MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 49: Nước giếng trong trở lại

Sáng ngày hai mươi bảy tháng bảy, Trần Bá Sơn có mặt ở giếng cổ đầu làng từ khi trời còn mờ sương. Anh không phải là người đầu tiên tới đó. Cụ Hoàng Văn…

Nội dung chương

Sáng ngày hai mươi bảy tháng bảy, Trần Bá Sơn có mặt ở giếng cổ đầu làng từ khi trời còn mờ sương. Anh không phải là người đầu tiên tới đó. Cụ Hoàng Văn Kính đã ngồi trên chiếc ghế thấp bên miệng giếng từ lúc nào, với cuốn sổ đền đặt trên đầu gối. Cán bộ Nguyễn Văn Dũng đứng cạnh giá treo gàu cùng hai người trong tổ trực cuối cùng của xã. Phạm Thu Hằng cầm cuốn sổ ghi chép của mình, đứng ở vị trí cô đã đứng suốt mười bốn ngày qua. Và Lê Văn Thắng đứng ở phía sau cùng, hai tay đút trong túi quần, nhìn mặt nước trong lòng giếng ban ngày với một vẻ bình thản mà Sơn chưa từng thấy ở anh trong suốt biến cố này.

Việc kiểm tra nước giếng sáng nay là việc của xã, làm theo biên bản đàng hoàng, không phải việc xem cho biết của người làng hiếu kỳ. Anh Dũng đọc lại trình tự cho mọi người nghe trước khi bắt đầu. Múc nước bằng chính chiếc gàu sắt đã treo ở miệng giếng suốt biến cố. Múc ba lần, ở ba thời điểm cách nhau. Xem màu nước dưới ánh sáng ban ngày. Ngửi mùi. Nếm thử sau cùng, do người của xã và người làng cùng làm chứng. Mọi kết quả đều ghi vào biên bản của xã về hiện tượng ở giếng cổ, khép lại hồ sơ mà xã đã mở từ ngày mười hai tháng bảy, ngày nước giếng đổi màu đầu tiên.

Gàu đầu tiên được hạ xuống bằng dây, theo cách múc nước bình thường của làng vào ban ngày. Khi chiếc gàu được kéo lên khỏi miệng giếng và đặt xuống nền đất trước mặt mọi người, cả khoảng sân đầu làng lặng đi một nhịp. Nước trong gàu trong vắt. Không còn một vệt đỏ nào. Không còn màu nâu sẫm của những ngày cuối. Nước trong tới mức nhìn thấy rõ từng đường gân sắt ở đáy gàu, trong tới mức ánh nắng sớm chiếu qua thành gàu làm mặt nước sáng lên như mặt nước của mọi chiếc giếng lành trong làng. Ông Lê Văn Sắt, người thợ rèn đứng gần nhất, cúi xuống đưa tay vốc một ít nước lên. Nước không nhờn. Không bám mùi vào tay ông. Ông đưa vốc nước lên mũi ngửi, rồi lắc đầu chậm rãi.

- Hết tanh rồi. Mùi nước giếng của làng mình. Đúng mùi này.

Gàu thứ hai và gàu thứ ba được múc lên cách nhau một quãng, kết quả giống hệt gàu đầu tiên. Trong. Không mùi. Cụ Kính là người nếm thử cuối cùng. Cụ nhấp một ngụm nhỏ từ chiếc chén mà Hằng đưa, giữ nước trong miệng một lúc lâu như người sành nước giếng cả đời đang nghe lại một giọng nói cũ. Rồi cụ gật đầu. Cụ nói nước đã ngọt mát trở lại, đúng vị nước của giếng này trước ngày mười hai tháng bảy. Vị ngọt đó, Sơn biết, không phải thứ anh có thể hiểu bằng một buổi sáng đứng xem. Đó là vị nước mà cả làng này đã uống từ đời này sang đời khác, bị lấy đi mất mười lăm ngày, và sáng nay trở về nguyên vẹn như chưa từng có chuyện gì xảy ra ở đáy giếng của nó.

Anh Dũng ghi kết quả vào biên bản ngay tại sân giếng, đọc lớn từng dòng cho cả làng đang đứng vòng ngoài nghe. Ngày hai mươi bảy tháng bảy, nước giếng cổ đầu làng trong vắt trở lại, không màu, không mùi lạ, vị ngọt mát bình thường. Hiện tượng ở giếng cổ được ghi nhận là đã chấm dứt, tính từ đêm dẫn vong rạng sáng ngày hai mươi sáu. Xã cho tháo vòng dây chăng quanh miệng giếng từ sáng nay. Làng được dùng lại nước giếng cổ như trước, sau khi xã hoàn tất việc kiểm tra cuối cùng trong buổi sáng. Anh đọc xong, ký vào biên bản, rồi mời cụ Kính và đại diện hai họ cùng ký tên làm chứng. Ông Nguyễn Văn Hậu ký ở phía họ Nguyễn. Sơn ký ở phía họ Trần, ngay dưới dòng chữ về nước giếng trong trở lại. Chữ ký của anh nằm trên cùng một tờ biên bản với kết quả mà đời trước của anh, nếu còn sống, hẳn đã không bao giờ muốn nhìn thấy được viết ra.

Cũng trong buổi sáng đó, tại sân giếng, anh Dũng làm thêm một việc nhỏ mà Hằng đã chờ suốt từ ngày mười bảy tháng bảy. Anh trao lại cho cô tập bản ghi chép về biến cố mà xã từng yêu cầu tạm giữ, không công bố, vì sợ khách du lịch hoang mang. Anh nói trước mặt những người có mặt ở đó rằng hồ sơ biến cố đã khép lại bằng biên bản chính thức của xã. Phần ghi chép của cô giáo Hằng từ nay được bổ sung kết quả cuối cùng. Nó sẽ được đưa vào hồ sơ văn hóa của làng và công bố theo đúng quy định. Hằng nhận lại tập giấy của mình bằng cả hai tay. Sơn nhìn cô giáo trẻ ôm tập ghi chép vào ngực mà hiểu rằng trong câu chuyện này, mỗi người đều có một thứ bị lấy đi trong những ngày sợ hãi, và không phải thứ nào cũng được trả lại nguyên vẹn như tập giấy của cô sáng nay.

Trước khi rời sân giếng, ông Sắt còn làm một việc của nghề mình. Ông đi một vòng quanh thành giếng và giá treo gàu, gõ thử từng đoạn gỗ của giá bằng đốt ngón tay, lắc thử từng mối buộc đã qua mười lăm ngày đêm căng thẳng. Ông nói giá gỗ cũ đã mục ở chân, thành giếng có mấy viên đá ong bị mòn cần được gia cố lại, và cả hai việc đó nên làm ngay trong tuần này, khi giếng vừa yên. Sơn nghe ông nói hết, rồi nhận ngay tại chỗ phần chi phí vật liệu và công thợ cho toàn bộ việc tu sửa. Anh nói ông cứ làm cho chắc, cho bền, đừng tính tiết kiệm vào một việc như thế này. Số tiền cụ thể sẽ được anh và ông cùng xã ghi vào giấy tờ đàng hoàng trong buổi chiều. Ông Sắt gật đầu, hẹn sáng mai sẽ mang đồ nghề ra giếng bắt đầu việc, và nói thêm một câu làm Sơn nhớ mãi. Ông nói chiếc gàu sắt đã qua mười ba đêm kêu của nó vẫn còn tốt, chỉ cần một cái giá mới vững chãi để treo lên. Người làng nghe câu đó đều cười khẽ. Đó là tiếng cười thoải mái đầu tiên ở sân giếng này sau hơn hai tuần căng thẳng.

Buổi trưa, tại đình làng, Sơn làm việc chính của mình trong ngày hôm nay. Buổi gặp ở đình không phải một buổi họp làng trang trọng như ngày hai mươi mốt tháng bảy. Nó là buổi làng tụ họp sau khi nước giếng trong trở lại, do xã đứng ra tổ chức để khép lại biến cố trước toàn thể dân làng. Họ Nguyễn ngồi ở phía trong đình. Người làng ngồi kín sân đình. Sơn đứng lên ở giữa sân, trước mặt tất cả, và nói lời xin lỗi công khai của mình. Lời xin lỗi này khác với lời anh đã đọc trước đàn trong đêm dẫn vong. Đêm đó, anh nói với người đã khuất và với hai họ. Trưa nay, anh nói với cả làng, về phần của chính mình trong mười lăm ngày vừa qua và trong cả quãng im lặng trước đó của đời mình.

Anh nói anh xin lỗi họ Nguyễn và cả làng. Anh xin lỗi vì đã từng đề xuất phương án đóng kín miệng giếng này lại. Phương án đó được anh nêu ra ở buổi họp ngày hai mươi mốt tháng bảy. Khi đó, người con gái của làng còn nằm dưới đáy giếng. Anh nói anh xin lỗi vì trong những ngày đầu của biến cố, cái anh lo nhất là phòng khách của homestay nhà mình, trong khi người làng lo nhất là mạng người bên miệng giếng. Và anh nhận, trước mặt cả làng, toàn bộ chi phí tu sửa thành giếng cổ và làm lại giá treo gàu mới cho làng. Ông Sắt sẽ là người làm phần việc đó, bằng tiền của họ Trần, trong những ngày tới, dưới sự chứng kiến của xã và của họ Nguyễn. Anh nói khoản chi phí này không phải tiền mua sự tha thứ. Nó là phần việc của người có lỗi, và anh sẽ làm nó tới nơi tới chốn.

Sau buổi ở đình, Sơn về homestay của mình và tự tay tháo tấm biển hiệu ở cổng xuống. Tấm biển gỗ sơn tên homestay đã treo ở đó từ ngày anh mở cơ sở này, qua mấy mùa khách đông. Anh tháo từng chiếc đinh, ôm tấm biển vào nhà và cất nó lên gác xếp. Anh nói với nhân viên của mình rằng homestay nghỉ đón khách chưa hẹn ngày mở lại. Khi nào làng yên hẳn, khi nào người họ Nguyễn đi ngang qua cổng nhà này mà không còn phải tránh ánh mắt đi, khi đó anh mới tính tới chuyện treo biển lên lại. Nhân viên của anh hỏi về những đoàn khách đã đặt phòng cho tháng tám. Anh đáp rằng anh đã gọi điện cho từng đoàn, xin lỗi và hoàn lại toàn bộ tiền đặt cọc. Các đoàn khách đã hủy trong những ngày biến cố thì không đoàn nào quay lại. Các đoàn mới cũng chưa có ai đặt thêm. Anh nói điều đó bằng giọng bình thản của một người đã đếm xong phần mất của mình và không còn ý định kêu ca về nó nữa. Khách có quay lại với làng cổ này hay không là việc của thời gian và của cách làng sống sau biến cố. Không ai, kể cả anh, gỡ lại được phần đã mất đó thay cho anh trong ngày hôm nay.

Chiều hôm đó, Sơn quay lại giếng cổ một mình. Vòng dây chăng đã được tháo đi. Mấy người làng đang múc nước ở giếng bằng chiếc gàu sắt, nói cười bình thường như mọi buổi chiều trước biến cố. Một bà cụ múc đầy thùng nước, gánh lên vai, đi ngang qua anh và gật đầu chào. Cái gật đầu bình thường đó làm anh đứng yên một lúc lâu bên thành giếng. Giếng cổ của làng đã trở lại là giếng của làng. Còn anh, người chắt của ông địa chủ năm xưa, từ nay sẽ phải học cách sống trong ngôi làng này ở một vị trí khác hẳn trước đây. Không phải vị trí của một chủ homestay thành đạt đứng ngoài chuyện cũ của làng. Mà là vị trí của một người mang ơn và mang lỗi, đi ngang qua chiếc giếng này mỗi ngày, và mỗi lần đi qua đều nhớ rõ vì sao nước trong gàu của làng sáng nay lại trong được như thế.

Chương khác

Xem thêm