MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 2: Vết Sét Toác Nửa Thân
Chiều ngày mười lăm tháng chạp, Giàng A Sùng rửa chân ở máng nước trước sân rồi mới bước lên thềm nhà Thầy Mo Thào A Chư. Nhà của thầy ở cuối bản, tựa…
Nội dung chương
Chiều ngày mười lăm tháng chạp, Giàng A Sùng rửa chân ở máng nước trước sân rồi mới bước lên thềm nhà Thầy Mo Thào A Chư. Nhà của thầy ở cuối bản, tựa lưng vào vách đá, mái lợp ngói âm dương đã rêu phong, trước sân có một cây mận già khẳng khiu chỉ còn trơ cành trong mùa đông. Khói từ bếp nhà thầy bay ra mỏng và thơm mùi củi thông, khác hẳn mùi khói nồng của những bếp khác trong bản.
Thầy Mo ngồi bên bếp lửa giữa nhà, lưng hơi còng, tay cầm chiếc tẩu dài thỉnh thoảng lại rít một hơi ngắn. Năm nay thầy đã bảy mươi tám tuổi, tóc bạc trắng buộc gọn sau gáy, khuôn mặt đầy những nếp nhăn sâu như vỏ cây. Đôi mắt thầy vẫn còn sáng, nhìn ai cũng nhìn thẳng và lâu, khiến người đối diện tự nhiên phải nói thật. Thấy Sùng vào, thầy gật đầu, chỉ tay vào chiếc ghế gỗ thấp bên cạnh bếp.
- Ngồi xuống đây. Uống chén nước chè cho ấm bụng đã. Bác Dì nhắn là con sẽ qua, thầy chờ con từ lúc nắng tắt sau mỏm đá.
Sùng ngồi xuống, hai tay ôm chén chè nóng. Trong nhà thầy, mọi thứ đều được xếp rất ngăn nắp theo một trật tự cũ. Bàn thờ tổ sư kê ở gian giữa, trên vách treo những bó lá thuốc khô, mấy chiếc sừng và túi vải nhỏ mà Sùng không biết hết công dụng. Góc nhà là chiếc rương gỗ đã lên nước bóng, nơi thầy cất những vật dùng cho việc cúng. Anh ít khi vào sâu trong nhà thầy như thế này, phần lớn người trong bản chỉ gặp thầy ở sân hoặc ở nhà trưởng bản khi có việc làng.
- Thưa thầy, bác Dì nói thầy có chuyện về cây sa mộc trên mỏm đá cần nói với con.
Thầy Mo gật đầu chậm rãi, gạt nhẹ lớp tro trên bếp cho lửa cháy đều hơn. Ngọn lửa bừng lên, hắt ánh sáng lên nửa khuôn mặt của thầy.
- Ừ. Chuyện này lớp trẻ các con đứa nào cũng nghe loáng thoáng, đứa nghe được đầu, đứa nghe được đuôi, ghép lại thành ra sai hết. Thầy già rồi, không nói cho rõ ràng một lần thì sau này thầy nằm xuống, chuyện về cây sẽ thành chuyện bịa của người ngoài bản. Hôm nay thầy nói, con nghe cho kỹ, nhất là cái đoạn về vết sét trên thân cây.
Sùng ngồi thẳng người lên. Ngoài sân, gió chiều quật qua cây mận già làm những cành khô gõ vào nhau lách cách.
- Con vẫn nhớ hồi nhỏ cha con hay nói, cây sa mộc trên Cổng Trời bị sét đánh mà không chết. Cha con nói nửa thân cây cháy đen hết, vậy mà cây vẫn xanh. Có thật thế không thầy.
- Thật. Chuyện đó xảy ra cách đây bốn mươi năm rồi. Hồi đó thầy mới ngoài ba mươi, còn theo thầy trước của thầy học việc cúng. Cha con lúc đó cũng còn trẻ, đi săn với thầy qua mỏm đá nhiều lần. Cái năm ấy mùa hè mưa giông dữ lắm. Một đêm cuối tháng sáu, sấm sét đánh suốt từ chập tối tới gần sáng. Cả bản không ai ngủ được. Có một tiếng sét rất lớn đánh xuống phía Cổng Trời, lớn tới mức nhà nào trong bản cũng rung cả mái. Sáng hôm sau, thầy theo thầy trước của thầy lên mỏm đá xem, thì thấy cây sa mộc đã bị sét đánh toác ra.
Thầy Mo ngừng lại, rít một hơi thuốc, mắt nhìn vào bếp lửa như đang nhìn lại buổi sáng của bốn mươi năm về trước.
- Tia sét đánh trúng từ ngọn cây chạy dọc xuống thân, xé thân cây ra làm hai nửa theo chiều dọc. Một nửa thân bị cháy đen từ trên xuống dưới, vỏ bong ra từng mảng, thớ gỗ bên trong ám khói, sờ vào còn nóng hôi hổi. Ai nhìn thấy cũng nghĩ cây chết chắc rồi. Cây cổ thụ bị sét đánh toác nửa thân như thế, mười cây thì chín cây khô dần rồi đổ. Thầy trước của thầy đứng trước gốc cây cả buổi sáng, không nói một lời nào, chỉ đi vòng quanh gốc mấy vòng rồi lắc đầu.
Sùng tưởng tượng ra cảnh thân cây bị xé đôi trong đêm giông, nửa cháy đen, nửa còn lại trơ trọi giữa mỏm đá đầy khói và mùi khét. Anh hỏi khẽ.
Sùng ngồi im nghe, chén chè trong tay đã nguội dần mà anh không để ý. Anh nhớ có lần theo cha lên mỏm đá vào một buổi sáng mùa xuân, khi anh mới tám hay chín tuổi. Cha anh đứng trước gốc cây rất lâu, tay cầm chiếc mũ nón cời đã cũ, miệng lẩm bẩm khấn mấy câu mà anh không nghe rõ. Lúc đó anh chỉ thấy sốt ruột, muốn chạy đi xem bẫy, còn cằn nhằn rằng cây thì có gì mà phải đứng chào lâu thế. Cha anh quay lại, không mắng, chỉ bảo anh nhìn kỹ thân cây rồi hỏi anh thấy gì. Anh trả lời qua loa rằng cây to và cao. Cha anh lắc đầu, chỉ tay vào vệt đen dài trên thân cây và nói cây này đã chết một nửa rồi đấy, nửa còn lại vẫn nuôi cả cái thân to như thế. Nuôi cả tán lá xanh trên đầu, mình là người đi rừng phải biết ơn những cây như thế, vì chúng nó giữ đất, giữ nước, giữ cả đường đi cho bản. Lời cha nói hôm đó, tới hôm nay ngồi bên bếp lửa nhà Thầy Mo, Sùng mới nghe lại trọn vẹn trong đầu mình.
- Thưa thầy, bốn mươi năm là tính từ năm nào ạ. Người dưới xuôi họ hay hỏi con số cho thật chính xác, con sợ mình nói sai.
Thầy Mo khẽ cười, tiếng cười khô và ngắn.
- Người dưới xuôi họ thích con số tròn để ghi vào giấy. Người trên núi mình tính năm bằng mùa và bằng việc. Thầy nói bốn mươi năm là nói từ mùa hè năm con gái đầu của bác Dì mới biết đi, tới nay nó đã có cháu bế rồi. Cây bị sét đánh vào mùa hè năm ấy, cả bản đều nhớ vì năm đó mất mùa ngô, nhà nào cũng đói, vậy mà không một ai dám lên mỏm đá chặt phần thân cháy đen của cây về làm củi, dù củi khô lúc đó quý như gạo. Thầy trước của thầy đã dặn, phần thân cây bị trời đánh thì để nguyên cho trời, người không được đụng vào. Dân bản đói tới mấy cũng nghe theo. Con nghĩ xem, giữ được cây qua cả một năm đói như thế, thì cái lệ giữ cây này nó nằm trong bụng người ta sâu tới mức nào.
Sùng gật đầu chậm rãi. Anh hiểu vì sao trưởng bản sáng nay lại dặn anh kỹ tới vậy, và vì sao Thầy Mo phải gọi riêng anh tới nhà để kể lại từ đầu. Những chuyện anh tưởng mình đã biết từ nhỏ, hóa ra mới chỉ là lớp vỏ ngoài cùng.
- Vậy mà cây không chết hả thầy.
- Không chết. Đó mới là chuyện đáng nói. Mùa xuân năm sau, từ phần thân còn sống, từ cái phía không bị cháy ấy, cây đâm ra những chồi xanh mới. Ban đầu chỉ là mấy mầm nhỏ ở gần vết toác, xanh non và yếu lắm, ai cũng nghĩ nắng lên là héo. Vậy mà chúng nó lớn dần, vươn lên thành cành, thành tán. Năm này qua năm khác, phần thân cháy đen vẫn đứng nguyên như một nửa xác khô, còn phần thân sống thì cứ xanh lên, cao lên. Tới bây giờ, con lên mỏm đá vẫn nhìn thấy rõ. Một nửa thân cây đen sì vì vết cháy cũ, một nửa thân cây vỏ còn tươi, lá kim xanh quanh năm. Cây chết nửa thân mà không ngã, con ạ. Người trong bản nhìn cây như thế thì phải kính.
Sùng nhớ lại những lần đi qua gốc cây. Quả thật, ở phía đông của thân cây có một vệt đen dài chạy từ cao xuống thấp, vỏ ở đó cứng và giòn khác hẳn phía còn lại. Lại gần còn ngửi thấy thoang thoảng mùi gỗ cháy cũ đã ngấm vào thớ gỗ qua mấy chục năm mưa nắng. Hồi còn nhỏ, anh từng tò mò đưa tay sờ vào vệt đen đó, bị cha gạt tay ra và mắng cho một trận.
- Cha con dặn con thấy cây là phải đi vòng qua phía không có vết cháy. Con vẫn làm vậy từ bé tới giờ mà không hiểu vì sao phải vòng đúng phía đó.
Thầy Mo mỉm cười, nếp nhăn quanh mắt xếp lại.
- Cha con dặn đúng đấy. Phía có vết cháy là phía cây bị thương. Đi vòng qua phía còn sống là để nhắc mình rằng cây đã bị thương một lần mà vẫn tha cho người ta đi qua đất của cây. Người biết kính thì đi phía lành. Người không biết, cứ đâm thẳng vào phía vết thương mà đi, sớm muộn cũng làm cây bị thương thêm lần nữa. Lệ của bản nhiều khi chỉ gói trong một bước chân như vậy thôi con ạ.
Lửa trong bếp lụi dần. Thầy Mo với tay bỏ thêm hai thanh củi nhỏ, thổi nhẹ cho lửa bén lại. Ngoài trời đã tối hẳn, tiếng gió trên mỏm đá vọng xuống bản nghe như tiếng sóng xa.
- Thầy kể chuyện vết sét này cho con nghe không phải để con sợ sét. Sét đánh là chuyện của trời, cây chịu được thì cây sống, không ai trong bản trách trời được. Phần quan trọng không phải sét, mà là ai ngự trong cây sau trận sét đó. Trước khi sét đánh, cây sa mộc này đã là cây lớn, cây mốc của bản rồi, nhưng từ sau đêm sét đánh toác nửa thân mà cây không chết. Người già trong bản mới nói với nhau rằng trong cây này có chủ, có đấng giữ cây, giữ cả ranh giới của bản. Chuyện đó để ngày mai thầy nói tiếp, hôm nay con nghe tới vết sét thôi, nhớ cho kỹ đã.
Sùng gật đầu, trong lòng còn nhiều câu hỏi muốn hỏi thêm, nhưng nhìn vẻ mặt của thầy, anh biết thầy đã định dừng câu chuyện ở đúng chỗ đó. Thầy Mo kể chuyện bao giờ cũng vậy, mỗi buổi chỉ nói một đoạn, nói xong là không nói thêm, dù người nghe có nài nỉ thế nào. Người trong bản bảo đó là lệ của thầy, chuyện thiêng không nói dồn một lúc, nói dồn thì người nghe nhớ được chữ mà không nhớ được ý.
Anh đứng dậy chào thầy ra về. Thầy Mo tiễn anh ra tới thềm, tay chống vào khung cửa, nói với theo trong bóng tối đã phủ xuống sân.
- Mai con lại qua. Thầy nói cho con nghe về đấng ngự trong cây. Con là người dẫn đường của bản, con phải biết rõ hơn mọi người, biết để mà giữ, không phải biết để mà kể lại cho người ngoài mua vui đâu.
Sùng vâng dạ rồi quay xuống đường mòn về nhà. Đêm mùa đông trên cao nguyên đá tối rất nhanh và lạnh rất sâu. Anh kéo cao cổ áo, bước vội qua những đoạn đường đã bắt đầu đóng sương. Trong đầu anh, hình ảnh thân cây bị sét xé làm đôi cứ hiện lên mãi, một nửa đen cháy, một nửa xanh tươi, đứng chung trên cùng một gốc rễ cắm sâu vào đá. Và câu nói cuối cùng của thầy cứ lởn vởn không dứt, phần quan trọng không phải sét, mà là ai ngự trong cây sau trận sét đó.