MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 5: Điểm Trường Dột Trên Sườn Núi
Sáng ngày mười bảy tháng chạp, Giàng A Sùng dậy sớm hơn thường lệ để đưa mấy đứa trẻ ở đầu bản tới điểm trường. Sùng Thị Mỷ đã nấu xong nồi cháo ngô, múc…
Nội dung chương
Sáng ngày mười bảy tháng chạp, Giàng A Sùng dậy sớm hơn thường lệ để đưa mấy đứa trẻ ở đầu bản tới điểm trường. Sùng Thị Mỷ đã nấu xong nồi cháo ngô, múc cho mỗi đứa một bát nhỏ ăn cho ấm bụng trước khi đi học. Mấy đứa trẻ con nhà hàng xóm, đứa lớn nhất mới mười tuổi, đứa nhỏ nhất vừa lên sáu, khoác những chiếc áo bông dày cộm được sửa lại từ áo của người lớn. Chân đi dép nhựa đã mòn, tay ôm chặt cặp sách hoặc túi vải đựng vở trước ngực như ôm một báu vật.
Đường từ bản lên điểm trường là một đoạn dốc ngắn men theo sườn núi, đi bộ chừng hai mươi phút nếu trời khô ráo. Sáng nay sương muối phủ trắng đường, đá trơn, Sùng phải đi chậm, thỉnh thoảng quay lại đỡ đứa nhỏ nhất khi nó suýt trượt chân ở những đoạn dốc đứng. Mỷ đi sau cùng, tay xách theo một chiếc ấm nước lớn để cô giáo có nước ấm cho học trò uống trong giờ giải lao, vì ở điểm trường không có bếp, nước phải mang từ bản lên mỗi sáng.
Điểm trường Cổng Trời nằm trên một khoảnh đất tương đối bằng ở sườn núi, là một dãy nhà ba phòng xây bằng gạch và lợp mái tôn từ nhiều năm trước, do huyện hỗ trợ một phần kinh phí và dân bản góp công xây dựng. Trải qua bao mùa mưa nắng trên cao nguyên đá, mái tôn đã rỉ sét nhiều chỗ, vách tường bong tróc, cửa sổ mất mấy tấm kính phải che tạm bằng bìa và nilon. Người trong bản vẫn gọi đó là trường, dù ai cũng biết nó chỉ là một điểm trường nhỏ trực thuộc trường chính ở xã, với một cô giáo phụ trách tất cả các lớp ghép lại với nhau.
Cô giáo Vàng Thị Dính đã có mặt ở trường từ sớm. Chị năm nay bốn mươi lăm tuổi, người gầy, tóc búi gọn sau gáy, đã gắn bó với điểm trường này hơn mười năm nay, từ khi chị còn là cô giáo trẻ mới ra trường được phân công lên vùng cao. Chị đang loay hoay kéo một tấm nilon lớn che lại góc lớp học, nơi mái tôn bị thủng một lỗ to bằng chiếc nón, đêm qua sương muối và gió lạnh lùa vào làm ướt hết mấy chồng vở để trên bàn. Thấy vợ chồng Sùng đưa trẻ tới, chị ngẩng lên cười, nụ cười hiền và hơi mệt.
- Hai vợ chồng tới sớm thế. Cho các con vào lớp ngồi gần bếp sưởi đi, hôm nay lạnh lắm, góc bên kia dột, chị vừa phải dồn bàn ghế sang phía này hết rồi.
Sùng bước vào lớp học, nhìn quanh một lượt mà lòng chùng xuống. Căn phòng chật hẹp, bàn ghế gỗ đã cũ, mặt bàn đầy vết mực và vết dao khắc nguệch ngoạc của bao lớp học trò. Ở góc lớp, tấm nilon chị Dính vừa che còn đọng những giọt nước nhỏ, thỉnh thoảng lại nhỏ xuống chiếc chậu nhựa đặt ở dưới, kêu lên những tiếng tí tách đều đều. Mấy bức tranh do học trò vẽ dán trên tường đã ẩm và quăn mép vì hơi nước thấm qua vách. Ở giữa lớp, một chiếc bếp củi nhỏ được nhóm lên để sưởi cho học trò, khói bếp len qua khe mái thoát ra ngoài, nhưng phần lớn hơi ấm cũng theo gió lạnh mà tan đi nhanh chóng qua những khe hở ở vách và cửa sổ.
- Mái thủng từ bao giờ thế cô Dính, sao không nghe ai trong bản nói gì.
Sùng hỏi trong lúc phụ chị kê lại mấy chiếc bàn ra xa chỗ dột.
- Thủng từ đợt mưa cuối tháng mười, ban đầu chỉ nhỏ bằng bàn tay, tôi lấy tôn cũ che tạm. Qua mấy đợt sương muối và gió lớn tháng này, tôn rỉ mục ra, lỗ thủng to dần như bây giờ. Tôi đã báo lên trường chính và phòng ở huyện rồi, họ nói sẽ xem xét đưa vào danh sách sửa chữa năm tới, nhưng năm tới là tới bao giờ thì không ai nói chắc được. Trường chính ở xã cũng đang thiếu phòng học, kinh phí sửa chữa phải chia cho nhiều điểm trường cùng lúc.
Mỷ đặt ấm nước xuống góc lớp, nhìn những đứa trẻ đang co ro ngồi quanh bếp sưởi, đứa nào cũng xoa tay vào nhau cho đỡ cóng, hơi thở phả ra thành khói. Chị khẽ thở dài.
- Trẻ con học trong cái lạnh thế này thì chữ vào đầu sao nổi. Tay cóng cứng lại, cầm bút còn run, viết sao cho ngay ngắn được.
Chị Dính gật đầu, giọng chị nhỏ đi.
- Có hôm lạnh quá, tôi phải cho các con nghỉ sớm, đưa từng đứa xuống tận đầu dốc cho người nhà đón. Học chữ quan trọng, nhưng để trẻ ốm ra đấy thì còn khổ hơn. Mấy đứa lớn còn đỡ, mấy đứa nhỏ mới vào lớp một, ngồi một buổi mà môi tím lại, nhìn thương lắm. Tôi dạy ở đây mười mấy năm, năm nào mùa đông tới cũng là mùa tôi lo nhất.
Đúng lúc đó, trưởng bản Hạng A Dì cũng lên tới điểm trường. Ông tới để kiểm tra lại danh sách học sinh của bản và bàn với cô giáo chuyện vận động các gia đình cho con đi học đều trong những ngày rét đậm sắp tới. Vì theo lệ mọi năm, cứ rét sâu là nhiều nhà lại giữ con ở nhà phụ việc hoặc đơn giản là vì thương con đường xa lạnh buốt. Nghe chuyện mái trường bị thủng, ông đi vòng quanh dãy nhà một lượt, tay gõ gõ vào vách tường, ngẩng đầu nhìn mái tôn rỉ sét, rồi quay lại đứng giữa sân trường, giọng ông trầm xuống.
- Bản mình nghèo, chuyện này bác biết rõ hơn ai hết. Bao nhiêu năm nay, người trong bản vẫn nói với nhau rằng phải xây cho trẻ một ngôi trường kín gió, mái không dột, vách không hở, có bếp sưởi đàng hoàng, để mùa đông các cháu ngồi học mà không phải co ro như thế này. Nói thì nói vậy từ năm này qua năm khác, nhưng tiền đâu ra thì không ai trả lời được. Bản mình làm nương, săn bắn, bán ít dược liệu, dành dụm cả năm cũng chỉ đủ ăn đủ mặc, lấy đâu ra một khoản lớn để xây trường. Huyện hỗ trợ thì phải chờ danh sách, chờ tới lượt, điểm trường mình ở xa, lại ít học sinh, cứ bị xếp xuống sau mãi.
Chị Dính nghe trưởng bản nói thì khẽ gật đầu, nhưng trong mắt chị vẫn còn một sự kiên quyết rất rõ.
- Bác Dì nói đúng cả, nhưng tôi vẫn phải nói một câu này cho rõ. Trường dột thêm một mùa đông nữa thì trẻ phải nghỉ học giữa chừng thật đấy bác ạ. Không phải tôi dọa đâu. Mái thủng to thế này, chỉ cần một đợt mưa đá hoặc một trận gió lớn nữa thôi là cả dãy mái có thể tốc lên bất cứ lúc nào. Lúc đó không còn là chuyện lạnh hay chuyện dột nữa, mà là chuyện an toàn cho mấy chục đứa trẻ ngồi ở trong này. Tôi đã viết thêm một lá đơn nữa gửi lên huyện tuần trước, viết rõ tình trạng mái và vách, mong là họ đọc được sớm.
Ông Dì im lặng một lúc lâu, tay chống gậy nhìn xuống bản làng đang nằm trong nắng sớm phía dưới sườn núi. Ông nói chậm rãi, như nói với chính mình nhiều hơn là nói với mọi người xung quanh.
- Bác sẽ mang chuyện này ra họp bản. Dù chưa có tiền xây trường mới, trước mắt cũng phải tính cách sửa tạm mái cho qua mùa đông này, góp công, góp gỗ, nhà nào có tôn cũ còn dùng được thì mang lên đây. Trẻ con bản mình không thể nghỉ học giữa chừng được, nghỉ một mùa là mất một năm, mất một năm là nhiều đứa bỏ hẳn. Nhất là con gái, bỏ rồi là ở nhà làm nương, lấy chồng sớm, cái vòng nghèo nó cứ quẩn quanh như thế mãi không ra được.
Sùng đứng ở cửa lớp, nhìn những đứa trẻ đang ngồi quanh bếp sưởi, nghe cô giáo bắt đầu đọc bài cho cả lớp nghe chung, tiếng đọc bài non nớt vang lên trong căn phòng lạnh và dột. Anh nghĩ tới những đứa trẻ trong bản, trong đó có cả con của những người anh em họ hàng gần xa với vợ chồng anh. Nghĩ tới việc chúng nó phải học chữ trong cái lạnh cắt da, trong tiếng nước nhỏ tí tách từ mái thủng xuống chậu nhựa. Anh bỗng thấy nhu cầu xây một ngôi trường tử tế cho bản không còn là chuyện nói cho vui trong những buổi họp làng nữa. Mà là một món nợ rõ ràng mà người lớn trong bản đang nợ trẻ con, nợ từ năm này qua năm khác mà chưa trả được đồng nào.
Trên đường xuống bản, Mỷ đi bên cạnh chồng, im lặng một lúc lâu rồi mới nói khẽ.
- Nhìn lớp học của cô Dính mà em thương quá. Giá mà bản mình có một khoản tiền lớn, xây một ngôi trường cho ra trường thì tốt biết mấy. Em không dám mơ nhiều, chỉ cần mái không dột, vách kín gió, có một gian bếp nhỏ cho cô giáo nấu nước ấm cho học trò, thế là đủ rồi.
Sùng gật đầu, không nói gì thêm. Trong đầu anh, hình ảnh tấm nilon che góc lớp và chiếc chậu nhựa hứng nước dột cứ hiện lên mãi, cùng với câu nói của cô giáo Dính rằng trường dột thêm một mùa đông nữa thì trẻ phải nghỉ học giữa chừng. Anh bước xuống dốc, sương đã tan trên đường mòn, nắng yếu rải xuống sườn núi một lớp sáng mỏng, và điểm trường nhỏ bé ở phía sau lưng anh vẫn đứng đó. Cũ kỹ và lạnh lẽo, chờ một điều gì đó mà cả bản đều mong nhưng chưa ai biết sẽ tới bằng cách nào. Chiều hôm đó, Sùng còn quay lại điểm trường một mình, mang theo mấy tấm ván gỗ còn tốt ở nhà và một cuộn dây thép, phụ cô giáo chèn lại cửa sổ phía gió lùa mạnh nhất. Công việc nhỏ bé đó không làm mái trường bớt dột được bao nhiêu, nhưng ít nhất đêm nay, gió lạnh sẽ bớt lùa thẳng vào chỗ ngồi của mấy đứa trẻ nhỏ nhất trong lớp.