MA GIẤU TRONG BỤI TRE GAI - Chương 44: Đào tay quanh gốc tre
Sáng ngày hai mươi mốt tháng mười một, Thức dậy từ lúc trời còn tối. Anh mặc bộ quần áo lao động cũ nhất, đi đôi ủng cao su đã rửa sạch từ tối hôm trước.…
Nội dung chương
Sáng ngày hai mươi mốt tháng mười một, Thức dậy từ lúc trời còn tối. Anh mặc bộ quần áo lao động cũ nhất, đi đôi ủng cao su đã rửa sạch từ tối hôm trước. Rồi anh ra sân kiểm tra lại một lần nữa những thứ mình phụ trách: hai chiếc xẻng cán dài, một chiếc bay thợ xây mới, mấy đôi găng tay vải, và cuộn dây thừng để kéo đất. Liên dậy cùng anh, nấu một nồi xôi đỗ lớn cho cả ca đào ăn sáng ở đầu đê, phần của nhà ăn riêng để trên bếp còn nóng.
Sáu giờ, đầu bờ đê phía bắc đã có mặt gần đủ mọi người. Trời chưa sáng hẳn, mưa phùn mỏng như sương, mặt đê ướt và trơn. Trưởng thôn Bình cho người dựng bạt lớn trên khung tre ở đúng khoảng đất phía rễ tre chìa hướng đông, như đã bàn tối hôm trước. Một ban thờ nhỏ được lập tạm ở đầu đê, trên chiếc bàn gỗ kê ngay ngắn: bát hương mới, đĩa hoa quả, mấy bông cúc vàng, chai nước sạch và một đĩa muối gạo nhỏ. Cụ Tám chống gậy tới, áo mưa khoác ngoài, đứng lặng nhìn bụi tre một lúc lâu trước khi bảo hai gia đình cùng thắp hương.
Ông Khôi được con trai đưa sang từ sớm. Ông mặc áo ấm dày, ngồi trên chiếc ghế nhựa đặt ở mép khoảng đất sẽ đào, hai tay nắm đầu gậy, mắt không rời khoảng đất lún dưới rễ tre. Cạnh ông là bà Gái, cũng tới từ sớm, tay cầm một bó hương chưa đốt. Đức có mặt với cặp hồ sơ và máy ảnh của xã. Anh đứng ở vị trí ghi biên bản hiện trường, đọc lại ngắn gọn kế hoạch đã thống nhất: đào tay hoàn toàn, theo lớp, có ghi chép và chụp ảnh từng giai đoạn. Mọi vật lạ tìm thấy phải báo ngay để ghi vào biên bản.
Cụ Tám thắp nén hương đầu tiên ở ban thờ tạm. Ông khấn không to, chỉ đủ cho những người đứng gần nghe. Ông xin phép đất đai ở đầu đê. Ông xin phép người nằm dưới gốc tre hơn nửa thế kỷ. Ông nói rõ hôm nay làng và hai gia đình tới đây để đưa người lên, làm lễ và an táng đàng hoàng. Họ không phải tới để quấy phá. Ông Khôi thắp hương sau cụ Tám, tay run nhẹ khi cắm hương xuống bát. Thức và Liên thắp hương cuối cùng trong phần lễ mở đầu. Khói hương bay là là trên mặt đê lạnh, quyện vào màn mưa phùn mỏng.
Lễ xong, ca đào đầu tiên xuống hố. Khoảng đất được căng dây khoanh lại vừa đủ một hố đào rộng rãi ở khu rễ tre hướng đông, chừa lại phần gốc tre chính không động vào. Thức là một trong những người cầm xẻng đầu tiên. Anh Đỗ Văn Hùng cũng ở ca đầu, không nói nhiều như mọi khi, chỉ lặng lẽ chọn vị trí ở phía trong cùng, gần rễ tre nhất, và đào rất đều tay. Mấy thanh niên trẻ hơn đứng trên bờ phụ trách kéo đất lên và sàng qua từng lớp theo đúng lời cụ Tám dặn.
Trước khi xẻng đầu tiên chạm đất, cụ Tám bảo mọi người đứng yên một phút. Không ai nói gì. Cả đầu đê chỉ còn tiếng mưa rất nhẹ rơi trên lá tre và tiếng nước sông nhỏ chảy phía dưới chân đê. Thức đứng trong phút yên lặng ấy mà nghe rõ tim mình đập. Anh đã đứng ở đoạn đê này không biết bao nhiêu lần trong ba ngày tìm con, đã soi đèn vào bụi tre này trong đêm tối mà không thấy gì. Sáng nay anh đứng đây với chiếc xẻng trong tay, không phải để tìm con nữa, mà để đưa người đã giữ con anh trở về với gia đình của bà.
Lớp đất mặt là đất phù sa lẫn lá mục và rễ cỏ, mềm và tơi vì mưa nhiều ngày. Xuống sâu hơn một chút, đất bắt đầu lẫn những thứ không thuộc về một bờ đê bình thường. Ca đào đưa lên một mảnh vải đã mục gần hết, sợi vải vừa chạm không khí đã rã ra thành từng mảng nâu sẫm; Đức ghi vào biên bản là mảnh vải giống vải quang gánh cũ, đã mục nát. Một đoạn dây dù ngắn, cũng đã xơ và đen lại vì nằm lâu trong đất, được tìm thấy cách mảnh vải không xa. Rải rác trong lớp đất ấy còn có những mảnh sành nhỏ không rõ niên đại, cạnh đã mòn, được sàng ra và đặt riêng trên một tấm nilon theo yêu cầu của Đức.
- Đất này là đất xới lên từ hồi bom rơi. - Cụ Tám ngồi ở mép hố, nói với ông Khôi và cũng là nói cho cả ca đào nghe. - Mảnh vải, dây dù, sành vỡ, toàn thứ của những năm ấy lẫn vào nhau. Cứ đào chậm. Tới lớp đất nguyên là phải để ý ngay.
Thức đào mà mồ hôi vẫn rịn ra trong cái lạnh của buổi sáng mưa phùn. Mỗi xẻng đất anh đưa lên đều nhẹ tay hơn xẻng trước, vì càng xuống sâu, ý nghĩ dưới lớp đất này là một người đang nằm càng rõ. Anh nhớ lời cụ Tám tối hôm trước: đào như đi tìm người nhà. Anh cũng nhớ con trai mình đã ngồi ở tâm bụi tre này ba ngày, và người nằm dưới đất chính là người đã giữ thằng bé không một vết xước trong suốt ba ngày ấy. Xẻng trong tay anh vì thế không còn là xẻng đào đất thuê hay đào móng nhà như mọi ngày. Nó là cái xẻng đưa một người về.
Đất đưa lên được sàng ngay trên bờ, từng lớp mỏng một. Người sàng là mấy bác trung niên trong làng, làm việc này với sự cẩn thận khác hẳn ngày thường: họ nhặt ra từng mảnh sành, từng đoạn rễ lạ, đưa mắt nhìn kỹ rồi mới đổ đất sàng xuống đống đất riêng phía sau. Đức đi lại giữa hố đào và bàn ghi chép, chụp ảnh ở từng độ sâu có vật lạ, ghi giờ và vị trí vào biên bản bằng chữ viết tay rõ ràng. Trưởng thôn Bình thỉnh thoảng lại nhắc mọi người ở vòng ngoài đứng lùi ra, chừa lối đi lại cho người kéo đất và giữ cho hiện trường yên tĩnh. Không có tiếng cười nói ồn ào như một buổi lao động làng thường ngày. Ai cũng hiểu mình đang đứng cạnh việc gì.
Anh Hùng đào liền một mạch gần hết ca đầu mới chịu lên thay áo. Có người trong làng nhìn anh, nhớ tới đêm thứ hai anh mang can xăng ra đầu đê này đòi đốt bụi tre, rồi lại nhìn đôi tay anh đang cẩn thận gạt từng lớp đất mỏng bằng bay nhỏ ở góc hố gần rễ tre nhất. Không ai nói ra điều gì. Thức nhìn anh họ của mình, trong lòng bỗng nhẹ đi một phần. Có những lỗi không cần nói lời xin lỗi thành tiếng; người ta chuộc lại bằng chính đôi tay của mình, ở đúng chỗ mình từng suýt gây họa.
Tới khoảng tám giờ, ca đào thứ hai thay ca đầu lên nghỉ và ăn xôi nóng do Liên mang ra tận mép hố. Thức lên bờ, tay chân lấm bùn, ngồi xuống cạnh ông Khôi uống bát nước chè xanh còn bốc khói. Ông Khôi nhìn hố đào, hỏi anh một câu rất nhỏ:
- Sâu được bao nhiêu rồi cháu?
- Dạ, thưa bác, được chừng sáu bảy tấc rồi ạ. - Thức đáp. - Đất càng xuống càng chắc hơn lớp trên. Chắc sắp tới lớp đất cũ.
Ông Khôi gật đầu, không nói gì thêm. Ông ngồi yên như thế từ sáng tới giờ, không về nhà ai nghỉ, không than lạnh, thỉnh thoảng người con trai lại đưa cho ông một ngụm nước ấm từ chiếc phích nhỏ mang theo. Bà Gái ngồi cạnh ông, thỉnh thoảng lại nhìn vào hố đào rồi quay mặt đi, lấy tay áo chấm mắt.
Liên ở trên bờ lo phần nước uống và khăn khô cho cả hiện trường. Chị đi lại giữa ban thờ tạm và mép hố, thỉnh thoảng đưa mắt nhìn xuống lớp đất đang sâu dần, rồi lại nhìn sang ông Khôi ngồi yên trên ghế nhựa. Có lúc chị mang cho ông một bát nước ấm, ông cầm bằng hai tay, gật đầu cảm ơn mà không nói thành lời. Chị hiểu sự im lặng ấy. Nhà chị vừa trải qua tám ngày chờ một người thân trở về. Nhà họ Đào đã chờ năm mươi tư năm.
Khoảng tám giờ rưỡi, hố đã sâu chừng tám tấc. Rễ tre ở độ sâu này chằng chịt như một tấm lưới cứng, ca đào phải dùng dao rựa nhỏ và cưa tay cắt từng đoạn rễ để lấy lối xuống, làm rất chậm để không xẻng nào bổ mạnh xuống lớp đất dưới rễ. Vẫn chưa thấy gì ngoài đất, rễ và thêm vài mảnh sành vụn. Không khí quanh hố đào lặng dần; những người đứng xem ở vòng ngoài cũng ít nói hẳn, chỉ còn tiếng xẻng chạm đất, tiếng đất đổ lên sàng và tiếng mưa phùn rất nhẹ trên mặt bạt.
Thức vừa thay ca xuống lại hố được ít phút thì trời bắt đầu đổi. Từ phía đông, sau rặng tre cuối cánh đồng, mây đen kéo về rất nhanh, thành một vệt dài sẫm lại che kín dần khoảng trời sáng hiếm hoi của buổi sáng. Gió nổi lên, quật tấm bạt che trên khung tre kêu phần phật. Mấy người trên bờ ngẩng lên nhìn trời cùng một lúc.
Trưởng thôn Bình đứng thẳng dậy, nhìn vệt mây đang tràn tới, rồi nói to cho cả hiện trường nghe:
- Mưa lớn đấy. Che bạt lại, tính cho kỹ.
Ca đào trong hố được gọi tạm lên bờ. Người ta kéo thêm một tấm bạt nữa chằng chéo qua miệng hố, buộc chặt vào các cọc tre đã đóng sẵn. Thức đứng ở mép hố, nhìn xuống lớp đất vừa đào tới tám tấc, lòng bỗng se lại. Dưới lớp đất ấy có thể chỉ còn một quãng ngắn nữa là tới người cần tìm. Nhưng trời đất không chờ người. Anh nắm chặt cán xẻng, chờ lệnh tiếp theo của cụ Tám và trưởng thôn, trong tiếng gió đang mạnh dần trên mặt đê.