MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 4: Bản Cổng Trời Ngày Sương Muối
Trưa ngày mười sáu tháng chạp, Giàng A Sùng trèo lên mái nhà sửa lại tấm phên chắn gió ở đầu hồi. Sương muối mấy đêm liền đã làm những tấm phên nứa cong…
Nội dung chương
Trưa ngày mười sáu tháng chạp, Giàng A Sùng trèo lên mái nhà sửa lại tấm phên chắn gió ở đầu hồi. Sương muối mấy đêm liền đã làm những tấm phên nứa cong vênh, gió đèo lùa qua khe hở vào nhà, ban đêm thổi tắt cả ngọn đèn dầu nếu không che chắn cẩn thận. Sùng Thị Mỷ đứng ở dưới sân, tay giữ chặt chiếc thang tre, ngẩng đầu lên dặn chồng cứ cách vài câu lại nhắc một lần.
- Anh đóng thêm cái chốt ở góc trên đi, đêm qua gió giật ở đúng góc đó, em nghe phên kêu cả đêm không ngủ yên được.
- Ừ, anh đang đóng đây. Em đưa anh thêm mấy sợi lạt nữa, lạt cũ mục hết rồi, kéo nhẹ là đứt.
Mỷ đưa lạt lên, rồi nhìn quanh sân nhà mình. Nhà của vợ chồng Sùng nằm ở giữa bản Cổng Trời, là một nếp nhà gỗ ba gian dựng từ năm hai vợ chồng mới cưới nhau. Gỗ do cha Sùng để lại một phần, phần còn lại do anh em trong bản phụ công dựng lên theo lệ giúp nhau của người H'Mông trên cao nguyên đá. Sân nhà quét sạch, góc sân có chuồng gà và một giàn phơi ngô đã thu gần hết, chỉ còn treo lác đác vài bắp ngô giống cho vụ sau. Sau nhà là mảnh vườn nhỏ trồng cải mèo và mấy luống hành, sương muối phủ trắng trên lá, phải đợi nắng lên mới hái được.
Bản Cổng Trời nằm nép mình trên sườn núi đá, dưới chân mỏm đá Cổng Trời. Cả bản có hơn bốn mươi nóc nhà, nhà nào cũng quay mặt ra đường mòn chính, lưng tựa vào vách đá để tránh gió. Mùa đông ở đây lạnh thấu xương, sương muối xuống dày thì nước trong chum cũng đóng một lớp váng mỏng vào buổi sáng sớm. Người trong bản quen với cái lạnh đó qua bao đời, trẻ con vẫn chạy chân đất trên sân đá, người già vẫn ngồi sưởi nắng ở hiên nhà với chiếc áo bông dày và đôi tay chai sần vì nương rẫy.
Sửa xong mái nhà, hai vợ chồng xách thùng xuống giếng đầu nguồn lấy nước cho buổi chiều. Giếng đầu nguồn nằm ở phía tây của bản, ngay dưới chân một vách đá lớn, nơi mạch nước ngầm chảy ra quanh năm không bao giờ cạn, kể cả vào những tháng khô nhất. Nước giếng trong và lạnh, uống vào thấy ngọt ở đầu lưỡi, người trong bản chỉ dùng nước này để uống và nấu ăn, còn nước tắm giặt thì lấy ở máng dẫn từ khe suối phía dưới. Đường xuống giếng là một lối mòn lát đá, hai bên có hàng rào đá xếp ngay ngắn, là công sức của cả bản góp lại từ nhiều năm trước để giữ cho nguồn nước luôn sạch.
Mỷ múc nước, Sùng đứng giữ thùng, nhìn dòng nước chảy ra từ kẽ đá, trong vắt tới mức nhìn thấy cả những viên sỏi nhỏ dưới đáy hốc. Anh nhớ lời Thầy Mo hôm qua nói về việc giữ ranh giới, tự nhiên thấy cả cái giếng này cũng là một phần của ranh giới đó. Là thứ mà người trong bản giữ gìn cẩn thận không kém gì gốc cây trên mỏm đá, chỉ khác là giếng thì ngày nào cũng dùng, còn cây thiêng thì chỉ đi qua và kính cẩn từ xa.
- Nước giếng dạo này có vẻ ít hơn mọi năm anh nhỉ, hay là em nhìn nhầm.
Mỷ vừa múc nước vừa nói, hơi thở phả ra thành khói mỏng.
- Không ít đâu, mạch vẫn đều như mọi năm đấy. Mùa này sương muối nhiều, nước mặt ở các khe cạn bớt nên em thấy thế thôi. Giếng này cha anh kể, năm hạn lớn nhất, cả vùng thiếu nước, riêng giếng đầu nguồn của bản mình vẫn chảy, người ở bản dưới còn phải lên đây xin nước về uống.
Hai vợ chồng gánh nước lên dốc, đi chậm vì đường đá còn trơn. Tới lưng chừng dốc, họ gặp trưởng bản Hạng A Dì đang đi kiểm tra máng nước của bản cùng hai người đàn ông trong tổ giữ nguồn nước. Ông Dì dừng lại hỏi chuyện nhà cửa, chuyện sương muối, rồi nhắc Sùng rằng mấy hôm nữa bản sẽ họp để chia lại ca trực giữ đường mòn lên mỏm đá trong những ngày giáp Tết. Vì theo lệ mọi năm, càng gần Tết càng có nhiều người lạ lên núi tìm mua đặc sản và dược liệu.
- Bác vừa nghe người ở chợ Quản Bạ về nói, năm nay người dưới xuôi hỏi mua gỗ sa mộc già nhiều hơn hẳn mọi năm, lại hỏi rất kỹ đường lên những cây gỗ lớn trên núi mình. Bác đã dặn các nhà ở đầu bản rồi, ai gặp người lạ hỏi đường lên mỏm đá thì cứ chỉ xuống nhà bác, không được tự dẫn đi. Con là người dẫn đường, con càng phải cẩn thận hơn.
Sùng gật đầu, đặt gánh nước xuống nghỉ ở vệ đường.
- Dạ, sáng qua bác cũng dặn con rồi, con nhớ. Mấy hôm nay Thầy Mo cũng đang dạy con những chuyện về cây trên mỏm đá, con nghe mà thấy lo lo. Trước giờ con chỉ biết giữ lệ theo thói quen, giờ nghe thầy kể rõ ngọn ngành mới thấy chuyện giữ cây không đơn giản như mình vẫn nghĩ.
Ông Dì gật gù, tay chống gậy nhìn xuống thung lũng đang chìm trong nắng chiều yếu ớt.
- Thầy Mo là người giữ cái gốc của lệ bản này. Bác giữ phần việc làng, chia ca, xử phạt, còn cái gốc vì sao phải giữ, giữ thế nào cho đúng, chỉ có thầy nói được. Con được thầy gọi tới dạy riêng là may mắn đấy, không phải đứa trẻ nào trong bản cũng được nghe đâu. Nghe cho kỹ rồi sau này còn dạy lại cho con cháu mình.
Ông Dì đi tiếp xuống phía máng nước. Trên đường gánh nước về, Sùng để ý thấy đoạn đường mòn từ giếng rẽ lên phía mỏm đá hôm nay có nhiều dấu chân mới hơn thường lệ. Đoạn đầu từ bản xuống giếng là lối đi chung của cả bản, dấu chân chồng lên nhau không phân biệt được. Nhưng từ giếng rẽ lên mỏm đá, lối đi hẹp lại chỉ còn một vệt mòn giữa đá và cỏ, người trong bản ít khi đi lên đó ngoài những hôm kiểm tra bẫy hoặc xem cột mốc. Anh cúi xuống nhìn kỹ, thấy ngoài dấu giày của mình còn có một vệt bùn lạ kéo dài mấy bước rồi mất hút ở đoạn đá khô. Anh cho rằng đó là dấu chân của thanh niên trong bản lên núi lấy củi, nhưng trong lòng vẫn ghi lại một chút bất an mơ hồ.
Về tới sân, Mỷ kể rằng sáng nay có người ở bản dưới lên hỏi mua ngô giống, tiện miệng hỏi thăm đường lên Cổng Trời để ngắm cảnh. Chị đã chỉ họ xuống nhà trưởng bản theo đúng lời dặn, không tự nói thêm câu nào về đường mòn sau mỏm đá. Sùng nghe vợ kể thì gật đầu, nhưng anh hiểu rõ những lời hỏi thăm tưởng như vu vơ như thế dạo gần đây xuất hiện ngày càng thường xuyên, tới mức không còn là chuyện ngẫu nhiên nữa.
Hai vợ chồng đổ đầy chum nước uống, phần còn lại để dành nấu cơm chiều. Mỷ nhóm bếp, Sùng ngồi ở cửa nhà bóc vỏ mấy củ khoai để nướng, khói bếp chiều bay lên quyện với sương đang xuống dần trên mái nhà các hộ trong bản, tạo thành một khung cảnh yên bình quen thuộc của những ngày đông trên cao nguyên đá.
Ăn cơm xong, trời đã tối hẳn. Mỷ ngồi vá lại chiếc áo bông cho chồng ở gần bếp lửa, kim chỉ đi đều đều dưới ánh đèn dầu. Chị im lặng một lúc lâu, rồi mới nói, giọng nhỏ nhưng rõ.
- Anh này, em nói điều này anh đừng tự ái. Mùa này người lạ hay lên núi hỏi mua gỗ và dược liệu, ngày càng nhiều, ai cũng nói thế cả. Họ trả tiền cao lắm, em nghe người ở chợ nói có cây gỗ họ trả tới tiền trăm triệu, tiền tỉ cũng có người dám bỏ ra. Em chỉ sợ một điều thôi. Sợ có ngày họ tìm tới anh, vì anh là người dẫn đường thạo núi nhất bản này, họ trả cho anh một khoản tiền lớn để anh chỉ đường tới cây thiêng. Tiền lớn tới tay thì lòng người dễ mềm đi lắm, anh ạ.
Sùng ngừng tay lật củ khoai trong bếp, nhìn vợ. Ánh lửa hắt lên khuôn mặt Mỷ, làm nổi rõ vẻ lo lắng mà ban ngày chị giấu sau những công việc nhà không tên.
- Em yên tâm. Anh có đói cũng không bán đường lên cây thiêng. Lệ bản anh thuộc từ nhỏ, cha anh dặn, Thầy Mo dặn, bác Dì dặn, anh không quên đâu.
Mỷ lắc đầu nhẹ, vẫn giữ giọng nhỏ.
- Em tin anh, nhưng em vẫn phải nói trước. Người lạ trả tiền càng cao thì cái họ hỏi càng không nên chỉ. Họ trả cao không phải vì họ quý mình, mà vì cái họ muốn lấy đi quý hơn số tiền họ bỏ ra rất nhiều lần. Anh nhớ câu này của em, sau này nếu có ai tìm tới, anh cứ nhớ tới câu này trước khi nghe họ nói tiếp.
Sùng gật đầu, trong lòng ghi lại câu nói của vợ như ghi lại một lời dặn của thầy.
Đêm đó, trước khi đi ngủ, Sùng còn ra sân kiểm tra lại cửa chuồng gà và đống củi khô đã che bạt cẩn thận chưa. Gió đêm trên cao nguyên đá thổi qua sân hun hút, mang theo hơi lạnh và mùi khói bếp của những nhà còn thức muộn. Anh đứng yên một lúc, nghe tiếng nước chảy róc rách ở máng đầu bản và tiếng trẻ con nhà bên đã ngủ say từ lúc nào. Mọi thứ trong bản vẫn yên như mọi đêm đông khác, yên tới mức anh tự nhủ rằng những lo lắng ban ngày của mình có lẽ chỉ là lo xa. Nhưng câu nói của Mỷ vẫn còn nguyên trong đầu anh, rõ ràng như vừa mới nghe xong. Anh nhìn ra ngoài sân. Bản Cổng Trời đã chìm vào đêm đông, tiếng chó sủa xa xa, tiếng gió quật qua những mái nhà và tiếng trẻ con khóc rồi nín ở nhà bên cạnh. Trên cao, mỏm đá khuất trong bóng tối và sương muối, không nhìn thấy gì nữa, nhưng Sùng biết cây sa mộc vẫn đang đứng ở đó, lặng lẽ canh giữ cho cả bản một giấc ngủ yên trong đêm lạnh, như nó đã làm suốt ba trăm năm qua.