MA GIẤU TRONG BỤI TRE GAI - Chương 48: Lễ an táng
Sáng ngày hai mươi hai tháng mười một, trời tạnh mưa. Nam dậy sớm cùng cả nhà, mặc áo ấm, đi theo bố mẹ và chị Hạnh ra nhà văn hóa thôn để cùng đoàn…
Nội dung chương
Sáng ngày hai mươi hai tháng mười một, trời tạnh mưa. Nam dậy sớm cùng cả nhà, mặc áo ấm, đi theo bố mẹ và chị Hạnh ra nhà văn hóa thôn để cùng đoàn người đưa cô ra nghĩa trang. Đường làng sau mấy ngày mưa còn ướt, nhưng bầu trời phía đông đã hửng lên một màu sáng mỏng, thứ ánh sáng mà cả làng gần hai tuần nay ít khi được thấy vào buổi sớm.
Đoàn đưa tang đi bộ theo con đường đê ra nghĩa trang làng An Phú ở gò đất phía tây. Đi đầu là người cầm bát hương và di ảnh tượng trưng bằng bài vị của cô, vì nhà cô không còn tấm ảnh nào. Sau đó là chiếc tiểu sành được khiêng bởi bốn thanh niên làng, trong đó có bác Hùng, người đi ở vị trí đầu cáng phía bên phải và giữ bước rất đều. Ông Khôi đi ngay sau tiểu sành, được con trai dìu một bên tay. Cụ Tám đi cạnh ông Khôi, chống gậy chậm rãi. Hai bên là người làng An Phú và người làng Xuân Đài đi lẫn vào nhau, không phân biệt làng nào với làng nào nữa.
Nam đi giữa bố và mẹ, tay nắm tay mẹ. Bé nhìn đoàn người dài đi trên mặt đê còn ướt, nhìn những vệt nắng đầu tiên rọi lên bãi cỏ hai bên đường, và thấy buổi sáng nay khác hẳn buổi sáng một tuần trước ở cùng con đê này. Một tuần trước, cả làng đi trên con đê này để tìm một đứa trẻ. Sáng nay, cả làng đi trên con đê này để tiễn một người đã chờ rất lâu mới được về nhà.
Dọc đường đi, Nam để ý thấy nhiều người làng không có họ hàng gì với cả hai nhà cũng đi theo đoàn tới tận nghĩa trang. Có bác nông dân sáng nay bỏ dở buổi cày, có mấy bà đi chợ về ngang thấy đoàn thì gửi xe ở đầu đê rồi nhập vào cuối đoàn. Một bà cụ trong làng nắm tay mẹ của Nam một lúc. Bà nói rằng nhà nào trong làng này cũng từng có người thân mất trong những năm chiến tranh mà không tìm thấy mộ. Cho nên buổi sáng nay, người ta không chỉ tiễn một người làng bên. Người ta tiễn cả phần ký ức của chính nhà mình. Mẹ nghe, gật đầu, mắt nhìn thẳng về phía trước, tay vẫn nắm chặt tay Nam không rời.
Nghĩa trang làng An Phú nằm trên gò đất cao, khô ráo, nhìn xuống cánh đồng và một khúc sông nhỏ. Huyệt mộ của cô đã được đào sẵn từ chiều hôm trước ở sát khu mộ của làng, theo đúng ý nguyện của gia đình họ Đào: cô an táng tại An Phú, nơi cô nằm xuống, vì đất ở đây đã giữ cô năm mươi tư năm. Bia đá của ngôi mộ mới cũng đã được đưa tới, dựng tạm bên cạnh huyệt, trên bia khắc rõ tên Đào Thị Mùi và hai năm sinh, năm mất: 1950 và 1972. Nam đứng đọc thầm dòng chữ ấy hai lần. Lần đầu tiên trong đời, bé thấy tên của cô đứng thẳng trên đá, giữa ban ngày, trước mặt mọi người.
Lễ an táng diễn ra theo lệ làng, trang trọng và không dài. Khi tiểu sành được hạ xuống huyệt, cả nghĩa trang im lặng. Ông Khôi là người thắp nén hương đầu tiên trước mộ mới. Ông được con trai dìu tới sát mép huyệt, tay run run cắm nén hương vào chiếc bát đặt trước bia, rồi đứng lặng rất lâu, miệng mấp máy khấn điều gì không ai nghe rõ, chỉ thấy vai ông rung nhẹ. Người con trai đứng sau lưng ông, mắt đỏ hoe, thỉnh thoảng lại đưa tay đỡ khuỷu tay cha.
Cụ Tám đứng bên cạnh, nói lời tiễn ngắn gọn thay mặt làng An Phú. Ông nói chậm rãi, đủ cho cả nghĩa trang nghe. Làng An Phú xin lỗi người đã khuất, vì năm mươi tư năm qua đã để bà nằm lạc dưới gốc tre ở đầu làng mà không một nén hương, không một lời khấn. Người làng đi qua mỗi ngày mà không biết dưới chân mình là một người đang chờ được nhớ tới. Từ hôm nay, bà có mộ, có tên, có làng này và làng Xuân Đài cùng thắp hương. Ông nói xong thì cúi đầu trước mộ một cái thật sâu, sâu hơn sức của một người già tám mươi hai tuổi, khiến mấy thanh niên đứng gần phải bước tới đỡ.
Gia đình Thức thắp hương sau gia đình họ Đào. Bố thắp hương trước, vái ba vái và nói một câu ngắn mà Nam đứng cạnh nghe rõ: nhà cháu cảm ơn cô đã giữ cháu Nam, từ nay việc hương khói của cô, nhà cháu xin được góp một phần. Mẹ thắp hương sau bố. Rồi mẹ đặt lên mộ một bó cúc trắng, bó cúc chị đã chọn từ sớm ở chợ xã, từng bông còn đọng nước. Nam nhìn bó cúc trắng nằm trên lớp đất mới đắp mà bỗng nhớ tới miếng xôi to nhất mà bé từng để dành trong bữa tiệc dài trong bụi tre. Bé nghĩ, bó cúc này là phần để dành của nhà mình, mang ra tận đây cho cô, muộn hơn một tuần nhưng cuối cùng cũng tới nơi.
Tới lượt mình, Nam cầm nén hương mẹ đưa, cắm vào bát hương trước bia và chắp tay đứng yên một lúc. Trong đầu bé không có lời khấn dài. Bé chỉ nói nhỏ, nhỏ đến mức chỉ mình bé và có lẽ người nằm dưới đất nghe thấy:
- Cô ơi, từ giờ cô có nhà rồi. Cô không phải ngồi trong bụi tre nữa đâu.
Bà Gái đứng ngay phía sau nghe được câu ấy. Bà bỗng bật khóc thành tiếng, rồi lại cười qua nước mắt, một tay nắm lấy tay mẹ của Nam, một tay đưa lên che miệng. Mấy người phụ nữ làng Xuân Đài đứng quanh cũng rơm rớm. Có người nói khẽ rằng thằng bé này nói đúng nhất buổi sáng hôm nay, nói bằng đúng cái giọng mà người trong cuộc mới nói được.
Sau phần lễ chính, người làng Xuân Đài mang theo một ít đất sạch từ vườn nhà họ Đào, đựng trong một chiếc túi vải nhỏ, trao cho ông Khôi. Ông tự tay rải lớp đất quê nhà ấy lên trên tiểu sành trước khi lấp huyệt. Ông nói rằng em gái ông đi gánh hàng xa nhà hơn nửa thế kỷ. Nay bà nằm lại ở đất An Phú thì cũng nên có một nắm đất của làng Xuân Đài phủ lên người cho ấm. Người con trai đỡ cha làm việc ấy, hai cha con cùng rải đất, chậm rãi như rắc từng nắm tro bếp trong một buổi sáng mùa đông ở nhà mình. Cảnh ấy khiến nhiều người đứng quanh phải quay mặt đi.
Đất được lấp xuống dần, từng lớp một, do chính tay người làng hai bên thay nhau làm. Ngôi mộ mới đắp cao dần thành một nấm đất gọn gàng trên gò nghĩa trang, trước mặt là tấm bia đá ghi tên rõ ràng. Ông Khôi ngồi lại bên mộ thêm một lúc lâu sau khi mọi người đã bắt đầu ra về thưa dần. Ông đặt bàn tay già nua lên lớp đất mới còn ẩm, vỗ nhẹ hai cái như vỗ về một người vừa ngủ yên, rồi mới chịu để con trai dìu đứng dậy.
Trước khi rời nghĩa trang, ông Khôi nói với bố mẹ của Nam một việc mà cả nhà đã nghe phong thanh từ hôm qua nhưng tới lúc này mới được chính miệng ông nói ra. Ngôi mộ gió của cô ở nghĩa trang làng Xuân Đài, gia đình ông giữ nguyên như cũ, không dỡ bỏ, vì đó là nơi nhà ông đã thắp hương năm mươi mốt năm, là một phần của gia đình. Nhưng từ nay, ngày giỗ của cô, nhà ông sẽ làm chính ở ngôi mộ mới này, ở An Phú. Ông nói hai nhà cứ qua lại với nhau như người thân, tới ngày giỗ thì cùng nhau ra mộ, bên nào tới trước thắp hương trước cũng được. Bố của Nam nắm tay ông, gật đầu nhận lời ngay, không khách sáo một câu nào.
Mẹ nghe hai người đàn ông nói chuyện mà mắt lại rưng rưng. Chị nói nhỏ với bà Gái đứng bên cạnh rằng nhà chị từ nay có thêm một nơi phải nhớ đường đi, như nhớ đường về nhà ngoại. Bà Gái cười qua nước mắt lần thứ hai trong buổi sáng, bảo đường từ Xuân Đài sang An Phú chỉ có bốn cây số, đi một lúc là tới, từ nay hai làng này coi như đã nối lại một quãng đường bị đứt từ năm bảy hai.
Trên đường về, đoàn người thưa dần, ai về nhà nấy. Gia đình Nam đi sau cùng với vài người làng An Phú. Khi đi qua bờ đê ngang bụi tre gai lớn ở đầu làng, Nam bỗng chậm bước lại. Bé ngoái nhìn bụi tre một lần. Bụi tre đứng yên trong nắng sau mưa, lá tre còn đọng nước lấp lánh, cành gai đan vào nhau lặng lẽ như mọi ngày trong suốt bao nhiêu năm qua. Không có gì khác lạ. Không có tiếng động nào ngoài tiếng gió nhẹ qua lá và tiếng trâu bò ở bãi cỏ xa. Chỉ là một bụi tre già ở đầu đê, như nó vốn vẫn thế với người làng từ trước tới nay.
Nam nhìn bụi tre một lúc rồi quay đi, bước nhanh hơn để theo kịp bố mẹ. Mẹ quay lại chờ con, nắm lấy tay bé. Bàn tay mẹ ấm. Con đường đê phía trước mặt đang khô dần dưới nắng, và ở cuối đường, khói bếp của làng đã bắt đầu bốc lên từ những mái nhà sau một buổi sáng dài.
- Về thôi con. - Mẹ nói. - Trưa nay nhà mình ăn cơm sớm. Mai kia con còn phải chuẩn bị đi học lại.
Nam gật đầu, đi sát vào cạnh mẹ, bước chân nhẹ và đều trên mặt đê đang khô. Bé không ngoái lại lần thứ hai. Phía sau lưng bé, bụi tre đứng lặng trong nắng, và phía trước mặt, làng An Phú đang trở về với một ngày bình thường, sau khi đã làm xong một việc chờ đợi suốt năm mươi tư năm.