MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 7: Sừng Dê Núi Của Thầy Mo

Sáng ngày mười tám tháng chạp, Giàng A Sùng tới nhà Thầy Mo từ khi sương muối còn chưa tan trên sân. Hôm nay thầy không dẫn anh đi đâu xa, mà bảo anh vào…

Nội dung chương

Sáng ngày mười tám tháng chạp, Giàng A Sùng tới nhà Thầy Mo từ khi sương muối còn chưa tan trên sân. Hôm nay thầy không dẫn anh đi đâu xa, mà bảo anh vào hẳn gian trong của nhà, nơi anh mới chỉ bước vào một lần vào buổi chiều đầu tiên tới nghe chuyện vết sét. Gian trong mát và hơi tối, ánh sáng lọt qua khe cửa sổ nhỏ chỉ đủ để nhìn rõ những vật treo trên vách và chiếc rương gỗ kê sát tường.

Thầy Mo bảo Sùng ngồi xuống chiếc ghế thấp, rồi tự tay mở chiếc rương gỗ của nhà thầy. Nắp rương kêu lên một tiếng cọt kẹt khô khốc. Bên trong rương, mọi thứ được bọc trong những lớp vải chàm cũ, xếp thành từng gói riêng biệt, gọn gàng và cẩn thận như đồ lễ của một người đã giữ chúng suốt cả đời. Thầy không lấy hết ra, chỉ lần lượt chỉ cho Sùng xem từng vật mà hôm nay cần nói tới, tay thầy chạm vào từng gói vải đều rất nhẹ, như sợ làm xô lệch một trật tự đã được giữ yên qua mấy chục năm.

Vật đầu tiên thầy chỉ cho Sùng là một chiếc sừng dê núi treo trên vách gian trong, ngay phía trên rương gỗ. Chiếc sừng nhỏ, cong nhẹ, màu xám nâu đã lên bóng vì năm tháng, lòng sừng rỗng và nhẵn, miệng sừng được mài rất mịn. Sùng đã nhìn thấy chiếc sừng này mấy lần khi vào nhà thầy trước đây, nhưng anh vẫn tưởng đó chỉ là một vật trang trí cũ của người già, hoặc một chiếc sừng dùng để uống rượu theo thói quen của những người đi rừng đời trước.

- Con nhìn thấy chiếc sừng này bao giờ chưa.

- Dạ con thấy rồi, con vẫn tưởng là sừng để uống rượu của thầy hồi trẻ.

Thầy Mo lắc đầu, đưa tay gỡ chiếc sừng xuống, đặt vào lòng bàn tay Sùng cho anh cầm thử. Chiếc sừng nhẹ hơn anh tưởng, cầm vừa trong lòng bàn tay, thành sừng mỏng và mát.

- Không phải sừng uống rượu đâu con. Đây là sừng dê núi dùng để đựng nước thuốc của nhà thầy, truyền từ đời thầy trước của thầy, rồi đời thầy trước nữa, tính tới nay đã qua tay ba đời thầy của bản này rồi. Sừng dê núi nhỏ, lòng nhẵn, đựng nước thuốc không làm đổi mùi, đổi vị của thuốc, lại nhẹ, mang lên núi xuống núi đều tiện. Nhưng quan trọng nhất là lệ. Nước thuốc rửa mắt cho người phạm cây, theo lệ của bản, chỉ được đựng trong sừng dê núi này mà nhỏ vào mắt người ta, không đựng bằng bát, bằng chén, bằng chai lọ nào khác. Đựng sai vật là lễ đã sai ngay từ đầu, dù thuốc có đúng tới đâu.

Sùng cầm chiếc sừng lật qua lật lại, nhìn kỹ miệng sừng đã mài nhẵn và phần chóp sừng bịt kín bằng một nút gỗ nhỏ cũng đã lên bóng. Anh không ngờ một vật nhỏ bé và cũ kỹ như vậy lại mang theo một quy định nghiêm ngặt tới thế.

- Thưa thầy, sao phải là sừng dê núi ạ. Dê núi sống trên vách đá cao, bắt được một con dê núi lấy sừng đâu có dễ.

- Vì dê núi sống ở trên cao, ở những vách đá mà người thường không trèo lên được, ăn cỏ thuốc trên núi cao, sừng của nó sạch và cứng, không ngấm mùi lạ. Người già đời trước nói, vật đựng thuốc cứu mắt cho người phạm cây phải là vật lấy từ trên núi cao này, từ đất của cây này, thì mới hợp với thuốc cũng lấy từ đất này. Con cứ nhớ như vậy là được. Chi tiết vì sao thì thuộc phần bài cúng, tới lúc làm lễ thầy sẽ đọc, con không cần thuộc hết hôm nay.

Thầy đón lại chiếc sừng từ tay Sùng, treo nó trở lại đúng chiếc móc cũ trên vách, ngay ngắn như chưa từng được lấy xuống. Rồi thầy lấy từ trong rương ra một gói vải khác, mở ra cho Sùng xem. Bên trong là một chiếc khăn lụa chàm mới, vải lụa mềm và mịn, màu chàm thẫm đều, gấp thành nhiều lớp vuông vức, chưa hề được dùng tới lần nào, còn thoang thoảng mùi vải mới.

- Còn đây là khăn lụa chàm. Khăn này thầy nhờ người dưới chợ Quản Bạ dệt riêng từ năm ngoái, dệt bằng lụa tốt, nhuộm chàm đúng cách, thầy cất trong rương từ đó tới nay, không dùng vào bất cứ việc gì khác. Tới lúc rửa mắt cho người phạm cây, thầy sẽ dùng khăn này lau mắt cho người ta, lau sạch nhựa độc còn sót lại quanh mắt sau khi nhỏ nước thuốc. Khăn cũng phải là khăn mới, khăn sạch, chưa từng lau qua thứ gì khác. Người phạm cây đã mang độc vào mắt, lau bằng khăn cũ, khăn bẩn là mang thêm bệnh vào mắt người ta, lễ có đúng tới đâu cũng hỏng.

Sùng nhìn chiếc khăn lụa chàm mới tinh nằm trong tay thầy, lại nhìn sang chiếc sừng dê núi cũ kỹ treo trên vách. Một vật đã qua ba đời thầy, một vật mới tinh chưa dùng lần nào, hai vật tưởng như không liên quan gì tới nhau lại được cất chung trong một chiếc rương, chờ đợi cùng một buổi lễ mà cả bản đều mong không bao giờ phải dùng tới.

Ở góc rương, Sùng còn nhìn thấy một con dao lễ nhỏ, lưỡi dao ngắn và dày, cán dao bọc vải đỏ đã phai màu. Anh chỉ tay hỏi, thầy chỉ gật đầu nói ngắn gọn rằng đó là dao lễ dùng để cắt vải và lấy thuốc trong buổi lễ, không dùng vào việc chặt cây hay gọt gỗ bao giờ, rồi thầy đóng nắp rương lại, không nói thêm về con dao nữa. Sùng hiểu ý thầy, hôm nay chỉ học tới sừng dê và khăn lụa, mỗi buổi một phần, không học dồn.

- Thưa thầy, con hỏi một câu này. Bao lâu rồi bản mình chưa phải dùng tới sừng dê này ạ.

Thầy Mo im lặng một lúc lâu, tay vẫn đặt trên nắp rương đã đóng kín. Ánh sáng yếu trong gian trong hắt lên khuôn mặt đầy nếp nhăn của thầy, làm đôi mắt già trông sâu hơn thường lệ.

- Lâu lắm rồi con ạ. Lâu tới mức thầy tưởng đời thầy này không phải dùng tới nó nữa. Đời thầy trước của thầy đã phải dùng tới sừng dê này một lần, chuyện đó thầy được kể lại khi còn đang học việc, chính là chuyện liên quan tới điều cấm kỵ mà hôm qua thầy dặn con ở gốc cây non sau bản. Từ đời thầy giữ rương này tới nay, đã mấy chục năm rồi, sừng dê chỉ treo trên vách, khăn lụa thay mới mấy lần vì sợ để lâu vải mục, mà buổi lễ thì chưa phải làm lại lần nào. Thầy già đi, tóc bạc hết, cứ nghĩ mình sẽ mang theo chiếc sừng này xuống đất, để lại cho người nối nghiệp sau này cũng chỉ treo trên vách như thầy đã treo suốt mấy chục năm qua.

Sùng nghe thầy nói mà trong lòng dâng lên một cảm giác lạ. Những vật trong rương của thầy càng được cất kỹ bao nhiêu, càng lâu không phải dùng tới bao nhiêu, thì ngày chúng phải được lấy ra lại càng đáng sợ bấy nhiêu. Anh bỗng mong, mong một cách thành thật như một lời khấn thầm, rằng chiếc sừng dê núi kia sẽ còn treo yên trên vách nhà thầy thêm nhiều năm nữa. Và chiếc khăn lụa chàm mới tinh kia sẽ còn nằm yên trong rương cho tới khi vải mục đi vì thời gian chứ không phải vì được dùng tới trong một buổi lễ cứu người nào cả.

Thầy Mo đứng dậy, mở cửa gian trong cho ánh sáng ban ngày tràn vào. Ngoài sân, nắng yếu của mùa đông đã lên, sương muối trên mái nhà bắt đầu tan thành những giọt nước nhỏ tí tách xuống thềm. Thầy nhìn ra sân một lúc rồi quay lại nói với Sùng, giọng đã trở lại bình thản như mọi ngày.

Trước khi Sùng ra về, thầy còn dặn thêm một việc nhỏ mà anh nghe xong càng thấy rõ tính cẩn thận của người giữ lễ. Thầy nói mỗi năm vào đầu mùa đông, thầy đều tự tay kiểm tra lại chiếc sừng dê, xem lòng sừng có bị nứt hay bị mốc không. Kiểm tra khăn lụa trong rương có bị ẩm không, nếu vải có dấu hiệu mục thì phải thay khăn mới ngay trong năm đó, không đợi tới lúc cần mới mở rương ra xem. Thầy nói vật lễ để dành cho lúc cứu người thì lúc yên bình phải chăm sóc kỹ hơn lúc có việc gấp, vì tới lúc có việc, người ta luống cuống, chỉ còn biết trông vào sự chuẩn bị từ trước mà thôi. Sùng nghe mà liên tưởng tới chính nghề săn của mình, người thợ săn giỏi không phải là người bắn giỏi nhất, mà là người kiểm tra bẫy, mài dao, buộc lại dây giày cẩn thận nhất từ lúc còn ở nhà. Thầy Mo giữ lễ cũng bằng một nếp cẩn thận như thế, chỉ khác là cái bẫy của thầy là một buổi lễ cứu người, và con thú mà thầy canh giữ không phải thú rừng, mà là sự bình yên của cả bản.

- Chiều nay con theo thầy đi nhận mặt thuốc. Thuốc rửa mắt không phải chỉ có sừng đựng và khăn lau là đủ. Phải có nước sắc đúng thứ, mật đúng thứ, nước đúng nguồn. Con là người dẫn đường, tới lúc cần, người chạy đi lấy thuốc, lấy nước sẽ là con, cho nên con phải thuộc đường, thuộc mặt từng thứ thuốc như thuộc đường mòn lên mỏm đá vậy.

Sùng vâng dạ, chào thầy ra về. Trên đường xuống dốc về nhà, anh cứ nghĩ mãi về chiếc sừng dê núi nhỏ bé treo trên vách nhà thầy và câu nói lâu tới mức tưởng đời mình không phải dùng tới nữa. Câu nói đó nghe qua thì nhẹ, nhưng càng nghĩ anh càng thấy nặng, nặng như một lời dặn rằng sự yên ổn của bản này đã kéo dài đủ lâu để người ta bắt đầu quên mất cái giá của nó. Và Thầy Mo đang cố gắng nhắc lại cái giá đó cho lớp trẻ, từng buổi một, từng vật một, trước khi quá muộn.

Chương khác

Xem thêm