MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 44: Lễ Rửa Mắt Bằng Sừng Dê Núi
Buổi lễ bắt đầu khi Thầy Mo Thào A Chư nâng chiếc sừng dê núi lên ngang ngực, bằng cả hai tay. Trong lán không ai nói nữa. Mỷ giữ đèn pin rọi thấp vào…
Nội dung chương
Buổi lễ bắt đầu khi Thầy Mo Thào A Chư nâng chiếc sừng dê núi lên ngang ngực, bằng cả hai tay.
Trong lán không ai nói nữa. Mỷ giữ đèn pin rọi thấp vào bếp lửa như thầy đã dặn, ánh sáng chỉ đủ soi một vòng tròn ấm quanh chỗ Kiên nằm. Trưởng bản đứng ngoài cửa, lưng quay vào trong, giữ cho tấm bạt không bị gió bạt mở. Sùng quỳ ở phía đầu của Kiên, tay trái đỡ nhẹ dưới gáy anh ta, nâng đầu anh ta ngả vào một chiếc áo bông gấp dày, cho mặt hướng thẳng lên trần lán. Ba người bị rễ giữ treo im lặng trên cao, đến tiếng thở cũng cố nén xuống cho nhẹ.
Thầy Mo đọc bài cúng Mường Rừng.
Ông đọc bằng thứ tiếng cúng truyền đời của nhà thầy, chậm, đều, từng câu một, giọng già mà không run. Như người đi trên con đường đã thuộc từng viên đá, thuộc cả những khúc quanh tối nhất của con đường ấy từ thời còn trẻ theo thầy trước lên rừng. Sùng nghe không hiểu hết từng lời, chỉ nhận ra những chỗ thầy gọi tên cây, tên đất, tên nước đầu nguồn. Những chỗ giọng ông trầm xuống khi nói tới phần người phạm lỗi và những chỗ giọng ông mở ra khi xin cho người bị nạn được giữ lại mạng sống. Bài cúng không phải lời cầu xin ồn ào. Nó là một bản kê khai trước rừng: ai đã làm gì, cây đã chịu gì, người đã chịu gì, và giờ người của bản tới làm phần việc của mình theo đúng lệ cũ.
Sùng ngồi quỳ ngay sau lưng thầy, nhìn từng cử chỉ của ông mà nhớ lại buổi chiều thầy dạy anh về chiếc sừng dê này trong gian trong của nhà thầy. Hôm ấy sừng dê chỉ là một vật cũ treo trên vách, phủ một lớp bụi mỏng, và thầy nói mong đời mình không phải lấy nó xuống. Giờ chiếc sừng ấy đang ở trong tay thầy, đựng thứ nước thuốc mà cả bản góp lại: nước của giếng chung, củ thuốc của vách đá chung, mật ong của nhà trưởng bản. Sùng bỗng thấy buổi lễ này nặng hơn anh tưởng, vì nó không chỉ rửa một đôi mắt, nó bắt cả bản phải đứng ra làm chứng rằng lệ cũ vẫn còn. Và người phạm cây, dù là người dưới xuôi xa lạ, cũng phải đi qua lệ ấy như người của bản.
Đọc hết lượt đầu của bài cúng, Thầy Mo mới nghiêng chiếc sừng dê núi.
Giọt nước thuốc đầu tiên rơi xuống khóe mắt phải của Kiên.
Nước thuốc sắc từ củ huyết đằng, pha mật ong rừng và nước giếng đầu nguồn, màu đỏ nâu, ấm, rơi chậm vì miệng sừng dê nhỏ. Giọt thuốc chạm vào lớp nhựa đỏ khô trên mí mắt, lớp nhựa mềm ra, ngả màu, rồi rạn thành từng mảng nhỏ. Kiên rùng mình, hai tay bấu vào mép chăn, răng nghiến lại.
- Đau. Thầy ơi, đau như hôm qua, như có lửa trong mắt, đau hơn cả lúc nhựa mới bắn vào.
- Đau là thuốc đang kéo độc ra. Mày chịu được thì giữ đầu yên. Đứa nào giữ đầu nó, giữ cho chắc mà nhẹ tay.
Sùng đỡ gáy Kiên chắc hơn, thì thầm vào tai anh ta.
- Tôi giữ đây. Anh cứ bấu vào tay tôi đây này, đừng ngẩng đầu lên.
Kiên bấu vào cổ tay trái của Sùng, móng tay cắm qua lớp áo. Thầy Mo tiếp tục nhỏ thuốc, từng giọt, từng giọt, theo nhịp bài cúng vẫn đang đọc dở. Thuốc chảy qua hốc mắt, mang theo những sợi nhựa đỏ loãng, rỉ xuống hai bên thái dương của Kiên, thấm vào tấm khăn lụa chàm trải dưới đầu. Thầy Mo đặt sừng dê xuống, lấy đầu khăn lụa chàm sạch, thấm nhẹ lên mắt phải của Kiên, lau từ khóe trong ra khóe ngoài, một chiều duy nhất, rồi gấp khăn lại, dùng một mặt khăn sạch khác cho lần lau tiếp theo. Ông lau chậm tới mức Sùng đếm được từng nhịp thở của chính mình giữa hai lần khăn chạm vào mặt người bệnh.
Mắt phải rửa xong lượt đầu, Thầy Mo chuyển sang mắt trái. Quy trình lặp lại nguyên vẹn: bài cúng đọc tiếp không ngắt quãng, sừng dê núi nghiêng, giọt thuốc rơi, nhựa mềm ra, khăn lụa chàm thấm và lau một chiều. Ở lượt này Kiên không kêu nữa, chỉ thở dốc qua miệng, mồ hôi túa ra trên trán dù trong lán vẫn lạnh. Sơn treo ở phía trên khẽ nói xuống, giọng khàn đặc vì vòng rễ ở cổ.
- Thầy ơi, mắt nó ra được nhựa rồi kìa. Đỏ loãng chảy ra kìa.
- Mày lo thở phần mày. Mắt nó để ta lo.
Tới lượt rửa thứ hai, nước thuốc trong sừng dê đã vơi một nửa. Thầy Mo nhỏ chậm hơn, để thuốc ngấm lâu hơn trong hốc mắt trước khi lau. Lần này nhựa bám quanh con ngươi bong ra thành từng mảng mỏng như vảy cá, trôi theo thuốc xuống khăn chàm, để lại hốc mắt sạch hơn rõ rệt sau mỗi lần lau. Mùi thuốc đắng lúc này át hẳn mùi tinh dầu trong lán. Kiên nằm yên, hai bàn tay dần buông lỏng khỏi cổ tay Sùng.
Khi sừng dê chỉ còn lại một phần thuốc mỏng ở đáy, Thầy Mo dừng tay. Ông không rót hết. Ông đặt sừng dê lên khăn sạch cạnh bếp lửa, phủ một góc khăn lên miệng sừng, nói rõ cho Sùng nghe.
- Phần này để dành. Đây là phần cuối của buổi lễ hôm nay, chưa dùng bây giờ. Cất cho kỹ, đừng ai động vào.
Ông đọc nốt phần cuối của bài cúng, giọng trầm xuống, rồi im lặng. Buổi lễ rửa mắt duy nhất của đời Kiên, và có lẽ là duy nhất của cả đời Thầy Mo, kết thúc trong tiếng lửa cháy nhỏ dần trên bếp.
Kiên nằm yên một lúc lâu, thở đều. Rồi anh ta nói, giọng khàn mà rõ, khác hẳn tiếng rên của buổi sáng.
- Hết đau rồi. Thầy ơi, cơn đau bỏng trong mắt hết thật rồi. Nóng rát cũng hết. Chỉ còn ê ê như vừa khóc lâu.
Cả lán thở phào. Thắng bật ra một tiếng cười nghẹn ở trên cao rồi vội nén lại vì vòng rễ ở cổ. Sùng cúi xuống gần mặt Kiên.
- Anh mở mắt thử xem. Nhìn thấy gì không, ánh lửa ngay đây này.
Kiên chớp mắt. Mí mắt anh ta, giờ đã sạch lớp nhựa đỏ, mở ra được trọn vẹn. Hai con mắt nhìn thẳng lên trần lán, không có điểm dừng, không dừng lại ở bếp lửa đang cháy cách đó chưa đầy hai sải tay, không phản ứng khi Sùng đưa bàn tay trái qua lại chậm rãi trước mặt anh ta.
- Tối. Vẫn tối đen hết. Tôi không thấy lửa, không thấy tay anh. Sao rửa rồi mà vẫn tối hả thầy? Thầy ơi, sao vẫn tối?
Giọng anh ta hoảng lên ở cuối câu, hai tay lại quờ lên tìm tay thầy. Thầy Mo nắm lấy một bàn tay của Kiên, giữ yên, và nói điều phải nói, chậm rãi, cho cả lán cùng nghe, không giấu một chữ nào.
- Nghe ta nói cho rõ, để khỏi mong sai. Lễ rửa mắt hôm nay là cứu người. Nước thuốc đã kéo mộc độc ra khỏi mắt mày, cơn đau hết, mắt mày không hỏng thêm nữa, mạng mày giữ được. Đó là phần của thuốc, và phần ấy đã xong.
Ông dừng một nhịp, bàn tay vẫn nắm tay Kiên.
- Nhưng sáng mắt lại là phần của cây. Mắt mày bị nhựa của cây làm mù khi cây bị cưa vào thân. Cây chưa nhận lễ tạ lỗi trọn bộ thì mắt mày chưa sáng lại được. Lễ tạ lỗi phải đủ các bước theo đúng thứ tự: người ra lệnh chặt cây phải tự tới đây, quỳ xuống ký cam kết trả lại cho bản điều nó định lấy của rừng. Rồi tất cả quỳ lạy trước gốc cây, đắp bùn son vào vết thương cho cây, treo vải đỏ lên cành, và đóng chốt nứa bằng búa gỗ vào thân cây. Thiếu một bước, hoặc đảo một bước, cây không nhận, mắt mày vẫn tối như bây giờ.
Kiên nằm im rất lâu. Nước mắt thật, trong và sạch, chảy ra từ hai khóe mắt vừa được rửa, lăn xuống thái dương, thấm vào khăn lụa chàm đã loang màu nhựa đỏ.
- Vậy là tôi còn phải chờ người ta nữa. Chờ ông Thành.
- Phải. Mày gây ra việc thì ta cứu. Nhưng mày chỉ là người cầm cưa thuê. Người bỏ tiền ra lệnh mới là người phải quỳ đầu tiên.
Kiên nắm chặt tay Thầy Mo, giọng anh ta nghẹn lại, hỏi câu cuối cùng của buổi sáng hôm ấy.
- Thầy ơi, cây có tha cho tôi không?
Thầy Mo nhìn ra cửa lán, về phía thân cây sa mộc đang đứng trong tuyết ngoài kia, rồi đáp.
- Câu ấy mày đừng hỏi ta. Phải hỏi người đã bỏ tiền ra lệnh chặt cây. Khi người ấy quỳ xuống đây, cây mới có câu trả lời cho tất cả chúng mày.
Mỷ tắt đèn pin, gấp tấm khăn lụa chàm đã loang nhựa đỏ lại theo đúng nếp cũ, đặt vào hòm đồ lễ theo lời thầy dặn. Không giặt, không vắt, vì thầy nói khăn này phải giữ nguyên tới khi lễ tạ lỗi xong, làm bằng chứng của buổi rửa mắt. Chị nhìn Kiên nằm yên trên chăn, đôi mắt mở mà không thấy gì, và lần đầu tiên trong hai ngày qua, chị nói một câu với người lâm tặc ấy. Giọng nhỏ mà không còn giận dữ như những ngày anh ta còn đứng ở sân nhà chị thuê chồng chị dẫn đường.
- Anh nằm nghỉ đi. Người anh chờ, bản sẽ đưa lên. Tới nơi rồi, anh sẽ được nghe tận tai.
Kiên quay mặt về phía tiếng nói, gật đầu một cái rất khẽ.
Ngoài lán, tuyết vẫn rơi đều trên mỏm đá. Trong lán, Kiên nằm yên với đôi mắt đã hết đau mà vẫn mù hoàn toàn, hai tay đặt lên ngực, chờ người chủ mưu của đời mình đi lên núi trong buổi trưa bão tuyết hôm nay, từng giờ từng khắc một trong bóng tối.