MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 47: Bùn Son Đắp Lại Vết Cưa

Buổi chiều, cả đoàn rời khoảnh đất trước lán, đi vòng qua phía sau mỏm đá, tới gốc cây sa mộc. Cây đứng trên mỏm đá như nó đã đứng suốt ba trăm năm, thân…

Nội dung chương

Buổi chiều, cả đoàn rời khoảnh đất trước lán, đi vòng qua phía sau mỏm đá, tới gốc cây sa mộc.

Cây đứng trên mỏm đá như nó đã đứng suốt ba trăm năm, thân thẳng vươn lên khỏi màn tuyết thưa, một nửa thân còn dấu cháy đen của trận sét từ đời trước, nửa còn lại phủ vỏ nâu xám ướt tuyết tan. Từ dưới nhìn lên, tán cây khuất một phần trong mây thấp, chỉ thấy những cành lớn vươn ra bốn phía như những cánh tay già giữ thăng bằng cho cả mỏm đá. Ở phía tây của thân cây, ngang tầm ngực người đứng, là vết thương mới của cây: một rãnh cắt sâu vào thớ gỗ, miệng rãnh còn tươi. Mùn gỗ trắng lẫn đỏ bám quanh mép cắt, và từ đáy rãnh, nhựa đỏ vẫn rỉ ra rất chậm, từng giọt đặc quánh lăn xuống vỏ cây rồi đông lại trong gió lạnh.

Thầy Mo Thào A Chư đứng trước gốc cây, chống gậy, im lặng một lúc lâu trước khi bắt đầu buổi lễ. Ông bảo Sùng mở hốc đá dưới gốc cây, nơi từ hôm thầy dẫn anh lên đây vào những ngày giữa tháng, hũ bùn son đỏ của bản vẫn cất kín dành cho lễ tạ lỗi. Sùng quỳ xuống, gạt lớp tuyết và lá mục phủ trên miệng hốc, lấy ra chiếc hũ sành nhỏ, mở nắp vải. Bùn son trong hũ đỏ thẫm, mịn và đặc, là thứ bùn lấy từ mạch đất son dưới hốc đá này, trộn theo lệ cũ của bản, để dành chỉ cho việc đắp lại vết thương trên thân cây thiêng.

Thầy Mo đọc bài cúng Mường Rừng, bắt đầu buổi lễ tạ lỗi ở gốc cây.

Giọng ông vang lên giữa khoảnh đất trống quanh gốc, chậm và trang nghiêm hơn cả buổi lễ rửa mắt trong lán, vì lần này lời cúng hướng thẳng vào cây. Ông đọc từng đoạn, giữa các đoạn lại dừng, để cho người quỳ lạy kịp làm phần việc của mình theo đúng thứ tự đã dạy từ những ngày đầu.

Người quỳ đầu tiên là Đỗ Văn Thành.

Ông ta quỳ trên tuyết trước gốc cây, ở khoảng cách một sải tay khỏi thân cây, hai tay chắp trước ngực theo cách trưởng bản vừa chỉ, rồi cúi rạp người lạy ba lạy, trán chạm xuống mặt tuyết lạnh sau mỗi lạy. Chiếc áo khoác đắt tiền lấm đầy tuyết và bùn đất ở hai đầu gối và hai ống tay, ông ta không phủi, cứ để nguyên như thế mà lạy cho hết ba lạy. Lạy xong, ông ta quỳ thẳng, nói một câu ngắn hướng vào thân cây, giọng khàn đi vì lạnh và vì cả một buổi trưa quỳ ký.

- Tôi là người bỏ tiền. Cây giữ lại cho tôi cái mạng của bốn người kia, tôi trả lại đủ như đã ký. Từ nay tôi không dám nghĩ tới thân cây này nữa.

Thầy Mo gật đầu, ra hiệu cho những người tiếp theo.

Ba người trong lán được đưa ra gốc cây theo cách riêng của người đang bị giữ. Từ lúc buổi lễ ở gốc cây bắt đầu, những vòng rễ siết cổ Đức, Sơn và Thắng, vốn treo họ lơ lửng trong lán từ đêm qua, chầm chậm hạ thấp xuống qua một khoảng thời gian dài của buổi chiều. Hạ tới mức đầu gối của cả ba chạm được xuống nền đất trước gốc cây, trong tư thế quỳ gối mà thân người vẫn bị rễ giữ từ phía sau. Sùng đứng nhìn cảnh ấy mà lạnh sống lưng: rễ cây không buông người, chỉ cho người quỳ xuống, như một bàn tay già giữ chặt vai kẻ có lỗi mà bắt cúi đầu cho đúng chỗ. Đức quỳ được xuống thì bật khóc thành tiếng, nước mắt chảy trên khuôn mặt xám xịt vì một đêm treo. Sơn quỳ, cúi đầu rất thấp, hai vai run lên. Thắng trẻ nhất, quỳ xuống được thì lạy lia lịa mấy lạy không chờ thầy đếm, tới khi trưởng bản phải giữ vai cậu ta lại cho lạy chậm lại theo đúng nhịp cúng.

Người cuối cùng tới quỳ trước gốc cây là Nguyễn Văn Kiên, do Sùng dìu đi.

Sùng đỡ Kiên bằng tay trái, dìu từng bước từ cửa lán ra gốc cây, miệng nhắc khẽ mỗi chướng ngại trên đường: một phiến đá lồi, một vũng tuyết sâu, một đầu rễ nổi trên mặt đất. Kiên đi chậm, hai tay đưa ra phía trước quờ quạng trong khoảng không, chân dò dẫm từng bước như người đi trong đêm tối giữa ban ngày. Tới trước gốc cây, Sùng quỳ xuống trước, rồi đỡ cho Kiên quỳ theo, đặt hai đầu gối anh ta xuống nền tuyết phẳng mà Mỷ vừa dọn sẵn.

Thầy Mo đặt hũ bùn son vào hai tay Kiên.

- Vết thương này do tay mày mở ra. Giờ cũng tay mày đắp lại. Mày không thấy đường thì sờ mà tìm. Ta nói, tay mày làm.

Kiên ôm hũ bùn son vào lòng, lần tay phải lên thân cây, từ lớp vỏ lành lạnh ướt tuyết, lần dần về phía miệng rãnh cắt. Ngón tay anh ta chạm vào mép cắt sắc của thớ gỗ thì rụt lại một nhịp, rồi lần tiếp, sờ trọn chiều dài của rãnh, sờ tới đáy rãnh nơi nhựa đỏ còn rỉ ấm. Cả khoảnh đất quanh gốc cây im lặng nhìn đôi bàn tay của người thợ cưa mù lòa đi trên vết thương mà chính đôi tay ấy đã gây ra bằng cưa máy vào chiều hôm qua.

- Đây rồi. Vết cưa thứ 2, sâu thế này. Hôm qua tôi còn tưởng nó nông.

Kiên nói khẽ, rồi lấy ngón tay múc bùn son trong hũ, đắp nhát đầu tiên vào đáy rãnh.

Anh ta đắp chậm, từng nhát một, dùng cả lòng bàn tay miết bùn son vào thớ gỗ cho bùn lấp kín miệng rãnh, từ đầu dưới của vết cắt lên tới đầu trên, vừa đắp vừa sờ kiểm tra chỗ nào còn hở thì đắp thêm. Bùn son đỏ thẫm gặp nhựa đỏ của cây, hai màu đỏ hòa vào nhau trên thân cây nâu xám, thành một vệt đỏ dài được miết phẳng dần dưới bàn tay của người thợ cưa. Thầy Mo đọc bài cúng không ngừng suốt quãng thời gian ấy, giọng ông đều đều phủ lên cả khoảnh đất, lên bàn tay đang đắp bùn và lên những người đang quỳ quanh gốc cây.

Trong lúc Kiên đắp bùn, Sùng đứng ngay sau lưng anh ta, sẵn sàng đỡ nếu người thợ cưa mất thăng bằng mà ngã vào thân cây. Anh nhìn đôi bàn tay của Kiên đi trên thân cây mà nhớ lại cũng đôi bàn tay ấy, vào chiều hôm qua, đã cầm chiếc cưa máy gầm rú trên chính khoảnh đất này. Hôm qua đôi tay ấy khỏe, chắc và vội vàng, đi theo tiền và theo lệnh của người ở dưới xuôi. Hôm nay đôi tay ấy run, dò dẫm và chậm chạp, đi theo lời của một ông già trong bản và theo vệt bùn đỏ trong một chiếc hũ sành cũ. Sùng bỗng thấy bước đắp bùn này, trong tất cả các bước của buổi lễ, là bước khó nhất cho người làm. Vì nó bắt người gây ra vết thương phải chạm lại vào vết thương ấy bằng chính da thịt của mình, sờ cho hết chiều sâu của nó, và tự tay lấp lại từng phân một, không máy móc nào làm thay được.

Mỷ đứng ở phía sau, ôm chiếc hũ dự phòng đựng thêm bùn son mà trưởng bản mang lên, thỉnh thoảng lại đưa thêm cho chồng chuyển tới tay thầy. Chị nhìn Kiên quỳ trên tuyết, hai tay đỏ bùn, mặt hướng vào thân cây mà không thấy gì, và chị nói khẽ với chồng trong một đoạn thầy ngừng đọc để đổi hơi.

- Hôm nó tới nhà mình thuê anh dẫn đường, em không nghĩ có ngày em đứng nhìn nó quỳ ở đây như thế này.

- Anh cũng không nghĩ. Hôm ấy anh chỉ nghĩ tới tiền nó đặt trên bàn.

- Thì giờ anh đứng đây, đỡ nó đắp lại cây. Thế cũng là một cách trả.

Khi rãnh cắt đã được đắp kín từ đầu tới cuối, tức là toàn bộ vết cưa thứ 2 trên thân cây chính đã có bùn son phủ kín. Kiên dùng lòng bàn tay vuốt một lần cuối dọc theo vệt bùn son, rồi cúi rạp người lạy trước gốc cây, trán chạm tuyết, hai bàn tay đỏ bùn son úp xuống mặt đất hai bên đầu.

- Tôi đắp xong rồi, thưa thầy. Kín hết rồi, tay tôi sờ không còn chỗ hở nữa.

Thầy Mo cúi xuống, tự tay sờ kiểm tra vệt bùn son trên thân cây, lần từ đầu này tới đầu kia như Kiên vừa làm, rồi gật đầu.

- Kín rồi. Vết thương đã có người chịu đắp lại bằng chính tay mình. Phần này xong.

Trời đã ngả về chiều muộn. Tuyết vẫn rơi thưa trên mỏm đá, bão chưa tan, gió vẫn quất qua tán cây thành từng cơn, và trong lán, những vòng rễ vẫn giữ chặt ba người đang quỳ, chưa buông một phân nào. Thầy Mo đứng dậy giữa khoảnh đất, nhìn một lượt những người đang quỳ trước gốc cây, rồi quay vào lán, đi thẳng tới vách trong cùng, nơi ống tre đựng chốt nứa của nhà thầy treo từ hôm ông mang hòm đồ lễ lên núi.

Ông lấy ống tre xuống, cầm bằng cả hai tay, quay ra cửa lán. Sùng nhìn chiếc ống tre quen thuộc trong tay thầy, nhớ buổi sáng hai thầy trò cùng vót chiếc chốt nứa trong sân nhà thầy, hôm ấy ống tre được treo lên vách với lời dặn mong không bao giờ phải lấy xuống. Giờ nó đã ở trong tay thầy, trên chính mỏm đá này, và cả khoảnh đất quanh gốc cây đều hiểu việc cuối cùng của buổi lễ tạ lỗi sắp bắt đầu. Việc mà sau nó, hoặc là tất cả sẽ đổi khác, hoặc là không còn việc nào nữa để làm cho cây. Cho người và cho cả bản làng đang chờ ở dưới chân núi trong buổi chiều bão tuyết cuối cùng của năm cũ này, trước khi màn đêm buông xuống mỏm đá một lần nữa trong tiếng gió vẫn chưa chịu lặng trên đỉnh đèo cao này.

Chương khác

Xem thêm