MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 9: Tiếng Rìu Gõ Trên Đầu Giường

Sáng ngày mười chín tháng chạp, Giàng A Sùng được trưởng bản Hạng A Dì gọi sang nhà một cụ già ở đầu bản để nghe một câu chuyện cũ. Cụ già năm nay đã…

Nội dung chương

Sáng ngày mười chín tháng chạp, Giàng A Sùng được trưởng bản Hạng A Dì gọi sang nhà một cụ già ở đầu bản để nghe một câu chuyện cũ. Cụ già năm nay đã ngoài tám mươi, là người cao tuổi thứ hai trong bản chỉ sau Thầy Mo, mắt đã mờ, tai đã lãng, nhưng trí nhớ về chuyện đời trước thì vẫn còn rõ ràng tới từng chi tiết nhỏ. Nhà cụ nằm ở đầu đường mòn, là một nếp nhà gỗ cũ, mái đã lợp lại nhiều lần, trong nhà lúc nào cũng thoang thoảng mùi thuốc lá khô và mùi củi thông cháy dở.

Khi Sùng tới nơi, Thầy Mo đã có mặt ở đó từ trước, ngồi bên bếp lửa cùng cụ già và trưởng bản. Trên bếp, ấm nước đang sôi lăn tăn, hơi nước bay lên mờ cả một góc nhà trong buổi sáng lạnh. Cụ già rót nước mời mọi người, tay run run, rồi mới chậm rãi mở lời, giọng khàn và nhỏ, mọi người phải ngồi sát lại gần mới nghe rõ.

- Hôm nay bác Dì và Thầy Mo bảo già kể lại chuyện cũ cho thằng Sùng nó nghe. Chuyện này già được nghe từ cha già kể lại, cha già lại được nghe từ ông nội. Chuyện của đời trước, xa lắm rồi, người trong chuyện không còn ai sống tới bây giờ nữa. Già kể lại đúng như già được nghe, không thêm một lời nào của già vào đâu.

Sùng gật đầu, ngồi yên lắng nghe. Anh biết lệ của người già trong bản, hễ kể chuyện đời trước là phải nói rõ chuyện được nghe từ ai, đời nào, để người nghe biết đó là chuyện kể lại, không phải chuyện mắt thấy tai nghe ở đời mình. Thầy Mo ngồi bên cạnh khẽ gật đầu, ra hiệu cho cụ cứ kể tiếp.

- Đời trước, trong bản mình có một nhà làm nương ở phía sau mỏm đá. Nhà đó nghèo, lại đông con, một năm mất mùa, đói quá, người chồng trong nhà lén lên mỏm đá chặt trộm một cây sa mộc nhỏ ở gần gốc cây thiêng về bán cho người dưới xuôi lấy tiền mua gạo. Ông ta không dám chặt cây thiêng, chỉ chặt cây nhỏ bên cạnh, trong bụng nghĩ rằng cây nhỏ thì không sao, thần cây không để ý tới. Chặt xong, ông ta gùi gỗ xuống núi ngay trong đêm, bán được một khoản tiền, mua gạo về cho vợ con ăn qua mùa đói.

Cụ già ngừng lại, uống một ngụm nước, mắt mờ nhìn vào bếp lửa như đang cố nhớ lại từng lời cha mình kể năm xưa.

- Được mấy hôm yên ổn, tới một đêm, cả nhà đang ngủ thì nghe thấy tiếng gõ ở trên đầu giường. Cộc, cộc, cộc. Nghe như có ai đang đứng ở ngoài vách, cầm rìu gõ nhẹ vào thân cây hay vào cột nhà, gõ đều đều, không nhanh, không chậm, gõ một lúc rồi ngừng, nửa đêm lại gõ tiếp. Người chồng tỉnh dậy, cầm đèn ra soi quanh nhà, soi cả ở ngoài sân, ngoài vách, không thấy một bóng người nào cả. Đêm hôm sau lại nghe tiếng gõ đó, vẫn ở trên đầu giường, vẫn vào lúc nửa đêm. Đêm thứ ba, thứ tư cũng vậy. Người vợ sợ quá, khóc cả đêm không dám ngủ. Người chồng thì ban đầu còn cứng miệng, nói là tiếng cây khô gõ vào mái nhà, tiếng gió thổi cành cây chạm vào vách. Nhưng tới đêm thứ bảy, chính ông ta cũng phải thừa nhận, tiếng gõ đó nghe rõ ràng là tiếng rìu gõ vào gỗ, không lẫn vào đâu được.

Trưởng bản Hạng A Dì ngồi bên cạnh khẽ thở dài. Ông đã nghe câu chuyện này từ khi còn là một đứa trẻ, vậy mà mỗi lần nghe lại, vẻ mặt ông vẫn nghiêm lại như lần đầu tiên được nghe.

- Sau đó nhà đó thế nào hả cụ.

Sùng hỏi khẽ, dù trong lòng anh đã lờ mờ đoán được phần còn lại của câu chuyện.

- Sau đó thì gia chủ suy kiệt dần. Người chồng ăn không ngon, ngủ không yên, đêm nào cũng giật mình tỉnh dậy giữa tiếng gõ, người gầy rộc đi trông thấy, rồi sinh bệnh, ho ra máu, thuốc thang trong bản ngoài bản đều không đỡ. Người trong bản tới thăm, ai cũng nói đó là điềm. Nhà nào lỡ phạm cây thiêng, đêm về nghe tiếng rìu gõ cộc cộc trên đầu giường như thế, là gia chủ đang bị gọi sổ, bị nhắc nợ, suy kiệt dần không tránh được. Gia đình đó về sau phải nhờ thầy đời trước làm lễ tạ lỗi rất lớn ở gốc cây, gánh gạo, gánh vải, quỳ ở mỏm đá suốt một buổi sáng, tiếng gõ mới dần thưa đi rồi mất hẳn. Nhưng người chồng thì sức đã kiệt, sống thêm được mấy năm nữa trong yếu ốm rồi mới mất, không bao giờ khỏe lại như trước được nữa. Chuyện đó là chuyện đời trước, già nhắc lại một lần nữa cho rõ. Người trong chuyện đã mất từ lâu, nhà đó bây giờ con cháu đã chuyển đi ở bản khác, không còn ai ở lại trong bản mình nữa.

Cụ già nói xong thì im lặng, hai tay ôm lấy chén nước đã nguội, như thể vừa trút xong một gánh nặng cũ kỹ được truyền qua mấy đời người. Trong nhà chỉ còn tiếng ấm nước sôi lăn tăn trên bếp và tiếng gió thổi qua khe cửa.

Sùng ngồi yên một lúc lâu mới dám hỏi thêm một câu mà anh đã băn khoăn suốt từ lúc nghe tới đoạn giữa câu chuyện.

- Thưa cụ, người chồng trong chuyện chặt cây nhỏ bên cạnh cây thiêng thôi, không chặt cây thiêng, sao vẫn bị điềm nặng như vậy ạ.

Cụ già lắc đầu chậm rãi, giọng khàn đi vì nói nhiều.

- Cha già kể, đất quanh gốc cây thiêng là đất của cây, cây nhỏ mọc trên đất đó cũng là cây của rừng thiêng, không phải cây ngoài nương rẫy muốn chặt là chặt. Người chồng trong chuyện biết rõ điều đó, vì ông ta là người trong bản, được dặn từ nhỏ như các con bây giờ vậy. Biết mà vẫn làm, lại làm lén trong đêm, thì lỗi còn nặng hơn người không biết. Với lại, bán gỗ thiêng lấy tiền mua gạo, tiền đó ăn vào bụng vợ con rồi, muốn trả lại cũng không trả được nữa, chỉ còn cách làm lễ tạ lỗi thật lớn, thật thành tâm thì mới mong điềm nó buông cho. Cha già kể, buổi lễ tạ lỗi năm đó, cả bản đều phải kiêng tiếng cười nói lớn suốt một buổi sáng, trẻ con bị giữ hết ở trong nhà, người lớn thay nhau gánh lễ lên mỏm đá trong im lặng. Già lúc đó còn chưa ra đời, chỉ được nghe kể lại thôi, nhưng nghe tới đâu già nhớ tới đó, vì cha già mỗi lần kể đều bắt già nhắc lại cho thuộc mới cho đi ngủ.

Thầy Mo gật đầu xác nhận lời cụ, nói thêm rằng chính vì câu chuyện có cả phần lễ tạ lỗi ở phía sau, nên nó mới được giữ lại trọn vẹn qua mấy đời. Chứ nếu chỉ có phần điềm dữ mà không có phần cách hóa giải, thì chuyện kể chỉ làm người ta sợ, không dạy được người ta điều gì tử tế cho đời sau. Ông nói người già trong bản giữ chuyện kể cũng chọn lọc như giữ hạt giống, hạt nào gieo xuống dạy được con cháu thì giữ, hạt nào chỉ làm người ta hoang mang thì để mất dần theo thời gian.

Thầy Mo lúc này mới lên tiếng, giọng thầy rõ ràng và dứt khoát, hướng về phía Sùng.

- Con nghe cho kỹ đây. Câu chuyện cụ vừa kể, trong sổ chuyện kể của bản mình, được tính là tiếng rìu gõ lần thứ 1. Thầy nói rõ như vậy để con phân biệt. Đây là tiếng gõ trong chuyện kể của đời trước, là điềm được người già kể lại để răn đời sau, không phải tiếng gõ đang xảy ra ở nhà ai trong bản mình lúc này. Con nghe chuyện thì nhớ mà tránh, nhớ để biết hễ ai phạm cây thiêng thì cái điềm đó sẽ tìm tới đầu giường nhà người ta, chứ không phải nghe xong rồi về nhà nằm nghe ngóng xem đêm nay có tiếng gõ nào không. Chuyện kể là để giữ người sống, không phải để người sống sợ hãi vô ích.

Sùng gật đầu, trong lòng anh, câu chuyện vừa nghe và lời dặn của thầy xếp chồng lên những gì anh đã học trong mấy ngày qua thành một khối rõ ràng và nặng trĩu. Tiếng rìu gõ trên đầu giường, trong chuyện kể nghe qua tưởng như một chi tiết ma quái cho vui tai, hóa ra lại là phần cuối của cùng một chuỗi cấm kỵ. Bắt đầu từ nhát rìu phạm vào cây, tới nhựa đỏ bắn vào mắt, và kết thúc bằng những đêm dài mất ngủ cùng sự suy kiệt của cả một gia đình.

Trưởng bản Hạng A Dì đứng dậy, chắp tay cảm ơn cụ già đã kể lại chuyện cũ cho lớp trẻ nghe, rồi quay sang nói với Sùng khi hai người cùng bước ra sân nhà cụ.

- Con thấy đấy, chuyện kể của bản không tự nhiên mà còn tới đời này. Mỗi câu chuyện được giữ lại qua mấy đời người đều có lý do của nó. Người già kể không phải để dọa trẻ con cho chúng nó sợ bóng tối, mà để chúng nó lớn lên biết đường nào nên đi, đường nào không nên bước chân vào. Con được nghe đủ cả bộ chuyện về cây trong mấy ngày này, từ Thầy Mo, từ cụ đây, là bác và thầy đang giao cho con một phần việc giữ bản đấy, không phải chuyện nghe cho vui đâu.

Sùng đi xuống đường mòn về nhà, nắng sáng đã lên cao trên mỏm đá, xua bớt sương muối trên những mái nhà của bản. Trong đầu anh vẫn còn vang lên tiếng gõ cộc cộc đều đều trong câu chuyện của cụ già, và anh bỗng nhận ra mình đang vô thức lắng nghe những âm thanh xung quanh. Tiếng gió, tiếng củi khô gõ vào nhau, tiếng búa của ai đó đang sửa chuồng trâu ở cuối bản. Anh tự lắc đầu, nhớ lại lời thầy dặn, chuyện kể là để nhớ mà tránh, không phải để sống trong sợ hãi. Anh bước nhanh hơn về phía nhà mình, nơi Mỷ đang chờ anh về ăn cơm trưa, và tự nhủ rằng buổi chiều nay. Buổi học cuối cùng về lệ tạ lỗi với cây mà Thầy Mo đã hẹn, anh phải nghe cho thật kỹ, kỹ hơn tất cả những buổi học trước cộng lại.

Chương khác

Xem thêm