MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 47: Hình nhân rơm trong sân chùa

Đoàn rước rời giếng cổ khi trời còn chưa sáng. Phạm Thu Hằng đi ở giữa đoàn, một tay cầm cuốn sổ đàn đã ghi đủ kết quả của đêm nay, một tay cầm ngọn đèn…

Nội dung chương

Đoàn rước rời giếng cổ khi trời còn chưa sáng. Phạm Thu Hằng đi ở giữa đoàn, một tay cầm cuốn sổ đàn đã ghi đủ kết quả của đêm nay, một tay cầm ngọn đèn dầu nhỏ soi đường trên ngõ đá ong. Trước cô là bốn người làng khiêng tấm ván đặt hình nhân rơm, đi chậm và đều chân như khiêng một người đang ngủ. Hình nhân mặc bộ áo lụa điều đã ướt nước giếng ở phần vạt áo, nặng trĩu trên tấm ván, không còn là hình nhân nhẹ bỗng bằng rơm khô như lúc nó đứng trong gian bên của đình làng mấy ngày trước. Sau tấm ván là Nguyễn Thị Mai, hai tay bưng bài vị của Nguyễn Thị Lụa ngang ngực. Sau Mai là ông Nguyễn Văn Hậu và những người của họ Nguyễn. Trần Bá Sơn đi ở gần cuối đoàn, cùng những người họ Trần, giữ một khoảng cách lặng lẽ và đúng mực. Cuối cùng là bà Phạm Thị Mão, được cháu dìu đi từng bước chậm trên ngõ đá.

Không ai trong đoàn nói to. Cả làng đi theo ở phía sau, cách đoàn rước một quãng, như một dòng người lặng lẽ chảy qua các ngõ cổ của Đường Lâm trong giờ cuối cùng của đêm. Đèn trong các nhà hai bên ngõ lần lượt sáng lên khi đoàn đi qua. Người già đứng ở cửa nhìn theo. Trẻ con được mẹ bế trên tay, im lặng lạ thường. Tám mươi mốt năm trước, cô gái này rời làng trong một đám tang qua loa giữa năm đói, không kèn không trống, không một bài vị đúng tên. Đêm nay, cô trở về chùa làng của mình trên tay cả một làng thức trắng, theo một con đường ngõ mà lúc còn sống cô đã đi qua không biết bao nhiêu lần.

Tiếng chuông chùa vang lên khi đoàn rước còn ở đầu ngõ cuối. Nó vang sớm hơn giờ chuông thường lệ của chùa làng rất nhiều, và nó vang chậm, từng tiếng một, như người đánh chuông biết rõ đêm nay chuông được đánh cho ai. Sư thầy Thích Thanh Tịnh đã chờ sẵn ở sân chùa trong bộ áo nâu sẫm, hai tay chắp trước ngực. Bên cạnh thầy là hai chú tiểu và một bàn thờ nhỏ đã được chuẩn bị từ buổi chiều, với hương đèn và hoa tươi. Khi tấm ván khiêng hình nhân được đặt xuống giữa sân chùa, thầy bước tới, nhìn hình nhân mặc áo điều một lúc lâu, rồi cúi đầu thật thấp trước nó. Thầy nói chỉ một câu, đủ cho những người đứng gần nghe thấy.

- Cô đã về tới cửa chùa rồi. Từ đây, đường đi của cô là đường sáng.

Bài vị được rước vào gian thờ chính ngay sau đó. Mai tự tay trao bài vị cho sư thầy. Thầy tiếp bài vị bằng cả hai tay, đặt nó lên bàn thờ trong chùa, ở vị trí đã dọn sẵn từ trước. Tên tuổi của Nguyễn Thị Lụa, khắc sâu trên mặt gỗ, hướng ra gian thờ trong ánh đèn dầu ấm. Lần đầu tiên sau tám mươi mốt năm, người con gái đó có một chỗ ngồi đàng hoàng trong một nơi thờ tự của làng mình, với đúng tên, đúng tuổi và đúng ngày mất của mình. Ông Hậu đứng ở hàng đầu của họ Nguyễn, nhìn bài vị của người cô trong họ được an vị trên bàn thờ chùa mà bờ vai ông run lên. Ông đã từng là người phản đối việc khơi lại chuyện cũ này quyết liệt nhất. Đêm nay, chính ông là người đứng gần bài vị của cô nhất.

Trước khi lễ cầu siêu bắt đầu, một việc nhỏ trong lệ cũ được làm ngay tại sân chùa. Cụ Hoàng Văn Kính tự tay tháo mảnh khăn tay thêu hoa cúc dại khỏi cổ tay phải của hình nhân rơm. Mảnh khăn đó đã theo hình nhân từ ngày nó được bện ở sân đình, qua cả đêm đàn bên miệng giếng. Theo lệ làng, vật của người sống giữ cho người chết mượn làm dấu nhận đường thì khi người chết đã tới nơi, vật phải được trả về tay người sống đã giữ nó. Cụ đặt mảnh khăn vào hai bàn tay của bà Mão. Bà cụ chín mươi tuổi ôm mảnh khăn vào ngực, ngồi ở hàng đầu của buổi lễ, ngay phía trước bàn thờ. Bà là người bạn thuở nhỏ của người đang được cầu siêu. Bà cũng là người duy nhất trong gian thờ này từng nắm tay cô Lụa khi cả hai còn là những đứa trẻ chín, mười tuổi chạy chơi trên ngõ đá ong. Mảnh khăn về lại tay bà như một vòng tròn khép lại sau tám mươi mốt năm.

Hình nhân rơm được an vị ở gian bên của chùa, trên một tấm chiếu sạch, theo đúng lời sư thầy dặn. Nó ở lại chùa làng từ đêm nay, cùng với lễ cầu siêu của mình. Không ai mang nó về giếng. Không ai làm thêm bất kỳ việc gì khác với nó ngoài phần việc duy nhất mà nó đã hoàn thành trong đêm đàn. Hằng ghi chi tiết này vào sổ đàn khi cô kiểm lại các vật của đàn lần cuối. Hình nhân rơm, một chiếc duy nhất. Đã nhận hồn ở miệng giếng. Đã được rước vào chùa làng. Đã an vị. Phần việc của nó trong câu chuyện này tới đây là trọn vẹn.

Lễ cầu siêu bắt đầu khi tiếng chuông thứ hai vang lên. Sư thầy Thích Thanh Tịnh chủ trì buổi lễ với giọng đọc đều và ấm. Họ Nguyễn ngồi ở phía tay phải của gian thờ. Họ Trần ngồi ở phía sau, xa hơn một hàng. Bà Mão ngồi ở hàng đầu cùng với Mai. Hằng ngồi ở phía ngoài, cuốn sổ đàn đặt trên đầu gối, ghi lại buổi lễ như cô đã ghi lại mọi việc của mười bốn ngày qua. Nhưng lần này, cô ghi chậm hơn. Có những lúc cô ngừng bút hẳn, chỉ ngồi nghe tiếng đọc kinh và nhìn lên bài vị trên bàn thờ. Đây không còn là một biến cố cần ghi chép nữa. Đây là một đám tang muộn tám mươi mốt năm, và cô là một người làng đang dự đám tang đó.

Chiếc thoa bạc cũng có mặt trong gian thờ suốt buổi lễ. Nó nằm trên tấm khăn điều, đặt trên chiếc bàn nhỏ phía trước bàn thờ, theo đoàn rước đi từ đàn bên giếng vào chùa trong tay ông Hậu. Theo lời cụ Kính dặn từ trước, sau lễ cầu siêu, chiếc thoa sẽ được rửa sạch bằng nước mưa hứng trong sân chùa rồi mới rước về nhà thờ họ Nguyễn trong ngày hôm nay. Đêm nay, nó nằm yên trong gian thờ ấm hương đèn, sau tám mươi mốt năm nằm trong nước lạnh và bóng tối của đáy giếng. Hằng nhìn chiếc thoa nhỏ bé đó mà nghĩ rằng trong tất cả các vật của câu chuyện này, nó là vật đã đi quãng đường dài nhất. Từ tóc của một cô gái mười tám tuổi, xuống đáy giếng sâu mười lăm mét, nằm yên tám mươi mốt năm, rồi lên lại trên một khay khăn điều, vào một gian chùa, và sắp về một bàn thờ tổ.

Ở đầu làng, trong lúc lễ cầu siêu đang diễn ra, mặt nước giếng cổ lặng hoàn toàn. Cán bộ Nguyễn Văn Dũng, người ở lại chốt canh cuối cùng bên giếng cùng tổ trực, sau này ghi vào sổ của xã một dòng mà Hằng được đọc lại vào buổi sáng. Từ sau giờ hồn lên khỏi giếng, mặt nước trong lòng giếng không gợn thêm một lần nào nữa. Không tiếng gàu kêu. Không bóng người trên mặt nước. Chỉ có mặt nước đỏ sẫm nằm yên trong bóng tối, lặng như mặt nước của mọi chiếc giếng bình thường vào ban đêm. Đó là lần đầu tiên sau hai tuần, người trực bên giếng cổ Đường Lâm ghi vào sổ hai chữ không có gì, và hai chữ đó quý hơn mọi dòng ghi chép khác của cả mùa hè.

Trong lúc buổi lễ diễn ra, Hằng tranh thủ kiểm lại toàn bộ vật phẩm của đêm đàn theo danh sách trong sổ, như một người kế toán khóa sổ sau một ngày dài. Chiếc sào móc của ông Lê Văn Sắt đã được mang về sân chùa cùng đoàn người cuối cùng, đặt nằm ở hành lang bên, đầu móc đã được lau khô. Cuộn chỉ ngũ sắc đã sờn nằm trên bàn nhỏ cạnh chiếc thoa bạc. Túi muối tro của cô đã rỗng từ lúc ở miệng giếng. Tấm khăn điều, khay lễ và bát hương của đàn được các bà trong làng thu dọn gọn gàng, chờ mang về đền Mông Phụ cất lại vào hòm đồ lễ. Không một vật nào của đêm nay bị thất lạc. Không một vật nào bị dùng sai việc của nó. Hằng ghi dòng xác nhận đó vào cuối sổ đàn, rồi mới khép sổ lại hẳn.

Lê Văn Thắng không có mặt trong gian thờ suốt buổi lễ. Sau khi hồn lên khỏi giếng, anh được Bình và Hòa dìu về nhà trong tình trạng kiệt sức, hai tay vẫn còn run vì giữ dây và vì cơn tác động cuối cùng. Cụ Kính đã xem qua cho anh ngay bên miệng giếng trước khi đoàn rước lên đường. Anh tỉnh táo hoàn toàn, người không có thêm một vết thương nào ngoài sự mệt lả của một đêm thức trắng và một lần ngã lòng. Cụ dặn người nhà cho anh ngủ một giấc dài và nói sáng mai, khi anh tỉnh dậy, làng sẽ có việc dành cho anh. Một việc nhẹ nhàng và đàng hoàng, khác hẳn mọi việc anh đã làm bên miệng giếng trong mười bốn ngày qua. Hằng ghi cả lời dặn đó vào sổ, vì cô đoán được việc mà cụ nhắc tới là việc gì.

Bà Mão ở lại gian thờ lâu hơn mọi người sau khi phần lễ chính đã xong một đoạn. Bà ngồi trước bài vị của bạn mình, mảnh khăn tay đặt trên hai đầu gối, và nói chuyện rất khẽ, như nói với một người đang ngồi ngay bên cạnh. Không ai trong chùa nghe rõ bà nói gì. Mai đứng ở cửa gian thờ nhìn bà một lúc, rồi quyết định không vào. Có những lời của đêm nay không thuộc về hồ sơ của xã hay sổ sách của họ nào. Chúng thuộc về hai người bạn gái đã xa nhau tám mươi mốt năm, và làng đã làm đúng phần của mình khi để cho cuộc gặp lại đó được yên tĩnh.

Lễ cầu siêu kết thúc khi trời bắt đầu hửng sáng ở phía sau rặng tre của chùa. Ánh sáng đầu tiên của ngày hai mươi sáu tháng bảy chạm vào mái ngói chùa làng cùng lúc với tiếng chuông cuối cùng của buổi lễ. Đoàn người ra khỏi gian thờ trong im lặng. Không ai nói rằng mọi chuyện đã xong, vì ai cũng biết vẫn còn những việc của ngày hôm nay và ngày mai đang chờ. Nhưng khi Hằng bước xuống sân chùa, cô nghe tiếng chim kêu trong vườn chùa, bình thường và rõ ràng. Cô nhận ra đó là âm thanh buổi sáng đầu tiên trong mười bốn ngày mà cô nghe được mà không kèm theo một nỗi lo nào về đêm sắp tới.

Chương khác

Xem thêm