MA GIẤU TRONG BỤI TRE GAI - Chương 40: Xác nhận trước biên bản
Buổi làm việc tại Ủy ban nhân dân xã An Phú vào chiều ngày hai mươi tháng mười một bắt đầu lúc hai giờ, trong phòng họp nhỏ ở tầng một, nơi cửa sổ nhìn…
Nội dung chương
Buổi làm việc tại Ủy ban nhân dân xã An Phú vào chiều ngày hai mươi tháng mười một bắt đầu lúc hai giờ, trong phòng họp nhỏ ở tầng một, nơi cửa sổ nhìn ra sân xã còn ướt nước mưa.
Thức tới sớm nhất trong số người của hai gia đình. Anh mặc chiếc áo sơ mi sạch, tay cầm cuốn sổ nhỏ mà Liên đã ghi chép giờ giấc từ những ngày tìm con, dù hôm nay cuốn sổ ấy không còn cần tới nữa. Ngồi vào chiếc ghế gỗ dài ở hàng ghế phía trái của phòng họp, anh nhìn quanh một lượt. Trên bàn dài ở giữa phòng, cán bộ văn phòng xã đã đặt sẵn bình nước, mấy chiếc chén và một tập hồ sơ bìa xanh. Ở vị trí trang trọng nhất của mặt bàn, riêng một chỗ, là chiếc khay nhựa đựng túi niêm phong vật chứng mà Đức vừa mang từ tủ hồ sơ ra, đặt xuống trước sự chứng kiến của mọi người khi phòng đã đủ mặt.
Người tới lần lượt đông đủ. Ông Khôi cùng con gái út và hai người cháu họ Đào, được trưởng thôn Xuân Đài dẫn sang. Cụ Tám ngồi ở ghế gần cửa, gậy dựng bên chân, cuốn sổ tay cũ để trong túi áo ngực. Trưởng thôn Bình ngồi phía An Phú. Đức ngồi ở đầu bàn, trước mặt là sổ biên bản và tập hồ sơ của vụ việc, từ tờ biên bản tiếp nhận hiện vật ngày mười sáu cho tới các bản ghi lời nhận diện của bà Gái và của chính ông Khôi trong hai ngày vừa qua. Chủ tịch xã chủ trì buổi làm việc, giọng ông ngắn gọn và rõ ràng ngay từ câu mở đầu.
- Hôm nay xã mời các bên tới để làm một việc cho chặt chẽ. - Chủ tịch nói. - Một là xác nhận lại việc nhận diện hiện vật trước biên bản, có gia đình người mất, có người già làm chứng, có thôn và xã hai bên. Hai là thống nhất kế hoạch kiểm tra dưới gốc bụi tre ở đầu đê An Phú vào ngày mai. Mọi điều nói ở buổi này đều ghi vào biên bản. Ai có ý kiến gì cứ nói thẳng, nói vào biên bản.
Đức đứng dậy, đeo găng tay, mở khay, nâng túi niêm phong lên cho cả phòng nhìn rõ mép niêm phong còn nguyên, có chữ ký của Thức và trưởng thôn Bình từ ngày mười sáu. Anh đọc lại lớn tiếng các thông tin đã ghi trên túi: ngày giờ tiếp nhận, mô tả hiện vật, người nộp, người chứng kiến. Rồi anh đặt túi xuống, mở sổ, và mời ông Khôi là người xác nhận chính.
- Thưa bác Khôi, trước biên bản hôm nay, bác xác nhận lại cho xã và hai gia đình cùng nghe. Chiếc nhẫn trong túi niêm phong này, qua ảnh chụp và qua lời mô tả chi tiết trong hồ sơ, có phải là chiếc nhẫn của em gái bác, cô Đào Thị Mùi, hay không? Bác dựa vào những dấu hiệu nào để nhận diện?
Ông Khôi ngồi thẳng dậy. Người con gái út ngồi bên khẽ dịch ghế lại gần cha hơn một chút, như sẵn sàng đỡ lời nếu ông xúc động quá mà nói không hết câu. Nhưng ông Khôi nói rất rõ, chậm rãi, từng ý một, như người đã nghĩ về những lời này suốt từ sáng ở bờ đê về.
- Tôi xác nhận. Chiếc nhẫn ấy là của em gái tôi, Đào Thị Mùi, sinh năm một chín năm mươi, mất tích ngày mười bốn tháng mười năm một chín bảy mươi hai. Tôi nhận ra nó bằng hai dấu hiệu. Một là mặt trong nhẫn khắc chìm hai chữ lồng vào nhau, chữ M và chữ T. M là Mùi, em gái tôi. T là Tâm, anh Trần Văn Tâm, người yêu của em tôi, người đã đặt làm một cặp nhẫn như thế vào năm một chín sáu mươi chín, một chiếc tặng em tôi, một chiếc anh ấy giữ. Hai là ở mép nhẫn có một vết mẻ nhỏ. Cuối năm một chín bảy mươi, em tôi đánh rơi chiếc nhẫn vào cạnh đá ở bờ giếng đình làng Xuân Đài, mẻ mất một miếng ở mép. Vết mẻ ấy còn nguyên trên chiếc nhẫn trong ảnh chụp của xã. Hai dấu hiệu ấy khớp nhau, lại thêm lời của bà Nguyễn Thị Gái, bạn thân của em tôi, đã xác nhận trước tôi một ngày, thì tôi không còn nghi ngờ gì nữa.
Đức ghi lại từng ý, thỉnh thoảng dừng bút đọc lại cho ông Khôi nghe để ông gật đầu xác nhận đúng lời mình vừa nói. Cụ Tám ngồi gần cửa khẽ gật đầu theo từng câu. Thức ngồi ở hàng ghế bên, nghe người anh trai tám mươi tuổi nói về em gái mình bằng một giọng bình tĩnh đến thế, mà trong lòng anh trào lên một cảm giác nghẹn ngào. Sáu ngày trước, chiếc nhẫn này còn nằm trong miệng con trai anh, giữa bùn đất và rễ mục, không tên, không chủ. Sáu ngày sau, nó đã có đủ họ tên người đeo, năm sinh, ngày mất tích, tên người đặt làm ra nó, và cả câu chuyện của một vết mẻ nhỏ từ năm một chín bảy mươi. Một vật bằng đồng gỉ, nhỏ hơn đốt ngón tay, đã đi hết quãng đường của nó.
Chủ tịch xã cho ghi tiếp phần thống nhất kế hoạch. Xã sẽ kiểm tra lại sổ hộ tịch của xã Xuân Đài để đối chiếu và khóa danh tính trên giấy tờ: Đào Thị Mùi, sinh năm một chín năm mươi, ghi nhận mất tích ngày 14/10/1972. Hai bên gia đình và hai thôn đều thống nhất nội dung này, không ai có ý kiến khác.
Rồi tới phần quan trọng nhất của buổi làm việc, phần mà Thức đã chờ từ lúc bước vào phòng.
- Về việc dưới gốc bụi tre. - Chủ tịch nói, nhìn quanh phòng một lượt. - Căn cứ vào hiện vật, vào lời nhận diện của gia đình và nhân chứng, vào ký ức của các cụ cao tuổi hai làng, xã thống nhất kế hoạch như sau và ghi vào biên bản. Sáng ngày mai, hai mươi mốt tháng mười một, tổ chức đào tay tại gốc bụi tre gai ở đầu bờ đê phía bắc làng An Phú. Đào tay hoàn toàn, không dùng máy móc. Thành phần có mặt gồm đại diện xã, hai gia đình, trưởng thôn hai làng và các cụ cao tuổi làm chứng. Nếu tìm thấy hài cốt, việc khâm liệm làm tại chỗ theo lệ làng, và việc an táng thực hiện tại nghĩa trang làng An Phú, theo đúng ý nguyện của gia đình họ Đào đã trình bày. Mẩu xương và chiếc nhẫn trong túi niêm phong, sau khi đối chiếu tại hiện trường xong, sẽ được đặt lại vào bàn tay của hài cốt trước khi khâm liệm, theo thống nhất của gia đình.
Ông Khôi gật đầu xác nhận ý nguyện của gia đình mình một lần nữa trước biên bản, giọng ông đến đây mới hơi run.
- Gia đình tôi đồng ý để em tôi an táng tại An Phú. Đất ở đây đã giữ nó năm mươi tư năm rồi. Đưa nó về Xuân Đài, đi qua bốn cây số đường, cũng là đất người khác cả. Ở đâu có người nhớ tới nó, ở đấy là quê nó. Mộ gió ở bên làng tôi, gia đình tôi giữ nguyên như một kỷ niệm. Từ nay thắp hương chính là ở bên này.
Trưởng thôn hai làng lần lượt ký xác nhận phần việc của thôn mình. Cụ Tám ký ở mục người làm chứng bằng nét chữ già mà vẫn rõ ràng. Tới lượt Thức, Đức đưa cho anh cây bút và chỉ vào dòng ký của đại diện gia đình nộp hiện vật và gia đình cháu bé. Anh ký tên mình, Nguyễn Văn Thức, nét chữ của một người thợ mộc quen cầm cưa cầm đục hơn cầm bút, hơi thô mà dứt khoát. Ký xong, anh đặt bút xuống, quay sang phía ông Khôi đang ngồi ở bên kia bàn.
Buổi sáng ở bờ đê, ông đã nói với anh một câu về con trai anh. Bây giờ, trong căn phòng họp này, trước biên bản vừa ký xong, đến lượt anh nói một câu của nhà mình. Anh nói không to, nhưng cả phòng đều nghe rõ, và Đức ngồi ở đầu bàn đã tự tay ghi thêm câu nói ấy vào phần ý kiến của gia đình trong biên bản, theo yêu cầu gật đầu của chủ tịch xã.
- Từ mai, việc của cô Mùi cũng là việc của nhà cháu.
Ông Khôi nhìn anh một lúc lâu, rồi gật đầu, hai tay ông đặt trên đầu gậy khẽ siết lại. Người con gái út của ông đưa khăn tay lên lau mắt. Ngoài cửa sổ phòng họp, mưa phùn đã thưa hẳn, sân xã loang loáng một lớp nắng yếu cuối ngày, thứ nắng đầu tiên sau gần một tuần trời chỉ có mưa và mây xám.
Buổi làm việc kết thúc khi trời còn chưa tối. Mọi người ra về theo từng tốp, nói với nhau thêm mấy câu ở sân xã về việc chuẩn bị cho buổi sáng ngày mai. Nào cuốc xẻng, bạt che mưa, nước uống cho người đào, người trực ở đầu đê. Và một chiếc quan tài nhỏ mà làng đã nhờ thợ đóng sẵn theo lời dặn của cụ Tám từ chiều hôm trước. Thức đứng ở bậc thềm trụ sở xã, nhìn ông Khôi được con cháu đỡ lên xe. Anh nhìn cụ Tám chống gậy bước chậm rãi về phía cổng. Trong lòng anh bỗng yên tĩnh một cách lạ lùng. Đó là cái yên tĩnh mà anh không hề có được trong suốt bảy ngày qua, kể cả buổi sáng bế được con ra khỏi bụi tre.
Giai đoạn tìm kiếm của nhà anh, bắt đầu từ chiều mười ba tháng mười một bên bờ đê mưa phùn, đến chiều nay đã chính thức khép lại bằng một chữ ký trên biên bản. Con anh đã về nhà. Tên của người phụ nữ dưới gốc tre đã trở lại trên giấy tờ của người sống. Việc còn lại từ ngày mai, không còn là việc của một gia đình đi tìm con nữa. Đó là việc của hai gia đình, của hai làng. Họ cùng nhau đưa một người đã nằm lặng lẽ suốt năm mươi tư năm lên khỏi lớp đất lạnh, gọi đúng tên của bà. Rồi họ đặt bà nằm xuống một lần nữa, lần này có bia, có hương, có người nhớ tới.