MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 10: Bùn Son Và Dải Vải Đỏ

Chiều ngày mười chín tháng chạp, Giàng A Sùng theo Thầy Mo lên mỏm đá Cổng Trời. Đây là lần đầu tiên trong mấy ngày học việc, thầy dẫn anh lên tận gốc…

Nội dung chương

Chiều ngày mười chín tháng chạp, Giàng A Sùng theo Thầy Mo lên mỏm đá Cổng Trời. Đây là lần đầu tiên trong mấy ngày học việc, thầy dẫn anh lên tận gốc cây sa mộc cổ thụ, chứ không chỉ đứng từ xa nhìn lên như mọi lần trước. Đường mòn lên núi buổi chiều khô và lặng gió hơn buổi sáng, sương muối đã tan hết trên những đoạn đường có nắng, chỉ còn đọng lại trắng xóa ở những hõm đá khuất nắng phía sau mỏm đá. Hai thầy trò đi chậm, thầy đi trước, Sùng đi sau nửa bước, trong lòng anh có một sự hồi hộp khó tả, như thể sắp được bước vào một nơi mà từ nhỏ tới lớn anh chỉ được phép đi vòng qua từ xa.

Tới khoảng đất trống quanh gốc cây, Thầy Mo dừng lại, chống gậy, ra hiệu cho Sùng đứng yên ở đúng vị trí lệ bản cho phép, không bước thêm một bước nào về phía gốc cây nữa. Từ khoảng cách này, thân cây sa mộc trông còn đồ sộ hơn nhiều so với khi nhìn từ đường mòn. Gốc cây phình to, vỏ cây nứt thành từng mảng dày như vảy đá, những rễ lớn trườn trên mặt đất đá rồi chui sâu vào kẽ nứt. Vệt đen dài của vết sét cũ chạy dọc phía đông thân cây hiện ra rõ ràng trong nắng chiều, đúng như lời thầy kể hôm đầu tiên. Mùi tinh dầu sa mộc thoang thoảng, nhẹ và yên, đúng như thầy đã dạy, ngửi thấy thơm nhẹ là biết cây đang yên, rừng đang yên.

- Hôm nay thầy dẫn con lên đây không phải để con tới gần cây hơn mọi người trong bản. Thầy dẫn con lên đây để con tận mắt nhìn thấy nơi cất giữ vật liệu của lễ tạ lỗi, để sau này nếu có việc, trong đêm tối, trong mưa tuyết, con vẫn tìm được đúng chỗ, lấy được đúng thứ, không lúng túng, không lấy nhầm.

Thầy Mo nói rồi chỉ đầu gậy về phía một hốc đá nằm ở phía tây của gốc cây, ngay dưới một tảng đá lớn nhô ra như một mái che tự nhiên. Hốc đá không sâu, miệng hốc chỉ vừa một người cúi khom chui vào nửa thân, được che chắn cẩn thận bằng mấy phiến đá xếp chồng lên nhau và một lớp cành khô phủ ở phía ngoài. Nhìn qua không khác gì một hõm đá tự nhiên vô tình trên mỏm đá, người không biết sẽ đi qua mà không hề để ý.

Thầy bảo Sùng phụ thầy dỡ mấy phiến đá ở miệng hốc ra. Bên trong hốc, trên một nền đá phẳng và khô ráo, có hai vật được đặt riêng biệt và cẩn thận. Vật thứ nhất là một chiếc hũ sành nhỏ, miệng hũ được bịt bằng vải và buộc dây gai, bên trong là một thứ bùn đỏ son đặc sánh, màu đỏ thẫm tươi hơn hẳn màu đất đỏ thường thấy trên nương rẫy. Vật thứ hai là một cuộn vải đỏ được cuốn tròn, bọc trong một lớp vải chàm cũ để tránh ẩm, vải đỏ còn mới, màu đỏ tươi và đều, chưa hề bị phai vì nắng mưa.

- Đây là bùn son và dải vải đỏ của bản, dành riêng cho lễ tạ lỗi với cây. Bùn son này không phải bùn thường đâu con. Đây là thứ bùn đỏ lấy ở đúng hốc đá này, ở đất của cây này, được các đời thầy trước giữ lại và bồi thêm qua từng năm, chỉ dùng vào một việc duy nhất là đắp lại vết thương trên thân cây. Còn cuộn vải đỏ này là vải của bản, do phụ nữ trong bản dệt và nhuộm đỏ, mỗi năm vào đầu mùa đông, trưởng bản lại cho người kiểm tra. Nếu vải có dấu hiệu ẩm mốc thì phải thay cuộn mới ngay, như thầy vẫn kiểm tra sừng dê và khăn lụa trong rương của thầy vậy.

Sùng cúi người nhìn kỹ hai vật trong hốc đá, trong lòng anh dâng lên một cảm giác kính cẩn lạ thường. Hóa ra ở ngay dưới gốc cây thiêng mà anh đi qua hàng trăm lần trong đời, lại có một nơi cất giữ lặng lẽ như thế này, được cả bản giữ gìn qua mấy đời người mà không hề phô trương, không hề kể lể với người ngoài.

Thầy Mo ngồi xuống một tảng đá gần đó, bảo Sùng ngồi xuống bên cạnh, rồi mới chậm rãi nói về lệ tạ lỗi, phần cuối cùng trong bộ bài học mà thầy đã dạy anh suốt năm ngày qua.

- Bây giờ con nghe cho kỹ lệ tạ lỗi với cây, nghe để mà thuộc, như thuộc công thức thuốc vậy. Ai lỡ làm cây bị thương, dù là người trong bản hay người ngoài bản, dù là vô ý hay cố ý, muốn cây nhận lỗi thì trước hết phải quỳ lạy trước gốc cây này. Quỳ ngay trên đất của cây, đầu cúi xuống đất, nhận lỗi bằng miệng, bằng lòng, không được đứng mà nói, không được nhờ người khác quỳ thay cho mình nếu mình còn tự quỳ được. Sau đó, người có lỗi phải tự tay lấy bùn son trong hốc đá này, đắp lại vết thương trên thân cây, đắp cho kín, cho đều, như đắp thuốc lên vết thương của một người đang đau, để cho cây liền da lại theo thời gian. Đắp xong, phải treo dải vải đỏ lên cành cây, treo ở cành thấp vừa tầm tay người quỳ, để làm dấu rằng ở đây đã có người nhận lỗi, đã có lễ tạ tội được làm trước gốc cây. Ba việc đó, quỳ lạy, đắp bùn son, treo vải đỏ, là phần lễ mà người có lỗi phải tự làm bằng tay mình, bằng đầu gối mình, không ai làm thay được cả.

Sùng nghe chăm chú, trong đầu anh tự sắp xếp lại thứ tự từng việc một, quỳ lạy trước gốc, bùn son đắp lại vết thương, dải vải đỏ treo lên cành, giống như anh đã sắp xếp công thức thuốc rửa mắt trong buổi học hôm trước. Anh nhận ra toàn bộ những gì Thầy Mo dạy anh trong mấy ngày qua đang khớp lại thành hai bộ lễ song song, một bộ lễ để cứu người, một bộ lễ để tạ lỗi với cây. Và hai bộ lễ đó không thể tách rời nhau, cứu người mà không tạ lỗi với cây thì lễ chưa trọn, mà tạ lỗi với cây khi chưa cứu người thì lòng thành cũng chưa đủ.

- Thưa thầy, làm đủ ba việc đó là lễ đã trọn chưa ạ.

Thầy Mo nhìn anh một lúc, rồi khẽ lắc đầu, một nụ cười rất nhẹ và rất kín đáo hiện lên ở khóe miệng già nua.

- Chưa trọn đâu con. Lệ tạ lỗi với cây còn một bước cuối nữa, bước cuối cùng và cũng là bước quan trọng nhất, thiếu nó thì cây chưa nhận lễ. Nhưng bước cuối đó hôm nay thầy chưa kể. Thầy để dành, tới khi nào con ngồi xuống cùng thầy vót một vật bằng tre nứa, thầy sẽ kể cho con nghe trọn vẹn, kể ngay bên cạnh vật đó thì con mới nhớ được lâu. Học lễ cũng như học đường rừng vậy con ạ, đi tới đâu học tới đó, học trước quá xa thì tới lúc cần lại quên mất đoạn đường ở giữa.

Sùng gật đầu, không hỏi thêm nữa. Anh đã quen với cách dạy của thầy trong mấy ngày qua, mỗi buổi một phần, nói tới đâu chắc tới đó, phần chưa nói thì không đoán mò, không tự bịa ra cho đủ. Hai thầy trò cùng nhau xếp lại mấy phiến đá che miệng hốc như cũ, phủ lại lớp cành khô ở phía ngoài, trả lại cho hốc đá vẻ tự nhiên lặng lẽ như chưa từng có ai mở ra trong buổi chiều hôm nay. Trước khi rời mỏm đá, Thầy Mo đứng lại ở khoảng đất trống, chắp tay, cúi đầu khẽ khấn mấy câu rất nhỏ trước gốc cây, Sùng cũng bắt chước thầy, cúi đầu theo. Trong lòng anh lần đầu tiên dâng lên một lời khấn rõ ràng của riêng mình, khấn cho cây mãi yên, khấn cho bản mãi yên, khấn cho những vật liệu trong hốc đá kia sẽ còn nằm yên ở đó thêm nhiều năm nữa mà không phải dùng tới.

Trên đường xuống núi, nắng chiều đã tắt dần sau dãy núi phía tây, thung lũng Quản Bạ phía dưới bắt đầu lên đèn lác đác. Thầy Mo đi chậm lại ở đoạn đường gần bản, bỗng nói một câu mà Sùng nghe xong thì bước chân khựng lại.

- Mấy hôm nay ở chợ Quản Bạ, người ta bắt đầu hỏi mua gỗ sa mộc già nhiều lắm rồi, hỏi cả tới tai thầy. Tin hỏi mua gỗ đã lan về tới bản mình rồi đấy con. Con về dặn lại vợ con, từ nay ai trong bản gặp người lạ hỏi chuyện gỗ thiêng, hỏi đường lên mỏm đá, đều phải báo ngay cho bác Dì và cho thầy, không được tự ý trả lời, không được tự ý dẫn đường. Những gì thầy dạy con mấy hôm nay, con giữ cho kỹ. Thầy có cảm giác, mùa đông năm nay sẽ không yên như mọi năm đâu.

Sùng vâng dạ, tay vô thức nắm chặt quai bao dứa đeo sau lưng. Anh nhìn xuống bản Cổng Trời đang chìm dần vào bóng tối và sương lạnh, những bếp lửa bắt đầu đỏ lên trong từng nếp nhà, yên bình và thân thuộc như mọi buổi chiều mùa đông khác. Nhưng trong lòng anh, sau năm ngày theo thầy học về cây, về thuốc, về điềm và về lễ, sự yên bình đó bỗng trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Mong manh như một lớp sương muối mỏng phủ trên mặt đá, chỉ cần nắng lên, chỉ cần một bàn chân lạ bước tới, là sẽ tan ra không còn dấu vết.

Về tới nhà, Sùng kể lại vắn tắt cho Mỷ nghe buổi học cuối cùng trên mỏm đá, kể về hốc đá cất bùn son và cuộn vải đỏ, kể về lời dặn mới nhất của thầy rằng tin hỏi mua gỗ đã lan về tới bản. Mỷ nghe xong thì lặng lẽ cất gói cơm nắm chưa ăn hết vào bếp, rồi nói khẽ rằng từ mai, mỗi lần anh lên núi. Chị sẽ chuẩn bị thêm một phần cơm và một chiếc đèn pin thật đầy pin, vì chị cảm thấy những ngày yên ổn để đi rừng tay không, đầu không lo nghĩ, có lẽ sắp qua đi thật rồi.

Chương khác

Xem thêm