MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 1: Cây Sa Mộc Trên Mỏm Đá
Sáng ngày mười lăm tháng chạp, sương muối phủ trắng cả mỏm đá Cổng Trời. Giàng A Sùng mở cửa nhà khi trời còn chưa sáng hẳn, hơi lạnh tràn vào làm bếp…
Nội dung chương
Sáng ngày mười lăm tháng chạp, sương muối phủ trắng cả mỏm đá Cổng Trời. Giàng A Sùng mở cửa nhà khi trời còn chưa sáng hẳn, hơi lạnh tràn vào làm bếp lửa đang âm ỉ khẽ xèo lên một tiếng nhỏ. Anh khoác chiếc áo bông đã sờn ở hai bên vai, buộc lại dây giày cho chặt, đeo con dao săn của cha lên hông rồi xách theo chiếc đèn pin cũ và bó dây bẫy. Vợ anh, Sùng Thị Mỷ, thức dậy sau lưng, với tay đưa cho anh gói cơm nắm gói trong lá chuối khô.
- Anh đi sớm thế. Sương muối dày lắm, đá trơn, đi cẩn thận cái chân.
Sùng gật đầu, nhét gói cơm vào túi áo.
- Anh chỉ lên mỏm đá xem mấy cái bẫy đặt hôm kia thôi. Nếu được con chồn hay con dúi thì trưa có cái cải thiện. Không được thì anh về sớm, còn phụ em sửa lại tấm phên chắn gió ở đầu nhà.
Mỷ nhìn ra ngoài sân. Lớp sương muối bám trên mái ngói, trên hàng rào đá, trên cả những tàu lá ngô khô còn sót lại sau vụ thu, trắng xóa như ai vừa rắc muối lên khắp bản. Chị kéo lại cổ áo cho chồng rồi mới buông tay.
- Nhớ về trước khi nắng lên cao. Nắng lên sương tan, đường xuống còn trơn hơn lúc đi.
Sùng bước ra khỏi sân, đi qua con đường đất nhỏ giữa bản Cổng Trời. Bản còn ngủ yên. Vài nhà đã đỏ lửa, khói bếp mỏng bay lên rồi bị gió sớm ép nằm ngang trên mái. Tiếng chó sủa vu vơ ở cuối bản rồi im bặt. Anh đi men theo đường mòn lên núi, con đường mà người trong bản đã đi mòn qua bao đời, đá lởm chởm nhô lên giữa lối, hai bên là những bụi sim dại và cỏ tranh đã ngả màu vàng úa vì lạnh.
Càng lên cao, gió càng mạnh. Gió lùa qua những kẽ đá vôi, rít lên từng hồi ngắn, mang theo cái lạnh cắt da của cao nguyên đá. Sùng phải cúi người, một tay giữ mũ, một tay bám vào những mỏm đá nhô ra để khỏi trượt. Giày của anh in lên lớp sương muối những dấu chân sẫm màu, đi được một đoạn ngoảnh lại đã thấy sương lại phủ mờ đi.
Cái bẫy đầu tiên anh đặt ở hõm đá gần bụi rậm phía đông đường mòn. Bẫy trống không, sợi dây thép vẫn căng nguyên như lúc đặt, chỉ có vài chiếc lá khô rơi vào giữa. Sùng ngồi xổm xuống, kiểm tra lại nút thắt, phủ thêm ít lá lên trên cho kín rồi mới đứng dậy đi tiếp. Cái bẫy thứ hai ở gần khe nước cạn cũng trống. Đến cái bẫy thứ ba, dưới gốc một cây thông già cong mình vì gió, anh bắt được một con dúi béo, lông xám tro còn dính sương. Con vật đã chết từ trong đêm, thân còn hơi cứng vì lạnh. Sùng gỡ bẫy, cho con dúi vào bao dứa đeo sau lưng, trong lòng hơi nhẹ đi. Ít nhất buổi đi sớm hôm nay không phải tay không trở về.
Từ chỗ đặt bẫy, anh đi vòng lên mỏm đá Cổng Trời. Đây là mỏm đá cao nhất trên đường đèo, đứng ở đây nhìn xuống thấy thung lũng Quản Bạ nằm sâu phía dưới, những mái nhà của bản nhỏ như những chiếc hộp diêm xếp lộn xộn giữa màu xám của đá và màu nâu của đất nương. Những ngày trời quang, từ mỏm đá còn nhìn thấy con đường đèo uốn lượn như một sợi chỉ trắng vắt qua sườn núi. Sáng nay sương muối và mây thấp phủ kín, thung lũng chỉ hiện ra từng mảng mờ rồi lại biến mất.
Giữa mỏm đá, cây sa mộc đứng sừng sững.
Sùng đã đi qua gốc cây này không biết bao nhiêu lần từ khi còn là một thằng bé chăn dê theo cha lên núi, vậy mà lần nào tới gần, anh cũng phải ngẩng đầu lên nhìn. Thân cây thẳng như ngọn giáo, vươn cao hơn hẳn những cây thông và cây nghiến xung quanh, tán lá kim xanh sẫm tỏa ra ở trên cao, bất chấp gió đèo quật suốt ngày đêm. Người già trong bản nói cây đã ba trăm năm tuổi, gốc to tới mức ba người ôm không hết, rễ ăn sâu vào những kẽ nứt của đá vôi, giữ cho cả mỏm đá không bị sạt xuống qua bao mùa mưa lũ. Sùng không biết con số ba trăm năm có thật chính xác không, nhưng nhìn lớp vỏ xù xì nứt nẻ. Nhìn những u sần nổi lên dọc thân cây như những con mắt nhắm nghiền của thời gian, anh tin cây đã sống lâu hơn bất cứ ai trong bản rất nhiều đời.
Theo lệ của bản, ai đi qua mỏm đá cũng phải đi vòng qua phía xa gốc cây, chừa ra một khoảng đất trống quanh gốc, không ai được ngồi nghỉ ngay dưới tán cây, không ai được dựng lán, căng bạt hay nhóm lửa quanh gốc. Trẻ con trong bản từ nhỏ đã được người lớn dặn đi dặn lại điều đó, tới mức đứa nào cũng thuộc lòng trước khi thuộc mặt chữ. Sùng cũng vậy. Anh đi vòng qua phía tây của gốc cây, bước chân chậm lại, tay vô thức chạm nhẹ vào thắt lưng nơi đeo con dao, như một thói quen kính cẩn mà chính anh cũng không giải thích được.
Gốc cây im lặng trong sương. Không có tiếng chim nào hót trên cành cao. Mùi tinh dầu sa mộc thoang thoảng trong không khí lạnh, một thứ mùi thơm hăng, ngai ngái, rất riêng của loài gỗ này, ngửi lâu thấy cay cay ở sống mũi. Sùng đứng lại một lúc, nhìn những rễ cây to như bắp chân người lớn trườn trên mặt đá, chui vào kẽ nứt rồi biến mất. Có những đoạn rễ nổi hẳn lên khỏi mặt đất, vỏ rễ cũng nứt nẻ như vỏ thân, sương muối bám trắng trên lưng rễ, trông như những con trăn đá đang nằm ngủ yên quanh gốc cây.
Anh đang định quay xuống thì nghe tiếng bước chân và tiếng gậy gõ xuống đá ở phía đường mòn. Trưởng bản Hạng A Dì chống gậy đi lên, áo bông cài kín tới cổ, chòm râu bạc lấm tấm sương. Ông Dì năm nay sáu mươi mốt tuổi, dáng người còn chắc, giọng nói vang và rõ, là người giữ lệ của bản đã hơn hai mươi năm nay.
- A Sùng đó à. Lên xem bẫy sớm thế con.
- Dạ, con chào bác. Con được một con dúi ở bẫy dưới gốc thông. Bác lên mỏm đá có việc gì sớm vậy.
Ông Dì dừng lại ở khoảng đất trống trước gốc cây, cũng đứng ở phía xa gốc như lệ, chống gậy nhìn lên tán cây một lúc lâu rồi mới nói.
- Bác lên xem lại mấy cột mốc ranh giới rừng của bản ở sau mỏm đá. Mấy hôm nay nghe người dưới chợ Quản Bạ nói có người dưới xuôi lên hỏi mua gỗ quý, hỏi cả dược liệu trên núi này. Bác không yên tâm. Mùa đông năm nào cũng vậy, sương muối xuống là người lạ lại tìm lên núi.
Sùng gật đầu. Anh cũng đã nghe loáng thoáng chuyện đó ở chợ phiên tuần trước, có người hỏi mua gỗ sa mộc già, hỏi cả những cây gỗ lớn trong rừng thiêng, trả giá nghe nói rất cao. Lúc đó anh chỉ nghe rồi bỏ qua, nghĩ là chuyện của người dưới xuôi mua bán với nhau, không liên quan tới bản mình.
Ông Dì gõ nhẹ đầu gậy xuống mặt đá, chỉ về phía gốc cây.
- Con nhớ cho kỹ. Cây này là cột mốc rừng thiêng của bản ta. Từ đời ông cố của bác, đời ông cố của con, người trong bản đã lấy gốc cây này làm mốc. Phía trong gốc cây là rừng thiêng, không chặt phá. Phía ngoài là nương rẫy và rừng sản xuất, bản còn phải giữ để lấy củi, lấy gỗ làm nhà theo lệ đã chia. Thấy cây là đi vòng, đó là lệ từ đời ông cố. Không phải sợ chuyện vu vơ đâu, mà là giữ cái ranh giới cho con cháu còn biết đường mà sống với rừng.
- Dạ, con nhớ. Cha con lúc còn sống cũng dặn con y như vậy. Hồi con còn nhỏ, cha dắt con qua đây, lần nào cũng bắt con đi vòng qua phía này, không cho con chạy tắt qua gốc.
Ông Dì gật gù, mắt vẫn nhìn lên thân cây thẳng tắp.
- Cha con là người săn giỏi, cũng là người kính rừng. Ông ấy mất rồi mà lệ ông ấy giữ vẫn còn trong bản này. Con làm người dẫn đường cho bản, khách dưới xuôi hay đoàn cán bộ lên núi đều nhờ con dẫn, con càng phải nhớ kỹ hơn người khác. Ai hỏi gì về cây này, ai muốn tới gần gốc cây này, con phải báo cho bác trước một tiếng. Đừng tự mình dẫn ai lên đây khi chưa hỏi ý bác và ý Thầy Mo.
Sùng nghe tới đó thì hơi giật mình. Anh làm nghề săn và dẫn đường đã nhiều năm, dẫn khách đi xem hang động, đi săn ảnh, đi tìm dược liệu ở bìa rừng, nhưng chưa bao giờ anh dẫn ai tới sát gốc cây sa mộc trên mỏm đá này. Lời dặn của trưởng bản sáng nay nghe nặng hơn mọi lần, như thể ông đã biết trước điều gì đó sắp xảy ra.
- Có chuyện gì không bác. Sao hôm nay bác dặn con kỹ thế.
Ông Dì lắc đầu, thở ra một hơi dài thành khói trắng trong không khí lạnh.
- Chưa có chuyện gì đâu. Bác chỉ dặn trước thôi. Người ta trả tiền càng cao thì lòng người càng dễ lung lay, bác già rồi, bác thấy nhiều lần như vậy. Cây đứng đây ba trăm năm không phải để bán. Con nhớ thế là được.
Hai người đứng yên một lúc trước gốc cây. Gió trên mỏm đá thổi mạnh hơn, tán cây sa mộc khẽ rung lên, những hạt sương muối bám trên lá kim rơi xuống lả tả, chạm vào mặt đá kêu lên những tiếng tanh tách rất nhỏ. Sùng ngẩng đầu nhìn theo thân cây lên cao, thấy trời phía trên tán cây vẫn một màu xám trắng, mây thấp trôi nhanh qua đỉnh đèo.
Ông Dì quay người đi xuống trước, gậy gõ xuống đá từng nhịp đều đều. Sùng đi sau ông một đoạn, tới chỗ rẽ của đường mòn thì ông dừng lại, quay đầu nói thêm một câu.
- Chiều nay con rảnh thì qua nhà Thầy Mo một chuyến. Thầy dặn bác nhắn con như vậy. Thầy nói có chuyện về cây này cần nói với con, chuyện cũ thôi, nhưng phải nói cho lớp trẻ các con nghe để mà nhớ.
Sùng vâng dạ, trong lòng hơi tò mò. Thầy Mo Thào A Chư là người già nhất bản, cũng là người giữ bài cúng và lệ cúng rừng của bản. Ông ít khi gọi ai tới nhà dặn dò riêng, trừ khi có chuyện quan trọng liên quan tới lệ làng. Anh nhìn lại gốc cây sa mộc một lần nữa trước khi quay xuống núi. Cây vẫn đứng yên giữa mỏm đá, thẳng và lặng, như đã đứng yên như thế suốt ba trăm năm qua và sẽ còn đứng yên như thế rất lâu nữa, mặc cho sương muối, gió đèo và những lời hỏi mua gỗ ở chợ phiên dưới chân núi.
Đường xuống bản, sương bắt đầu tan dần dưới nắng yếu. Những dấu chân của anh lúc đi lên đã mờ đi một nửa. Sùng xốc lại bao dứa đựng con dúi trên lưng, bước nhanh hơn. Trong đầu anh vẫn còn vang lên câu nói của trưởng bản, thấy cây là đi vòng, đó là lệ từ đời ông cố, và lời nhắn của Thầy Mo đang chờ anh ở cuối buổi chiều hôm nay.