MA GIẤU TRONG BỤI TRE GAI - Chương 46: Hài cốt dưới rễ tre
Sau cái giơ tay của Thức, không ai trong hố đào cử động thêm một nhịp nào. Đức ở trên bờ lên tiếng trước, giọng rõ và chậm, yêu cầu toàn bộ ca đào rút…
Nội dung chương
Sau cái giơ tay của Thức, không ai trong hố đào cử động thêm một nhịp nào. Đức ở trên bờ lên tiếng trước, giọng rõ và chậm, yêu cầu toàn bộ ca đào rút tay khỏi lớp đất cuối, giữ nguyên hiện trạng, để anh chụp ảnh và ghi biên bản trước khi gạt tiếp bất cứ lớp đất nào. Cụ Tám chống gậy đứng sát mép hố, cúi xuống nhìn rất lâu vào chỗ bay của Thức vừa chạm tới, rồi gật đầu:
- Tới rồi đấy. Từ đây, gạt bằng tay. Nhẹ như gạt tro trong bếp nhà mình.
Thức quỳ nguyên trên tấm ván lót, hai tay trần bắt đầu gạt từng nắm đất mỏng sang hai bên. Đất ở lớp này xám, mịn và lạnh, lẫn những sợi vải đã mục chỉ còn là vệt màu nâu nhạt. Anh gạt rất chậm. Ban đầu chỉ là một khoảng cong mờ mờ hiện ra dưới lớp đất, giống hình một chiếc vai người. Rồi tới một đoạn xương dài. Rồi cả hiện trường trên bờ cùng nín thở khi hình hài dưới đất dần rõ thành tư thế của một người nằm nghiêng.
Ở độ sâu khoảng một mét hai, phía rễ tre chìa hướng đông, hài cốt của một người hiện ra trọn vẹn trong lòng hố. Người nằm nghiêng về một bên, đầu hơi cúi, hai chân co nhẹ. Tay phải buông dọc theo thân, còn tay trái co lên về phía ngực. Đó là đúng tư thế của một người bị đất đá đổ xuống vùi lấp trong giây phút bất ngờ. Tư thế ấy giữ nguyên như thế suốt hơn nửa thế kỷ. Quanh hài cốt, lớp vải quang gánh mục chỉ còn lại vài vệt dài ôm theo thân người; gần phía đầu có một cây trâm cài tóc bằng đồng đã gỉ xanh, nằm lẫn trong đất xám.
Đức xuống mép hố, chụp ảnh hiện trạng từ nhiều góc, đọc to từng mục để người ghi chép phụ ghi vào biên bản tại chỗ. Thời gian phát hiện khoảng mười giờ ba mươi phút sáng ngày hai mươi mốt tháng mười một. Vị trí phía rễ tre hướng đông của gốc bụi tre đầu bờ đê phía bắc. Độ sâu khoảng một mét hai tính từ mặt đất hiện tại. Hài cốt một người, tư thế nằm nghiêng. Di vật đi kèm gồm mảnh vải mục và một trâm cài tóc bằng đồng. Anh nhấn mạnh trong biên bản một câu mà cả hiện trường đều nghe rõ: đây là hài cốt của một người dân thường, được gia đình và làng tổ chức đào tìm theo kỷ vật, không thuộc diện quy tập nào khác.
Trong lúc chờ Đức chụp xong lượt ảnh đầu tiên, Thức vẫn quỳ nguyên ở đáy hố, hai tay đặt lên đầu gối, không dám chạm vào bất cứ thứ gì. Anh nhìn tư thế nằm nghiêng của người dưới đất. Trong đầu anh hiện lên một hình ảnh rất rõ của hơn nửa thế kỷ trước. Một cô gái gánh hàng đi qua đầu làng trong một buổi trưa tháng mười. Cô nghe tiếng bom, ngã xuống ở mé đất này khi đất đá và gốc tre đổ ập tới. Cô không kịp kêu lên một tiếng nào cho người nhà nghe thấy. Anh nghĩ tới con trai mình cũng đã ngồi ở chính khoảng đất này, cách người phụ nữ ấy chỉ một lớp đất và một lớp rễ tre, trong ba ngày liền. Một người nằm chờ hơn nửa thế kỷ. Một đứa trẻ ngồi chờ ba ngày. Sáng nay, cả hai cuộc chờ đợi cùng khép lại ở một miệng hố.
Việc kiểm đếm sơ bộ được làm ngay tại chỗ, dưới sự chứng kiến của hai gia đình và người già hai làng. Hộp sọ còn nguyên, hướng mặt quay về phía trong của gốc tre. Xương sườn, xương sống, xương tay và xương chân được nhận diện lần lượt khi lớp đất mỏng cuối cùng được gạt đi. Hài cốt còn gần như nguyên vẹn so với một người nằm trong đất ẩm năm mươi tư năm. Cụ Tám đứng trên bờ nói nhỏ rằng đó là nhờ lớp đất sét pha ở bờ đê này giữ kín hơi ẩm đều. Và cũng nhờ rễ tre đan thành một lớp nắp tự nhiên phía trên.
Rồi tới bàn tay trái, bàn tay co về phía ngực của người nằm dưới đất. Thức là người gạt lớp đất cuối cùng quanh bàn tay ấy. Anh làm chậm đến mức mấy người đứng gần phải nín thở theo từng nhịp tay của anh. Từng đốt xương ngón tay hiện ra, nhỏ và xám. Tới ngón áp út, cả hố đào lặng đi.
Bàn tay trái của hài cốt thiếu đúng một đốt xương ở ngón áp út.
Không ai nói gì trong vài giây đầu tiên. Thức ngẩng lên nhìn Đức. Đức nhìn xuống bàn tay trong hố, rồi mở cặp hồ sơ. Anh đối chiếu với bản mô tả hiện vật đã niêm phong mà xã đang giữ. Bản mô tả ghi một đốt xương ngón tay người, được móc ra từ miệng bé Nam sáng ngày mười lăm tháng mười một. Đốt xương ấy còn đeo nguyên chiếc nhẫn đồng gỉ xanh khắc chữ lồng ở mặt trong. Bản mô tả ấy và bàn tay đang nằm trong đất khớp nhau ở đúng một điểm không thể nhầm lẫn: một đốt xương thiếu ở ngón áp út của bàn tay trái.
- Khớp rồi. - Đức nói, giọng anh cũng khàn đi. - Ghi vào biên bản: hài cốt thiếu đúng một đốt xương ngón áp út bàn tay trái, đối chiếu phù hợp với hiện vật đã niêm phong tại xã. Việc đối chiếu trực tiếp và đặt lại hiện vật sẽ thực hiện ở khâu khâm liệm chiều nay, trước sự chứng kiến của hai gia đình.
Trưởng thôn Bình đứng ở mép hố, tháo chiếc mũ ướt mưa xuống cầm trên tay. Người làng ở vòng ngoài, không biết ai là người đầu tiên, lần lượt làm theo: những chiếc mũ, chiếc nón được bỏ xuống trong im lặng. Cả đầu đê chỉ còn tiếng nước nhỏ giọt từ cành tre xuống mặt đất vừa tạnh mưa, và tiếng Đức đọc biên bản rất chậm, rất rõ.
Có người trong làng đề nghị đọc lại biên bản nhận diện ở xã cho ông Khôi nghe ngay tại chỗ, nhưng cụ Tám khẽ lắc đầu. Giấy tờ đã xong phần của giấy tờ từ hôm qua và sáng nay. Lúc này là của người nhà. Mọi thủ tục còn lại, kể cả việc mở niêm phong hiện vật, cứ để tới chiều, làm ở nhà văn hóa thôn cho trang trọng và đầy đủ người chứng kiến.
Ông Khôi được con trai và Thức dìu xuống đứng ở bậc đất chắc ở mép hố, vị trí gần nhất có thể với hài cốt mà một người già tám mươi tuổi có thể đứng an toàn. Ông cúi xuống, nhìn rất lâu vào hình hài nằm nghiêng trong lòng đất, nhìn bàn tay co về phía ngực, nhìn cây trâm đồng gỉ xanh gần phía đầu. Tay ông bám chặt vào cánh tay con trai. Môi ông run lên mấy lần mới thành tiếng.
- Em tôi đây rồi.
Ông chỉ nói được một câu ấy. Rồi ông đứng yên, nước mắt chảy dài trên gương mặt già nua, không đưa tay lên lau. Người con trai đứng cạnh cũng khóc theo cha, một tay đỡ lưng ông, một tay nắm chặt chiếc khăn đã ướt mưa. Bà Gái ở trên bờ chắp tay trước ngực, miệng lẩm bẩm điều gì không thành tiếng, rồi quay sang nắm chặt tay Liên đang đứng bên cạnh.
Thức trèo lên khỏi hố, đứng cạnh ông Khôi. Quần áo anh lấm bùn từ đầu gối trở xuống, hai bàn tay còn nguyên đất xám của lớp đất cuối. Anh nói với ông Khôi, nói thay cho cả nhà mình và cũng thay cho cả làng An Phú:
- Thưa bác, nhà cháu và làng cháu đưa được cô về rồi. Từ giờ, cô không nằm một mình ở đây nữa.
Ông Khôi gật đầu, đưa bàn tay già nua ra nắm lấy bàn tay còn dính đất của Thức, nắm rất chặt. Cụ Tám đứng phía sau, chống gậy, nhìn hai người đàn ông một già một trẻ nắm tay nhau bên miệng hố, rồi nói một câu ngắn gọn cho cả hiện trường cùng nghe:
- Đưa bà ấy lên thôi. Nhẹ tay. Đưa như đưa người nhà mình về nhà.
Trước khi đưa hài cốt lên, cụ Tám bảo người nhà họ Đào thắp thêm một nén hương ở ban thờ tạm. Rồi họ đọc to tên người nằm dưới đất. Lần đầu tiên cái tên ấy được gọi đầy đủ ở chính nơi bà nằm xuống: Đào Thị Mùi, sinh năm 1950, người làng Xuân Đài. Tiếng đọc tên vang lên giữa đầu đê yên tĩnh, không ai nói chen vào. Liên đứng ở vòng ngoài, nghe cái tên ấy mà nhớ tới những ngày con mình còn ở trạm y tế, khi người phụ nữ này còn là một ẩn số không tên sau một chiếc nhẫn đồng. Giờ ẩn số ấy đã có tên, có tuổi, có anh trai đang đứng khóc ở mép hố.
Việc đưa hài cốt lên được làm ngay sau đó, chậm rãi và có thứ tự. Từng phần hài cốt được nâng lên bằng tay và bằng tấm vải trắng sạch đã chuẩn bị sẵn, đặt lên một chiếc cáng tre lót vải, theo đúng thứ tự kiểm đếm của Đức. Cây trâm đồng và những mảnh vải quang gánh còn lại cũng được cất giữ cẩn thận vào hộp riêng, ghi biên bản là di vật đi kèm. Khoảng gần trưa, phần hài cốt cuối cùng được đưa lên khỏi miệng hố và đặt ngay ngắn trên cáng ở ban thờ tạm đầu đê. Mây trên đầu bờ đê vừa kịp mỏng đi. Một vệt nắng yếu đầu tiên sau nhiều ngày mưa phùn rọi xuống mặt đê ướt.
Thức đứng ở đầu cáng, nhìn người phụ nữ đã nằm dưới gốc tre năm mươi tư năm nay nằm yên trên tấm vải trắng giữa ban ngày, trước mắt hai làng. Anh bỗng hiểu trọn vẹn câu nói của cụ Tám trong đêm đầu tiên tìm con, câu nói mà khi ấy không ai trong làng dám tin hẳn. Người ta không chỉ tìm thấy một hài cốt sáng nay. Người ta tìm thấy một cái tên đã lạc mất hơn nửa thế kỷ, và từ trưa nay trở đi, cái tên ấy sẽ không còn phải nằm im dưới rễ tre nữa.