MA GIẤU TRONG BỤI TRE GAI - Chương 41: Dòng sổ hộ tịch
Chiều ngày hai mươi tháng mười một, ông Đào Văn Khôi ngồi ở bậc thềm nhà mình tại làng Xuân Đài, nhìn người con trai cả khóa cổng rồi quay lại đỡ ông…
Nội dung chương
Chiều ngày hai mươi tháng mười một, ông Đào Văn Khôi ngồi ở bậc thềm nhà mình tại làng Xuân Đài, nhìn người con trai cả khóa cổng rồi quay lại đỡ ông đứng dậy. Buổi sáng, ông đã sang An Phú, đã đứng trước biên bản của xã và nhận chiếc nhẫn trong túi niêm phong là của em gái mình. Việc ấy xong, người ta tưởng ông sẽ nghỉ. Nhưng ông bảo con đưa về Xuân Đài ngay trong buổi chiều, vì còn một việc giấy tờ phải làm cho trọn ở phía xã nhà, trước khi trời tối hẳn.
- Việc gì mà gấp thế hả bố? - người con trai hỏi khi xe vừa ra khỏi ngõ. - Bên An Phú người ta đã ghi biên bản rồi còn gì.
- Biên bản bên ấy ghi lời của bố. - Ông Khôi chống gậy lên đầu gối, mắt nhìn ra cánh đồng đang sẫm lại trong mưa phùn. - Còn dòng sổ của xã mình, bố phải tận mắt nhìn thấy. Năm mươi tư năm nhà mình sống bằng lời kể. Mai người ta đào đất lên, bố không muốn đứng bên hố đào mà trong tay chỉ có lời kể.
Người con trai không hỏi thêm. Hai bố con tới trụ sở Ủy ban xã Xuân Đài khi cán bộ vừa dọn dẹp bàn làm việc cuối ngày. Nghe ông Khôi nói rõ việc, người cán bộ hộ tịch trẻ tuổi hơi ngần ngại. Anh bảo sổ cũ từ trước những năm tám mươi không để ở phòng này. Sổ cất trong kho riêng phía sau, vì trận lụt năm xưa làm hỏng mất một phần kho lưu trữ chung. Nhưng sổ hộ tịch gốc của làng thì may mắn còn, do đời cán bộ trước kê cao lên gác xép của kho, nước chỉ mấp mé tới chân tủ.
- Cụ chờ cháu một lát. - Người cán bộ nói. - Cháu phải xin ý kiến lãnh đạo xã rồi mới mở tủ được.
Ông Khôi gật đầu, ngồi xuống chiếc ghế dài ngoài hành lang. Hành lang lạnh, gió lùa qua khe cửa mang theo mùi đất ẩm và mùi giấy cũ từ phía kho. Ông ngồi rất thẳng, hai tay đặt lên đầu gậy, thỉnh thoảng lại nhìn ra sân xã đang loang nước mưa. Người con trai đứng cạnh, mấy lần định giục rồi lại thôi. Ông biết tính bố mình. Có những việc chờ đợi đối với ông không phải là mất thời gian, mà là một phần của việc.
Gần hai mươi phút sau, người cán bộ quay lại cùng một đồng chí phó chủ tịch xã. Đồng chí phó chủ tịch bắt tay ông Khôi, nói xã đã nhận được thông báo phối hợp từ phía An Phú, việc tra sổ để đối chiếu danh tính cho trường hợp này là việc chính đáng, xã tạo điều kiện. Tủ sắt trong kho được mở ra. Mùi giấy ẩm lâu năm xộc lên, nồng và ngai ngái. Từng quyển sổ bọc vải đã sờn gáy được bưng ra đặt lên bàn, bìa ghi năm bằng mực đã nhòe.
Người cán bộ lật rất chậm, sợ giấy mục rách. Ông Khôi ngồi sát mép bàn, kính lão đeo lên, mắt dõi theo từng trang. Những cái tên của làng Xuân Đài lần lượt đi qua trước mắt ông: người còn, người mất, người ông từng chăn trâu cùng thuở nhỏ, người ông đã đưa tang từ lâu. Mỗi trang giấy là một lớp đời người. Ông bỗng thấy tay mình run nhẹ, không phải vì lạnh.
Rồi người cán bộ dừng lại.
- Có đây rồi, cụ ạ. - Anh ta nói khẽ, rồi xoay quyển sổ về phía ông Khôi, ngón tay đặt dưới một dòng chữ viết tay đã ngả màu nâu. - Cụ xem có đúng không.
Ông Khôi cúi xuống rất gần mặt giấy. Dòng chữ của người cán bộ hộ tịch từ hơn nửa thế kỷ trước, nét bút sắt còn rõ.
Đào Thị Mùi, sinh năm 1950, con ông Đào Văn Nhạ, bà Nguyễn Thị Sen; ghi chú: mất tích trong loạn lạc, ngày 14 tháng 10 năm 1972.
Ông đọc đi đọc lại ba lần. Lần thứ nhất đọc bằng mắt. Lần thứ hai môi ông mấp máy theo từng chữ. Lần thứ ba ông đọc đến chỗ "tháng 10/1972" thì dừng, đưa tay lên chạm nhẹ vào mép giấy, như sợ chạm mạnh thì dòng chữ sẽ tan ra như chưa từng có.
- Đúng nó rồi. - Ông nói, giọng khàn đi. - Em tôi đây. Giấy tờ của làng ghi nó đây.
Người con trai đứng sau lưng ông, cúi xuống nhìn dòng sổ, rồi lặng lẽ đặt tay lên vai bố. Anh sinh ra sau năm em gái của bố mất tích đã lâu. Anh lớn lên với một ngôi mộ gió ở nghĩa trang làng và một bài vị trên bàn thờ không có di ảnh. Anh từng nghĩ cô của mình chỉ còn là một cái tên trong những câu chuyện kể ngày giỗ. Giờ cái tên ấy nằm trong sổ của xã, có cha, có mẹ, có năm sinh rõ ràng, chờ được nối với một hài cốt sắp đào lên ở làng bên.
Phó chủ tịch xã cho sao chụp dòng sổ, đóng dấu xác nhận bản sao để gia đình mang theo sang An Phú bổ sung vào hồ sơ buổi đào ngày mai. Người cán bộ viết giấy giới thiệu ngắn, ghi rõ xã Xuân Đài xác nhận công dân Đào Thị Mùi, sinh vào năm 1950, được ghi nhận mất tích từ tháng mười năm 1972, gia đình hiện còn anh trai là ông Đào Văn Khôi. Ông Khôi cầm tờ giấy sao chụp bằng hai tay, thổi nhẹ cho khô dấu mực, rồi cẩn thận kẹp vào cuốn sổ tay cũ của mình.
- Thế là mai bố có cái mà đưa cho người ta xem. - Người con trai nói khi hai bố con ra khỏi phòng.
- Không phải để đưa cho người ta xem. - Ông Khôi lắc đầu chậm rãi. - Là để bố tự biết chắc. Lời anh em ruột thịt nói ra, người ta tin một phần. Dòng sổ này nói thay cho cả làng mình. Mai đào lên, dù dưới đất có gì hay không có gì, thì cái tên của em bố cũng đã đứng thẳng trên giấy rồi.
Trời Xuân Đài chiều ấy tối nhanh. Mưa phùn vẫn rơi đều, mặt đường làng loáng nước. Về tới nhà, ông Khôi không vào buồng nghỉ ngay. Ông bảo con trai đỡ mình ra nghĩa trang làng ở đầu gò, nơi có ngôi mộ gió của em gái mà gia đình lập từ năm 1975. Ngôi mộ nhỏ, cỏ đã được phát quang từ mấy hôm trước khi tin tức từ An Phú bay về. Bia mộ chỉ ghi tên và hai chữ "mộ gió" mà người thợ đá năm xưa khắc thêm theo lời dặn của cha ông.
Ông Khôi đứng trước ngôi mộ không có hài cốt ấy rất lâu. Năm mươi mốt năm qua, mỗi dịp giỗ, mỗi ngày rằm lớn, ông đều thắp hương ở đây, khấn em gái như khấn một người nằm dưới lớp đất này, dù trong lòng ông biết dưới đất chỉ có khoảng trống. Có năm ông khấn mà nước mắt chảy, vì không biết em mình nằm ở đâu trên cõi đời này, lạnh lẽo thế nào, có ai đi qua mà biết để tránh giẫm lên không. Có năm ông khấn xong quay về, ngồi ở thềm nhà tới khuya, người nhà hỏi gì cũng không nói.
- Từ nay mày vẫn ở đây với bố mẹ, Mùi ạ. - Ông nói khẽ với ngôi mộ. - Mộ này nhà mình giữ nguyên. Nhưng hương khói chính của mày từ mai sẽ ở bên An Phú, nơi mày nằm xuống. Anh đã bàn với các cháu rồi. Đất bên ấy giữ mày năm mươi tư năm, không có lẽ gì lại bứng mày đi như bứng một cái cây.
Người con trai đứng sau, che cho bố một chiếc ô đã ướt sũng vai áo của chính mình. Anh không xen vào. Anh hiểu buổi chiều nay, bố anh đang làm một việc mà cả đời ông chờ đợi. Đó là chia tay ngôi mộ gió không phải bằng cách bỏ nó. Đó là trả nó về đúng vai trò của nó, một nơi kỷ niệm, sau khi người thật sắp có nơi nằm thật.
Về nhà, ông Khôi tự tay đặt bản sao dòng sổ hộ tịch lên bàn thờ họ Đào, ngay cạnh bài vị của em gái. Bài vị gỗ sơn son đã mờ chữ, không có ảnh, vì cả nhà không còn giữ được tấm ảnh nào của bà Mùi thời trẻ; tấm duy nhất nghe nói đã mất trong một lần dọn nhà tránh bom. Ông chỉnh tờ giấy sao cho ngay ngắn, rồi lùi lại một bước. Ông nhìn bàn thờ tổ tiên có cha mẹ mình, có em gái mình ở giữa. Và ông thấy lần đầu tiên sau rất nhiều năm, cái tên trên giấy tờ và cái tên trên bài vị khớp nhau trọn vẹn. Chúng không còn là hai câu chuyện rời nhau nữa.
Ông thắp ba nén hương. Khói hương bay lên trong căn nhà thờ họ yên tĩnh, quyện với mùi gỗ cũ và mùi mưa ngoài hiên. Người con trai và mấy người cháu đứng phía sau, chắp tay im lặng. Không ai nói câu gì to tát. Việc lớn của một gia đình đôi khi chỉ là một dòng sổ được tìm thấy, một tờ giấy được đặt lên bàn thờ, và một ông già tám mươi tuổi đứng thẳng được trước bài vị của em gái mình.
Trước khi về phòng nghỉ, ông dặn con trai sáng mai dậy sớm, chuẩn bị ít hương hoa và bộ quần áo ấm cho ông. Buổi đào ở An Phú bắt đầu từ sớm. Ông muốn có mặt từ lúc người ta lập ban thờ tạm ở đầu đê. Người con trai vâng lời, đỡ bố vào buồng, rồi quay ra khép cánh cửa nhà thờ họ lại, để mùi hương còn ở yên trong gian nhà tối.
Hương cháy được nửa nén, ông Khôi mới lên tiếng, nói với bài vị như nói với người đang ngồi trước mặt mình:
- Ngày mai anh đi đón em về, Mùi ạ.
Ông nói xong thì cúi đầu xuống, vai rung nhẹ. Người con trai bước lên đỡ lấy cánh tay bố. Ngoài sân, mưa phùn vẫn rơi trên mái ngói cũ, và trong nhà, tờ giấy sao chụp dòng sổ hộ tịch nằm yên trên bàn thờ, trắng và rõ, như một cái tên vừa được gọi lên sau năm mươi tư năm im lặng.