MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 11: Người Dưới Xuôi Hỏi Mua Gỗ

Sáng ngày hai mươi tháng mười hai, Giàng A Sùng xuống chợ Quản Bạ từ sớm. Đêm qua sương muối lại phủ một lớp dày trên mái nhà và trên con đường mòn xuống…

Nội dung chương

Sáng ngày hai mươi tháng mười hai, Giàng A Sùng xuống chợ Quản Bạ từ sớm. Đêm qua sương muối lại phủ một lớp dày trên mái nhà và trên con đường mòn xuống núi, tới gần trưa sương mới tan dần ở những đoạn đường có nắng. Sùng khoác chiếc áo bông cũ, sau lưng đeo chiếc gùi đựng ít thảo quả khô và hai chai mật ong rừng mà Mỷ đã chắt lọc từ tuần trước. Định bụng bán ở chợ rồi mua muối, mua dầu hỏa và một đôi pin mới cho chiếc đèn pin của nhà. Đường xuống chợ đi qua mấy khúc cua đá quen thuộc, đi qua cả đoạn đường nhìn lên được mỏm đá Cổng Trời. Nơi cây sa mộc cổ thụ đứng sừng sững trong nắng sớm, thân thẳng như ngọn giáo, vết sét đen dài chạy dọc một phía thân như một vệt mực lớn không bao giờ phai.

Chợ Quản Bạ sáng nay đông hơn thường lệ, vì chỉ còn ít ngày nữa là tới phiên chợ cuối năm, người từ các bản quanh vùng đổ về mua sắm, kẻ bán người mua chen nhau giữa những dãy sạp dựng tạm bằng tre và bạt. Sùng bán thảo quả và mật ong cho một người thu mua quen ở đầu chợ, được một khoản tiền vừa đủ cho những thứ cần mua, rồi thong thả đi một vòng qua các dãy sạp. Ngắm những tấm vải chàm mới nhuộm, những bó dao mới rèn còn sáng loáng, và những chồng bánh khảo trắng bày ngay ngắn chờ người mua về cúng Tết. Không khí chợ ồn ào và ấm áp, khác hẳn sự lặng lẽ lạnh giá của bản Cổng Trời trên cao, khiến Sùng có lúc quên mất những lời dặn nặng nề của Thầy Mo trong mấy ngày học việc vừa qua.

Tới dãy sạp bán gỗ và nông cụ ở phía cuối chợ, Sùng bỗng chậm bước. Một người đàn ông dưới xuôi đang đứng giữa mấy người lái gỗ của vùng, giọng nói to và rõ, át cả tiếng ồn xung quanh. Người này trạc ngoài bốn mươi, mặc áo khoác dày màu xám, cổ quấn khăn len, tay cầm một cuốn sổ nhỏ bọc da, thỉnh thoảng lại lật ra ghi chép gì đó rất nhanh. Ông ta không mua bán món hàng nào bày ở sạp, mà chỉ hỏi, hỏi hết người này tới người khác, hỏi với một sự kiên nhẫn và hào hứng lạ thường.

- Tôi hỏi thật các bác, ở vùng này còn cây sa mộc thật già nào đứng nguyên cả cây không. Không phải gỗ xẻ sẵn, không phải gỗ trồng mười năm hai mươi năm, tôi cần gỗ của cây cổ thụ, càng già càng tốt, thân càng to càng tốt. Ai chỉ đúng chỗ, có cây đúng như lời, tôi trả tiền chỉ đường hậu hĩnh, không để ai thiệt đâu.

Mấy người lái gỗ nhìn nhau, có người lắc đầu nói sa mộc già trên rừng sâu thì còn. Nhưng cây đứng nguyên cả cây ở gần bản người ta thì không ai dám nói, vì những cây như thế thường là cây thiêng của bản nào đó, đụng vào là mang họa. Người đàn ông dưới xuôi nghe vậy thì cười lớn, xua tay.

- Thiêng hay không thiêng là chuyện của người tin, còn gỗ là gỗ, tiền là tiền. Cây gỗ tốt thì phải có giá của nó. Tôi nói thật, với cây sa mộc cổ thụ đúng tuổi, đúng thớ, bên tôi dám trả một cái giá mà các bác nghe xong sẽ giật mình đấy. Giá ấy mua được cả một nương ngô đẹp nhất vùng này, có khi còn hơn.

Sùng đứng lặng sau lưng đám đông, tay vô thức nắm chặt quai gùi. Những lời của Thầy Mo trong buổi học trên mỏm đá chiều hôm trước như vang lại nguyên vẹn trong đầu anh: tin hỏi mua gỗ sa mộc đã lan về tới bản, ai gặp người lạ hỏi đường lên mỏm đá phải báo ngay. Anh không ngờ tin ấy lại tới nhanh và gần đến thế, nhanh tới mức sáng nay nó đã đứng ngay giữa chợ Quản Bạ. Nói bằng một giọng rành rọt và tự tin, như thể cây thiêng của bản anh chỉ là một món hàng chờ người ra giá giữa chợ phiên.

Người môi giới lia mắt qua đám đông rồi dừng lại ở Sùng, có lẽ vì chiếc áo chàm và dáng vẻ của một người H'Mông sống ngay dưới chân Cổng Trời. Ông ta bước lại gần, nụ cười niềm nở, giọng hạ xuống thân mật như đã quen biết từ lâu.

- Anh bạn người bản Cổng Trời phải không. Tôi nghe nói trên mỏm đá chỗ các anh có một cây sa mộc rất già, già nhất vùng này. Anh có biết đường lên tới gốc cây không. Chỉ cần anh chỉ cho tôi con đường mòn nào đi nhanh nhất, tôi gửi anh một khoản uống nước, không ít đâu.

Trong một thoáng rất ngắn, Sùng thấy tim mình đập nhanh hơn. Anh nghĩ tới khoản tiền mà người này hứa, nghĩ tới mái nhà dột một góc chưa có tiền lợp lại, nghĩ tới đôi giày mới mà Mỷ ngắm ở sạp đầu chợ rồi lại bỏ xuống. Nhưng ngay sau đó, hình ảnh Thầy Mo mở hốc đá dưới gốc cây, hình ảnh hũ bùn son và cuộn vải đỏ nằm lặng lẽ trong bóng tối, và lời dặn phải báo ngay cho trưởng bản, tất cả hiện lên rõ ràng hơn mọi tính toán. Sùng lắc đầu, đáp bằng giọng bình thản nhất mà anh có thể giữ được.

- Tôi là người đi rừng săn bắn, chỉ biết đường tới bẫy của mình thôi. Cây trên mỏm đá là cây của bản, người trong bản không ai chỉ đường lên gốc cây cho người lạ đâu. Anh hỏi người khác vậy.

Người môi giới nhíu mày một chút, nhưng nụ cười vẫn giữ nguyên trên môi. Ông ta không hỏi thêm, chỉ gật đầu cho qua rồi quay lại với đám lái gỗ, tiếp tục những câu hỏi về gỗ sa mộc cổ thụ như chưa từng bị từ chối. Sùng rời khỏi đám đông, đi nhanh qua các dãy sạp còn lại, mua vội muối, dầu và đôi pin đèn, trong lòng không còn chút thong thả nào của buổi sáng. Anh biết việc đầu tiên phải làm khi về tới bản là tới thẳng nhà trưởng bản Hạng A Dì, báo lại từng lời mình vừa nghe ở chợ, không sót một chữ.

Đường về bản buổi trưa nắng hanh, sương muối đã tan hết, chỉ còn những vũng nước nhỏ đọng trong hõm đá phản chiếu bầu trời xám nhạt. Khi Sùng vừa tới đầu bản, anh gặp ngay trưởng bản Hạng A Dì đang từ nhà một hộ ở đầu bản đi ra, tay cầm cây gậy trúc quen thuộc, dáng đi chậm mà chắc. Sùng gọi ông lại, kể hết chuyện ở chợ Quản Bạ: người môi giới dưới xuôi hỏi mua gỗ sa mộc cổ thụ, trả tiền chỉ đường hậu hĩnh, hỏi đích danh cây trên mỏm đá Cổng Trời và hỏi tới chính anh. Trưởng bản nghe không chen một lời, khuôn mặt già nua mỗi lúc một nghiêm lại, đôi mắt nheo lại nhìn lên phía mỏm đá một lúc lâu rồi mới nói.

- Cái này không còn là chuyện hỏi mua gỗ thường nữa rồi. Mày làm đúng lắm, không trả lời là đúng, về báo ngay là đúng. Chiều nay bác sẽ đi từng nhà dặn lại. Mày về nói với vợ mày trước, rồi ăn cơm đi, chiều qua nhà bác, bác dặn chung một lượt cho mấy nhà quanh đây nghe luôn.

Chiều hôm đó, sân nhà trưởng bản chật kín người hơn thường lệ. Đại diện các nhà ở quanh mỏm đá và dọc đường mòn lên núi đều có mặt, ngồi quanh bếp lửa lớn giữa nhà, nghe trưởng bản kể lại chuyện người môi giới ở chợ. Ông nói chậm rãi, rõ ràng từng ý, như đang tuyên bố một lệ mới của bản, dù thật ra đó là lệ cũ được nhắc lại trong một hoàn cảnh mới và nghiêm trọng hơn.

- Từ hôm nay, cả bản mình nhớ cho kỹ. Không ai được chỉ đường lên cây thiêng cho người lạ, dù người ta hỏi khéo thế nào, hứa tiền bao nhiêu. Không ai được nhận tiền, nhận quà của người lạ để nói chuyện về cây, về đường mòn, về mỏm đá. Ai gặp người lạ hỏi chuyện gỗ thiêng, hỏi đường lên mỏm đá, việc đầu tiên là về báo ngay cho bác, và báo cho Thầy Mo, rồi mới tính tiếp. Cây trên mỏm đá là cột mốc rừng thiêng của bản mình từ đời ông cố, giữ được cây là giữ được bản. Tiền người ta hứa thì nhiều thật đấy, nhưng tiền tiêu hết một mùa là hết, còn cây ngã xuống thì đời con cháu mình cũng không trồng lại được.

Mọi người trong sân lặng lẽ gật đầu. Có người nhắc lại chuyện mấy năm trước từng có đoàn người dưới xuôi lên hỏi mua gỗ trắc ở bản bên, trả giá cao ngất, rốt cuộc rừng bị phá một mảng lớn mà tiền vào tay dân bản chẳng được bao nhiêu. Trưởng bản nghe xong chỉ thở dài, rồi quay sang Sùng, nói một câu mà cả sân nhà đều nghe rõ, câu nói cứ ở lại trong đầu Sùng suốt buổi tối hôm đó.

- Người ta hỏi giá một cái cây mà như hỏi giá cả quả núi. Giá càng cao, mình càng phải giữ cho chặt.

Tối đó về nhà, Sùng kể lại cho Mỷ nghe toàn bộ chuyện ở chợ và buổi dặn dò ở nhà trưởng bản. Mỷ nghe xong, tay vẫn đều đều xe sợi bên bếp lửa, nhưng giọng chị trầm xuống hẳn.

- Em đã nói từ hôm trước rồi, người lạ trả tiền càng cao thì cái họ hỏi càng không nên chỉ. Hôm nay họ mới hỏi ở chợ, mai kia họ sẽ tìm tới tận bản mình thôi. Anh nhớ lấy, dù họ có tới nhà mình, anh cũng đừng mềm lòng.

Sùng gật đầu, nhìn ra ngoài cửa sổ về phía mỏm đá đã chìm hẳn vào bóng tối và sương đêm. Trên cao ấy, cây sa mộc vẫn đứng lặng như mọi đêm trong ba trăm năm qua, không hay biết rằng ở dưới chợ huyện sáng nay. Đã có người bắt đầu ra giá cho thân cây của nó, và cái giá ấy, theo lời trưởng bản, cao như giá của cả một quả núi.

Chương khác

Xem thêm