hàng rào thấp, cọc tre đóng đều, buộc bằng lạt mới, ôm vòng lấy chân bụi như một vòng tay giữ khoảng cách. Bụi tre phía sau hàng rào vẫn rậm và cao như cũ, lá tre xào xạc rất nhẹ trong gió chiều. Nam đứng trước hàng rào một lúc. Bé không sợ như bé tưởng. Trời còn sáng, nắng còn trên mặt đê, chị Hạnh đứng ngay bên cạnh, và bụi tre trước mặt bé giờ chỉ là một bụi tre đã được rào lại, có một tấm bia đá ghi rõ chuyện của nó cho mọi người cùng biết.
Nam bước tới khoảng trống nhỏ phía trước bia đá. Tấm bia xám, chữ khắc còn mới, nét chữ rõ ràng: tên của cô ở dòng trên, năm sinh và năm mất ở dòng giữa, và dòng chữ của làng An Phú ở phía dưới. Bé đọc thầm từng dòng một lần, rồi đặt bông cúc trắng xuống chân bia, ngay ngắn, cuống hoa hướng ra phía mặt đê. Bông cúc trắng nổi bật trên nền đá xám và đất nâu ở đầu đê, nhỏ bé mà rõ ràng, như một lời chào được gửi tới đúng địa chỉ sau rất nhiều ngày lạc đường của cả người gửi lẫn người nhận.
Bé đứng thẳng dậy, chắp hai tay trước ngực như lúc thắp hương ở mộ cô hôm an táng. Bé nói một câu chào ngắn, bằng giọng của một đứa trẻ nói với một người quen đã về nhà:
- Cô ơi, cháu chào cô. Cô ở nhà mới rồi, cháu không để dành gì nữa đâu. Cháu ăn hết phần ngon rồi.
Chị Hạnh đứng sau lưng em, nghe câu ấy mà bật cười khẽ, rồi cũng chắp tay vái bia đá một vái. Hai chị em đứng yên thêm một lúc nữa trước bụi tre đã rào. Không có gì xảy ra. Không có tiếng động lạ nào trong bụi, không có cơn lạnh bất thường nào chạy qua, không có ai gọi ai. Chỉ có tiếng lá tre, tiếng gió trên mặt đê và tiếng trâu bò ở bãi cỏ xa đang được người làng lùa dậy để về chuồng trước khi trời tối.
Nam quay lại nhìn bụi tre lần cuối trước khi ra về. Bé nghĩ tới gian nhà sáng đèn mà mình từng ở trong ba ngày, nghĩ tới người cô ngồi quay lưng ra phía sáng mà bé chưa từng nhìn rõ mặt. Hình ảnh ấy trong đầu bé giờ đã mờ đi nhiều so với những ngày ở trạm y tế, mờ như một giấc mơ dài mà người ta chỉ còn nhớ cảm giác ấm áp của nó chứ không nhớ rõ từng chi tiết. Bé không cố nhớ lại nữa. Bé thấy như thế là vừa đủ: cô đã có mộ, có tên, có bia đá ở đầu đê này; còn bé, bé có đường đi học, có đàn trâu, có chị gái đang chờ để cùng đi về nhà trước khi trời tối.
- Về thôi mày. - Chị Hạnh nói, nắm lấy tay em. - Nắng còn một lúc nữa là tắt. Về tới nhà là vừa. Tối nay mẹ nấu canh cá, bố bảo ăn sớm rồi cả nhà sang nhà bác Bình cảm ơn bác ấy một thể.
Nam gật đầu, bước theo chị, đi được mấy bước lại ngoái đầu nhìn bông cúc trắng của mình nằm yên ở chân bia đá. Bông hoa nhỏ dần trong tầm mắt khi hai chị em đi xa, nhưng bé biết ngày mai, ngày kia, sẽ có người làng khác đi qua và đặt thêm hoa, thêm hương ở đó. Cô không còn một mình nữa. Và bé cũng thế.
Hai chị em quay bước đi về phía làng. Nắng chiều còn trải trên mặt đê sau lưng họ, nhuộm vàng hàng rào tre mới và tấm bia đá nhỏ có bông cúc trắng ở chân. Ở phía xa cuối bãi cỏ, đàn trâu của mấy nhà đang lững thững đi thành hàng về làng, con đi đầu bước chậm và chắc như mọi buổi chiều bình thường của làng quê này. Bụi tre đứng lặng sau hàng rào, khép lại sau lưng hai chị em một câu chuyện dài bắt đầu từ một buổi chạng vạng mưa phùn giữa tháng. Và trên mặt đê, hai chị em đi về phía làng đang lên đèn. Từng mái nhà lần lượt sáng lên trong buổi chiều cuối cùng của tháng mười một. Cảnh ấy yên bình và rõ ràng như một lời hứa rằng từ nay, ở làng An Phú, không còn ai phải nằm lạc dưới gốc tre mà không có người nhớ tới nữa.