MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 50: Một giờ sáng yên tĩnh
Trần Bá Sơn ra giếng cổ đầu làng vào lúc nửa đêm, trong đoàn kiểm tra cuối cùng của xã. Đêm nay là đêm thứ hai sau đàn dẫn vong, và cũng là đêm cuối cùng…
Nội dung chương
Trần Bá Sơn ra giếng cổ đầu làng vào lúc nửa đêm, trong đoàn kiểm tra cuối cùng của xã. Đêm nay là đêm thứ hai sau đàn dẫn vong, và cũng là đêm cuối cùng trong lịch kiểm tra mà cán bộ Nguyễn Văn Dũng đã lập cho giếng cổ. Đoàn đi không đông. Anh Dũng mang theo sổ kiểm tra của xã. Cụ Hoàng Văn Kính mang theo cuốn sổ đền đã theo cụ suốt mười lăm ngày biến cố. Phạm Thu Hằng mang theo tập ghi chép đã được trả lại của mình. Lê Văn Thắng đi ở cuối đoàn, hai tay không cầm gì cả, bước chân thong thả trên ngõ đá ong như một người đi dạo đêm bình thường.
Giá treo gàu mới đã được ông Lê Văn Sắt làm xong ngay trong ngày hôm nay. Giá gỗ mới vững chãi, các mối buộc còn thơm mùi gỗ mới, và chiếc gàu sắt cũ của làng treo yên ở đúng vị trí của nó. Chiếc gàu đó đã qua mười ba đêm tự kêu, một đêm im lặng phá nhịp và một ngày nước trong trở lại. Đêm nay nó chỉ là một chiếc gàu sắt treo trên giá gỗ ở miệng giếng của một làng cổ, chờ sáng mai có người ra múc nước. Sơn đứng nhìn nó một lúc lâu. Anh nghĩ rằng những vật vô tri của làng đôi khi đi qua những quãng đời dữ dội hơn cả con người, rồi trở về làm đúng việc bình thường của chúng, không một lời kể lể.
Đồng hồ của anh Dũng điểm gần một giờ sáng. Cả đoàn đứng ở khoảng cách quen thuộc bên miệng giếng, không ai cần nhắc ai về lệ cũ nữa. Những thói quen của mười lăm ngày qua đã ngấm vào người làng như một phản xạ. Không cúi nhìn xuống mặt nước vào ban đêm. Không rọi đèn thẳng xuống lòng giếng. Đứng ngoài thành giếng và chờ. Chỉ khác là đêm nay, sự chờ đợi không còn mang theo nỗi sợ. Nó mang theo một sự tò mò yên tĩnh. Liệu cái mốc giờ đã làm cả làng mất ngủ hơn hai tuần có thật sự đã qua hẳn hay chưa.
Một giờ sáng, ngày hai mươi tám tháng bảy.
Không có gì xảy ra cả.
Chiếc gàu sắt treo yên trên giá mới, không đung đưa một ly nào. Mặt nước trong lòng giếng lặng và trong, phản chiếu lại ánh đèn từ trên cao thành một điểm sáng nhỏ, đứng yên. Không khuôn mặt nào trồi lên. Không tiếng gọi tên nào vang lên trong đầu bất kỳ ai trong đoàn. Gió đêm lướt qua ngọn đa già, lá đa xào xạc một nhịp rất khẽ, rồi yên. Đó là âm thanh tự nhiên duy nhất của khoảnh khắc một giờ sáng này, và nó thuộc về cây đa của làng, không thuộc về bất kỳ điều gì dưới đáy giếng. Sơn nhận ra vai mình đã căng lên từ lúc nào trong những giây chờ đợi cuối cùng, và giờ nó từ từ thả lỏng. Anh thở ra một hơi dài. Mốc giờ đó, từ đêm nay, đã trở lại là một mốc giờ bình thường trong đêm của làng Đường Lâm.
Anh Dũng ghi vào sổ kiểm tra của xã dòng cuối cùng. Một giờ sáng ngày hai mươi tám tháng bảy, kiểm tra lần cuối theo lịch, giếng cổ không còn hiện tượng bất thường, hồ sơ kiểm tra của xã khép lại. Rồi anh nhường chỗ bên chiếc bàn đá cho cụ Kính. Cụ mở cuốn sổ đền ra ở trang cuối cùng của phần ghi chép về biến cố này. Tay cụ run nhẹ vì tuổi tác và vì hai đêm thức trắng vừa qua, nhưng nét chữ của cụ vẫn đều và rõ. Cụ ghi dòng cuối vào sổ đền, đọc khẽ cho những người đứng quanh nghe. Hồ sơ của giếng cổ gồm mười ba đêm gàu sắt tự kêu, một đêm đàn dẫn vong, và những đêm yên tĩnh sau đó. Người con gái của làng đã được đưa lên khỏi giếng, đã có bài vị trong chùa làng, đã có tên trở lại trong gia phả của họ mình và đã có kỷ vật nằm trên bàn thờ tổ. Sổ đền khép lại ở đây. Các đời thủ từ sau này đọc tới trang này sẽ biết phải làm gì nếu một ngày giếng cổ của làng lại có chuyện, và sẽ biết rằng việc đầu tiên phải làm không phải là sợ, mà là gọi đúng tên người đang nằm dưới đó.
Cụ khép cuốn sổ đền lại, buộc sợi dây gai quanh nó như cụ vẫn làm mỗi khi một phần việc của đền kết thúc. Cụ nói mình đã tám mươi bốn tuổi, giữ đền này và giếng này qua gần hết một đời người, và đây là việc lớn cuối cùng mà cụ còn đủ sức làm cho làng. Sau đêm nay, cụ sẽ bàn giao dần sổ sách cho người kế cận mà đền đã chọn. Cụ nói điều đó bình thản, như nói về một mùa vụ đã xong. Hằng đứng bên cạnh cụ, ghi lại cả lời bàn giao đó vào tập ghi chép của mình. Tập ghi chép của cô, từ sáng mai, sẽ được hoàn thiện thành bản hồ sơ đầy đủ của biến cố và của Nguyễn Thị Lụa, đưa vào hồ sơ văn hóa của làng cho bất kỳ ai sau này muốn tìm hiểu. Không còn ai giữ nó lại. Không còn ai sợ nó nữa.
Đoàn kiểm tra rời giếng khi đêm còn chưa tan. Sơn đi chậm lại ở cuối đoàn và ngoái nhìn miệng giếng một lần cuối trong đêm nay. Mặt nước lặng yên dưới ánh đèn sắp tắt. Anh nghĩ về người con gái đã nằm dưới đó suốt tám mươi mốt năm, qua bao nhiêu đêm một giờ sáng không ai nghe thấy tiếng kêu nào. Mười ba đêm gàu kêu của mùa hè này, nghĩ cho cùng, là mười ba lần cô gõ cửa làng mình để xin một điều duy nhất. Được nhớ lại đúng tên. Được đưa lên bờ. Được về nhà. Đêm nay, cả ba điều đó đều đã xong.
Sáng ra, khi nắng vừa lên trên mái ngói của làng cổ, Sơn quay lại giếng cổ cùng với nhiều người làng khác. Theo lời cụ Kính dặn từ sau đêm đàn, người múc gàu nước trong đầu tiên của giếng, sau khi làng được dùng lại nước, phải là Lê Văn Thắng. Anh là người đầu tiên bị gọi xuống giếng trong đêm mở đầu của biến cố. Anh cũng là người giữ đầu dây đưa người dưới giếng lên. Việc khép lại vòng tròn đó thuộc về anh, và cả làng đều đồng ý với điều đó mà không cần ai phải giải thích.
Thắng bước tới miệng giếng trong ánh sáng ban ngày rõ ràng. Anh cầm dây gàu bằng hai tay khỏe mạnh của một người thợ xây, hạ chiếc gàu sắt xuống lòng giếng một cách thong thả và quen thuộc, như anh đã làm không biết bao nhiêu lần từ khi còn là một đứa trẻ theo mẹ ra giếng. Tiếng gàu chạm mặt nước vang lên khẽ và trong. Anh kéo gàu nước lên, đặt xuống nền đất trước mặt mọi người. Nước trong gàu trong vắt, sóng sánh dưới nắng sớm. Anh múc một ca nhỏ, đưa lên uống một ngụm dài trước mặt cả làng. Rồi anh cười, một nụ cười nhẹ nhõm mà Sơn đã nhiều ngày không thấy ở người thanh niên này.
- Nước ngọt như ngày xưa, các bác ạ. Từ nay cháu ra giếng ban đêm, cháu vẫn sẽ nhớ hết những chuyện vừa qua. Nhưng cháu không còn sợ phải cúi xuống múc nước nữa rồi.
Người làng đứng quanh cười và vỗ tay khẽ. Mẹ của Thắng đứng trong đám người, đưa tay lên lau mắt. Sơn biết thêm một tin mà bà vừa kể cho mấy người hàng xóm sáng nay. Nhà gái ở xã bên, sau khi nghe tin giếng đã yên và Thắng là người giữ dây trong đêm đàn, đã cho người sang nói chuyện lại với nhà anh. Hai nhà mới chỉ ở mức ngồi lại nói chuyện với nhau cho đàng hoàng. Chưa hẹn ngày nào. Chưa hứa hẹn điều gì lớn. Với một hôn ước từng bị hoãn vô thời hạn giữa những ngày cả làng sợ hãi, một buổi nói chuyện lại như thế đã là một bước dài. Phần còn lại thuộc về thời gian và thuộc về chính hai người trẻ. Không ai trong làng, và không một câu chuyện nào, gỡ sẵn cho họ một đám cưới trong buổi sáng hôm nay.
Nguyễn Thị Mai tới sân giếng khi thùng nước đầu tiên đã được gánh đi. Cô mang theo tin của họ Nguyễn mà cô nói cả làng nên được nghe trong buổi sáng đầu tiên này. Trang gia phả mới của họ cô đã được đặt vào cuốn sách của họ từ hôm qua. Sáng nay, ông Hậu cho người mang cuốn gia phả sang đền Mông Phụ. Cụ Kính sẽ chép lại một bản vào sổ đền, theo đúng cách đời trước đã gửi giữ tên tuổi của cô Lụa. Từ nay, tên của người con gái đó nằm ở ba nơi cùng một lúc. Trong gia phả của họ Nguyễn. Trong sổ đền của làng. Và trong hồ sơ văn hóa mà Hằng đang hoàn thiện cho xã. Không một nỗi sợ nào của một đời người, hay của một dòng họ, còn xé bỏ được nó nữa. Hằng nghe Mai nói mà gật đầu. Cô nói bản hồ sơ của mình sẽ xong trong tuần này, và trang đầu tiên của nó không ghi về một hiện tượng lạ. Nó ghi tên một người con gái của làng Đường Lâm, sinh năm một nghìn chín trăm hai mươi bảy, mất năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, và được làng mình đưa về nhà trong mùa hè năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu.
Sơn rời sân giếng khi người làng bắt đầu múc nước thành hàng như mọi buổi sáng trước biến cố. Thùng nước đầy được gánh đi qua các ngõ đá ong. Tiếng trẻ con gọi nhau í ới ở đầu làng. Mùi khói bếp của bữa sáng bay lên trên các mái ngói cổ. Làng cổ Đường Lâm trở lại với đời sống thường ngày của nó, với một chiếc giếng trong ở đầu làng, một bài vị mới trong chùa, một trang gia phả mới trong nhà thờ họ Nguyễn và một chiếc thoa bạc nằm yên trên bàn thờ tổ.
Rời sân giếng, trên đường về homestay, Sơn ghé qua chùa làng một lần cuối trong buổi sáng nay. Anh thắp một nén hương ở gian thờ, trước bài vị của Nguyễn Thị Lụa, trong sự yên tĩnh của một buổi sáng bình thường ở chùa. Sư thầy Thích Thanh Tịnh đang quét sân, chỉ gật đầu chào anh từ xa, không làm gián đoạn nén hương đó. Anh đứng trước bài vị một lúc, không khấn một lời nào thành tiếng. Mọi lời cần nói, anh đã nói trước đàn và ở đình làng, trước mặt những người cần nghe. Nén hương sáng nay không phải một lời xin lỗi nữa. Nó là một lời chào của một người làng, dành cho một người làng khác vừa trở về nhà sau một chuyến đi dài tám mươi mốt năm.
Anh bước ra khỏi cổng chùa, đi tiếp trên ngõ đá ong về phía homestay đang đóng cửa của mình, ngang qua những ngõ đá mà từ nay anh sẽ đi với một thân phận rõ ràng hơn. Một người còn nợ làng này nhiều năm làm việc tử tế. Và anh thấy quãng đường đó, lần đầu tiên sau rất nhiều ngày, là một quãng đường đáng đi.