MA GIẤU TRONG BỤI TRE GAI - Chương 39: Anh trai đứng trước bụi tre
Sáng ngày hai mươi tháng mười một, ông Khôi sang làng An Phú trên chiếc xe máy của người cháu họ, ngồi sau, hai tay bám chặt, chiếc gậy tre buộc dọc theo…
Nội dung chương
Sáng ngày hai mươi tháng mười một, ông Khôi sang làng An Phú trên chiếc xe máy của người cháu họ, ngồi sau, hai tay bám chặt, chiếc gậy tre buộc dọc theo sườn xe.
Đi cùng ông còn có người con gái út và hai người cháu trong họ Đào, mang theo một bó hương, một nải chuối và một gói trà, như đi thăm một người thân lâu ngày mới biết tin nhà ở đâu. Quãng đường bốn cây số giữa hai làng, ông đi đã không nhớ nổi bao nhiêu lần trong đời, đi chợ, đi việc họ, đi đám. Nhưng chưa lần nào ông đi quãng đường này với tâm trạng như sáng nay. Hôm nay ông không đi thăm ai còn sống. Hôm nay ông đi tới chỗ em gái ông đã nằm suốt năm mươi tư năm, một chỗ mà hóa ra ông đã đi qua rất nhiều lần mỗi khi sang An Phú có việc, đi qua mà không hề biết, chỉ cách mặt đường đê một bức tường gai.
Đoàn người An Phú đón họ ở đầu làng. Cụ Tám đứng chờ sẵn ở nhà văn hóa thôn cùng trưởng thôn Bình. Vợ chồng Thức cũng có mặt. Thức bước tới đỡ ông Khôi xuống xe, tay anh đỡ lấy cánh tay ông chắc chắn và lễ phép như đỡ một người cha trong nhà. Liên đứng bên, chắp tay chào ông, mắt cô đỏ lên ngay từ câu chào đầu tiên. Ông Khôi nhìn hai vợ chồng trẻ này một lúc. Đây là cha mẹ của đứa trẻ đã mang chiếc nhẫn của em gái ông ra khỏi bụi tre. Nếu không có đứa trẻ ấy, có lẽ ông sẽ xuống mồ mà vẫn thắp hương cho một nấm đất trống ở làng mình.
- Cháu nó khỏe chưa, anh chị? - Ông hỏi trước tiên.
- Dạ, cháu về nhà rồi, khỏe dần rồi bác ạ. - Thức đáp. - Cháu nó đang ở nhà với chị nó. Hôm nay chúng cháu không cho cháu ra đê.
- Phải thế. Cứ để cháu nó nghỉ. Việc người lớn, người lớn lo.
Đoàn người đi bộ ra bờ đê phía bắc. Đường đê sau nhiều ngày mưa phùn vẫn còn ướt và trơn ở những đoạn đất, mấy người trẻ đi hai bên, sẵn sàng đỡ hai người già khi qua chỗ lầy. Ông Khôi chống gậy đi chậm, nhưng ông không cho ai dìu, trừ những đoạn thật trơn ông mới vịn vào tay người cháu một lúc. Ông muốn tự đi tới chỗ em gái mình bằng chân của mình, như năm xưa ông đã tự đi tìm nó khắp các làng, chỉ khác là lần này ông biết đích xác mình đang đi tới đâu.
Bụi tre gai hiện ra ở cuối đoạn đê thẳng.
Nó lớn hơn ông tưởng. Một bụi tre lâu đời, gốc đường kính chừng sáu mét, cành gai đan chằng chịt thành một khối xanh xám rậm rạp, cao vượt đầu người nhiều lần, đứng sừng sững ở đầu bờ đê như nó đã đứng ở đó từ trước khi ông sinh ra. Sáng nay trời hửng hơn mấy hôm trước, mưa chỉ còn lất phất rất nhẹ. Ánh sáng ban ngày làm bụi tre bớt vẻ âm u. Nhưng nhìn vào lớp cành đan kín mít ấy, ông Khôi vẫn thấy lạnh dọc sống lưng khi nghĩ rằng em gái mình đã nằm dưới gốc của nó trong từng ấy năm. Em gái ông nằm đó qua từng ấy mùa mưa nắng, từng ấy lần làng gặt lúa, làm đường, dựng nhà văn hóa, mà không một ai dừng lại.
Đoàn người dừng ở khoảng đất trống trước bụi tre. Không ai nói to. Người cháu họ đặt bó hương và nải chuối lên một phiến đá phẳng ở rìa đê, nơi người làng mấy hôm nay đã dọn sạch cỏ. Ông Khôi đi thêm mấy bước nữa, tới sát mép bụi, gần hơn tất cả mọi người một bước, rồi ông đứng lại.
Ông đứng như thế rất lâu.
Lâu đến mức người con gái út phải bước tới khẽ hỏi cha có mệt không, ông cũng chỉ lắc đầu, không quay lại. Đôi mắt ông nhìn mãi vào bức tường gai chắn ngang trước mặt, nhìn vệt đất hơi lún ở phía rễ tre chìa về hướng đông mà cụ Tám đã chỉ cho mọi người thấy từ trước, nhìn những thân tre già cỗi mọc lên từ chính lớp đất ấy. Năm mươi tư năm. Em gái ông ở ngay đây. Cách nhà bốn cây số. Gần đến mức trong những đêm trở gió, đứng ở sân nhà mình, biết đâu ông đã từng nghe tiếng tre ở đầu đê này kêu xào xạc. Ông nghe mà không hay đó là tiếng tre mọc trên mộ em mình. Đó là một ngôi mộ không bia, không tên, không một nén hương nào thắp đúng chỗ trong suốt hơn nửa thế kỷ.
Cụ Tám chống gậy bước tới, đứng ngang với ông Khôi, cách nửa bước về phía sau, như một người dẫn đường đã làm xong phần việc dẫn đường của mình. Rồi cụ bắt đầu kể, kể to vừa đủ cho cả hai gia đình đứng phía sau cùng nghe, kể lại toàn bộ những gì cụ biết về ngày mười bốn tháng mười, vào năm bảy mươi hai, không giấu một đoạn nào nữa.
Cụ kể trận bom rơi xuống đầu làng vào buổi trưa hôm ấy. Kể chuyện người chết, người bị thương, nhà sập, dân quân và dân làng khiêng nhau đi trạm xá trong khói bụi chưa tan. Kể rằng trong đám hỗn loạn ấy, có một cô hàng xén ở làng bên gánh hàng đi qua đúng lúc, thi thể bị đất đá và gốc tre đổ vùi lấp ở quanh đầu đê. Kể rằng mấy ngày sau, một đoàn người từ Xuân Đài sang tìm, đứng khóc ở sân đình An Phú một buổi. Họ hỏi khắp nơi mà không ai chỉ được một chỗ chắc chắn. Vì chính người An Phú khi ấy cũng không biết ai đã được chôn vội ở đâu trong những ngày loạn lạc. Kể rằng cụ khi ấy là dân quân trẻ, có nghe chuyện chôn vội quanh bụi tre, có ghi vào sổ tay được mấy dòng. Rồi chiến tranh, rồi hòa bình, rồi mưu sinh, lớp người cũ lần lượt ra đi. Chuyện ấy cứ thế chìm xuống như chính thi thể dưới gốc tre. Nó chìm cho tới khi một đứa trẻ mười tuổi bị giữ lại đúng chỗ ấy và mang ra một mẩu xương đeo nhẫn.
- Đoàn người đi tìm năm xưa ấy, - cụ Tám nói, mắt nhìn thẳng vào ông Khôi, - chính là gia đình nhà anh, anh Khôi ạ. Tôi đứng ở sân đình hôm ấy. Anh có hỏi tôi một câu. Tôi lắc đầu. Cái lắc đầu ấy tôi nợ nhà anh năm mươi tư năm, hôm nay tôi nói ra ở đây, trước mặt hai họ, cho nó xong một món nợ.
Ông Khôi nghe hết, không ngắt lời cụ một lần nào. Khi cụ kể xong, ông im lặng thêm một lúc lâu nữa, rồi ông mới nói, giọng ông bình tĩnh một cách làm người nghe càng thêm xót.
- Thời ấy nhà nào cũng có người không tìm thấy. - Ông nói chậm rãi. - Làng các ông cũng có người chết hôm ấy, tôi biết. Không ai trách ai được trong những ngày bom đạn. Anh Tám giữ được mấy dòng trong sổ, giữ được tới hôm nay mà nói ra, là anh đã làm hơn khối người rồi. Giờ tìm thấy em tôi, là nhà tôi còn phúc.
Ông quay sang nhìn đoàn người hai họ đang đứng sau lưng, nhìn vợ chồng Thức, nhìn trưởng thôn hai làng, rồi nói rõ ràng điều mà hai gia đình cần nghe nhất trong buổi sáng hôm nay.
- Nhà tôi thống nhất thế này. Ngày mai hay ngày kia, theo xã sắp xếp, hai nhà cùng làng đào gốc bụi tre này lên. Tìm thấy em tôi ở đâu, khâm liệm cho nó đàng hoàng ở đấy. Việc này nhà tôi nhờ làng An Phú một tay, nhà tôi không quên ơn.
Trưởng thôn Bình của An Phú và trưởng thôn Xuân Đài cùng gật đầu xác nhận trước mặt mọi người. Việc thống nhất ở mức gia đình và thôn coi như đã xong ngay tại bờ đê, chỉ còn chờ buổi làm việc chính thức ở xã vào buổi chiều để ghi thành biên bản, ấn định ngày giờ và phân công người.
Nói xong những lời cần nói với người sống, ông Khôi quay lại phía bụi tre. Ông chống gậy, từ từ cúi xuống, một đầu gối gần như chạm vào lớp đất ẩm ở mép gốc tre. Người cháu họ vội bước tới đỡ, ông khẽ gạt tay ra, bảo cứ để ông yên một lúc. Bàn tay già của ông, những ngón tay gầy và đầy đốm đồi mồi, đặt xuống lớp đất đen dưới gốc tre, ấn nhẹ, như đặt tay lên vai một người đang ngủ.
Đất lạnh. Đất của cuối tháng mười một, ngấm mưa nhiều ngày, lạnh thấm qua da tay ông lên tới tận ngực. Ông giữ tay ở đó một lúc lâu, mắt nhắm lại. Không ai trong đoàn người nói một tiếng nào. Chỉ có tiếng tre xào xạc rất nhẹ trên đầu và tiếng một con chim kêu ở lũy tre phía xa.
Rồi ông mở mắt, quay lại nhìn Thức đang đứng gần nhất, và nói với người cha trẻ ấy một câu mà Thức sau này còn nhắc lại nhiều lần trong nhà mình.
Trước khi đoàn người quay về làng để kịp buổi làm việc ở xã vào buổi chiều, người cháu họ thắp ba nén hương ở phiến đá rìa đê, cắm vào một nắm đất nhỏ. Ông Khôi tự tay chắp tay trước hương, đứng lặng một lúc, miệng khấn khẽ không thành tiếng rõ ràng. Khói hương bay lên, bị gió nhẹ trên mặt đê làm tạt ngang, tan vào lớp cành gai trước mặt. Đó là nén hương đầu tiên sau năm mươi tư năm được thắp đúng chỗ cho người nằm dưới gốc tre này, dù buổi lễ thật sự còn phải chờ tới ngày đào và ngày an táng. Thức đứng ở phía sau ông, nhìn khói hương mà nghĩ tới gói khăn từng nằm một ngày trên bàn thờ nhà mình. Người phụ nữ ấy đã gửi ra một mẩu xương và một chiếc nhẫn qua tay con trai anh. Bây giờ, người anh trai của bà đã đứng được ở đây, đã chạm được tay vào đất của bà. Vòng đi của chiếc nhẫn, từ miệng một đứa trẻ qua bàn thờ một gia đình, qua biên bản của xã, qua ảnh chụp và lời của hai nhân chứng già, cuối cùng đã dẫn được người nhà của chủ nó tới đúng chỗ này. Thức hiểu rằng từ buổi chiều hôm nay, việc còn lại không còn là việc tìm kiếm nữa. Nó là việc đưa một người về với tên của mình.
- Còn việc nhà anh, cháu nó sống được trở về, là em tôi nó giữ cháu nó đấy. Không phải hại đâu.