MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 49: Bản Họp Chốt Đất Xây Trường
Sáng ngày ba mươi tháng mười hai, bản Cổng Trời họp ở sân nhà trưởng bản Hạng A Dì, trong một buổi sáng lạnh mà trời đã quang hẳn sau bão tuyết. Tuyết…
Nội dung chương
Sáng ngày ba mươi tháng mười hai, bản Cổng Trời họp ở sân nhà trưởng bản Hạng A Dì, trong một buổi sáng lạnh mà trời đã quang hẳn sau bão tuyết.
Tuyết trên sân được dọn gọn sang hai bên, giữa sân kê một chiếc bàn gỗ dài, trên bàn đặt ba thứ: bản cam kết của điểm trường do cô giáo Vàng Thị Dính mang tới trong túi nilon. Cuốn sổ danh sách học sinh của điểm trường, và cuốn sổ tay đi rừng của Sùng ghi chép toàn bộ vụ việc từ những ngày đầu. Người trong bản tới đông, đứng thành vòng quanh chiếc bàn, có cả những cụ già chống gậy và những người mẹ bế con nhỏ. Vì ai cũng biết buổi họp này không chỉ chốt một mảnh đất, nó chốt nơi con cháu của bản sẽ học trong nhiều mùa đông sắp tới.
Trưởng bản Hạng A Dì chủ trì buổi họp. Ông đứng bên chiếc bàn, đọc lại một lần nữa những mục chính của văn bản cam kết đã ký trên mỏm đá hôm qua cho cả sân cùng nghe. Đọc chậm từng con số, đọc rõ tên người ký và tên người chứng kiến, rồi gấp văn bản lại, đặt lên trên cuốn sổ danh sách học sinh.
- Tiền đã có giấy, có dấu, có người nhận. Giờ bản phải chốt đất. Trường xây ở đâu thì trẻ đi học gần, người già trông coi được, xe chở vật liệu lên được trong mùa khô. Đất này phải là đất của bản, không tranh chấp, không nằm trên đường nước chảy của mùa mưa.
Ba mảnh đất được đưa ra bàn trong buổi họp. Mảnh thứ nhất ở cuối bản, gần kho thóc cũ, bằng phẳng nhưng xa điểm trường hiện tại và xa nhà của phần lớn trẻ nhỏ. Mảnh thứ hai trên sườn núi gần điểm trường cũ, gần mà dốc, mùa mưa nước từ trên mỏm đá chảy xiết qua giữa mảnh đất. Mảnh thứ ba là khoảnh đất bằng cạnh đường mòn chính của bản, ở lưng chừng giữa bản và điểm trường cũ, nền đất cao, thoát nước tốt, xe nhỏ chở vật liệu đi qua đường mòn tới được tận nơi trong mùa khô.
Cô giáo Dính đứng dậy, mở cuốn sổ danh sách học sinh, đọc to số trẻ của từng xóm trong bản sẽ tới học ở trường mới, đọc cả số trẻ sẽ vào lớp một trong hai năm tới. Chị chỉ tay về phía mảnh đất thứ ba trên sơ đồ vẽ tay mà trưởng bản trải trên mặt bàn.
- Nếu trường xây ở mảnh đất cạnh đường mòn, trẻ xóm dưới đi bộ hết một quãng dốc ngắn, trẻ xóm trên đi xuống cũng tiện. Mùa đông tuyết phủ, đường mòn chính là đường duy nhất bản mình dọn tuyết đều nhất. Tôi xin bản chốt mảnh đất ấy. Tôi sẽ giữ bản sao văn bản cam kết cùng với danh sách này, lớp nào vào học, trẻ nào chuyển lớp, tôi ghi hết vào sổ của trường, không sót một cháu nào.
Sùng đứng ở phía ngoài vòng người, tay phải vẫn băng vải mỏng hơn hôm qua, nghe chị Dính đọc danh sách mà nhớ buổi sáng đầu tiên của tháng. Khi vợ chồng anh đưa trẻ tới điểm trường dột nát và chị phải lấy nilon che góc lớp cho trẻ đỡ lạnh. Hôm ấy nhu cầu xây trường chỉ là một câu nói của trưởng bản giữa sân trường, một món nợ của người lớn với trẻ con mà không ai biết bao giờ trả được. Hôm nay món nợ ấy đã có giấy ký, có đất chốt, chỉ còn chờ ngày khởi công.
Buổi họp biểu quyết bằng cách giơ tay theo lệ của bản. Mảnh đất bằng cạnh đường mòn được cả sân đồng ý, không một cánh tay nào giơ cho hai mảnh còn lại. Trưởng bản ghi quyết định vào sổ của bản, đọc to lại một lần, rồi cùng cô giáo Dính và hai người già trong bản ký vào biên bản họp chốt đất ngay tại bàn, trước mặt cả sân. Ông tuyên bố từ hôm nay, mảnh đất ấy là đất xây trường của bản, không ai được dựng lán, chất củi hay thả trâu lên nền đất ấy nữa, bản sẽ cử người dọn nền và đánh dấu bốn góc đất bằng cọc gỗ trong tuần này.
Phần còn lại của buổi họp thuộc về kiểm lâm Nông Văn Quyết.
Quyết trải hồ sơ vụ xẻ lén cây lên mặt bàn, đọc biên bản hoàn tất của vụ việc: thời gian, địa điểm, người thuê, người thực hiện. Tang vật và hậu quả, kèm theo bản cam kết xây trường đã ký và biên bản buổi quỳ lạy, đắp bùn son trên mỏm đá do trưởng bản thuật lại. Anh đọc tới mục tang vật thì nói rõ một câu ngắn gọn, như một mục ghi chép bình thường trong một hồ sơ dài.
- Chiếc cưa máy dùng để xẻ cây, cùng can xăng và dây thừng của đoàn, đã được giao nộp và ghi vào biên bản tang vật của vụ việc, chuyển về trạm Quản Bạ giữ theo đúng thủ tục.
Anh không dừng lâu ở mục ấy. Không ai trong sân nhà trưởng bản vỗ tay hay bàn tán về chiếc cưa máy, vì mọi người đều hiểu việc giao nộp một món đồ nghề chỉ là phần việc giấy tờ cuối cùng của một vụ án. Còn phần việc thật của bản trong buổi sáng hôm nay nằm ở mảnh đất vừa được chốt và cuốn danh sách trẻ vừa được đọc to. Quyết đóng hồ sơ lại, nói phần pháp lý còn lại của những người liên quan sẽ làm tiếp ở xã và ở trạm theo đúng trình tự. Bản chỉ cần giữ nguyên hiện trường trên mỏm đá, không ai được tự ý lên chặt, dọn hay lấy bất cứ thứ gì quanh gốc cây trong thời gian hồ sơ chưa khép hẳn.
Đỗ Văn Thành ngồi ở cuối bàn trong suốt buổi họp, mặc chiếc áo khoác đã khô tuyết từ hôm qua, hai tay đặt trên đầu gối. Khi trưởng bản hỏi ông ta có ý kiến gì về mảnh đất và tiến độ chuyển tiền xây trường không, ông ta đứng dậy, nói ngắn gọn trước cả sân.
- Đất bản chốt ở đâu, trường xây ở đó, tôi không có ý kiến. Tiền tôi đã ký thì tôi chuyển theo đúng tiến độ bản và cô giáo ghi. Đợt đầu tôi chuyển ngay khi bản có tài khoản quỹ và có ngày khởi công cụ thể.
Ông ta nói xong thì ngồi xuống, không nói thêm lời nào khác trong suốt phần còn lại của buổi họp.
Trước khi tan họp, trưởng bản còn dặn thêm một việc của bản cho mùa xuân tới. Quanh mỏm đá và dọc hai bên đường mòn, những khoảnh rừng đã bị người lạ dọn cành và giẫm nát trong những ngày cuối tháng mười hai sẽ được bản trồng lại bằng cây con, theo một buổi lao động chung của cả bản khi tuyết tan hẳn. Ông nhìn sang Sùng khi nói tới việc này, và Sùng hiểu ngay phần việc của mình trong đó: người thạo đường mòn và thạo mỏm đá nhất bản sẽ dẫn đường cho đoàn trồng rừng. Chỉ cho mọi người chỗ nào là đất của cây thiêng không được động vào, chỗ nào là đất trống nên trồng lại. Anh nhận lời ngay tại sân họp, trước mặt cả bản, và nói rõ đây là việc anh làm không công cho bản trong mùa xuân tới, như một phần trả lại cho những ngày anh từng cầm tiền của người lạ mà không báo ngay. Mỷ đứng bên cạnh nghe chồng nhận việc, chị không nói gì, chỉ khẽ siết nhẹ cánh tay trái của anh một cái, một cái siết tay rất khác với những ngày vợ chồng mất lòng tin vào nhau hồi cuối tháng.
Quyết nghe phần dặn ấy của trưởng bản thì ghi thêm một dòng vào sổ tay của mình, nói trạm kiểm lâm sẽ hỗ trợ cây con và cử người xuống cùng bản trong buổi trồng rừng đầu tiên. Vì giữ được rừng quanh cây thiêng cũng là phần việc của trạm sau một vụ xẻ lén lớn như vụ này.
Buổi họp tan vào gần trưa. Người trong bản ra về theo các ngả đường mòn đã dọn tuyết, tiếng nói chuyện về ngôi trường mới lan khắp các sân nhà trong bản suốt buổi trưa hôm ấy. Cô giáo Dính ở lại sau cùng với trưởng bản, gói bản sao văn bản cam kết và cuốn danh sách học sinh vào túi nilon, ôm vào ngực như hôm qua trên mỏm đá. Trước khi ra khỏi sân, chị dừng lại bên Sùng và Mỷ, nói một câu mà Sùng ghi nhớ suốt những ngày sau.
- Mùa đông sang năm, trẻ con bản này sẽ học trong phòng kín gió. Tôi nói câu này từ hôm qua trên núi, hôm nay chốt được đất rồi, tôi nói lại, và lần này tôi nói với tư cách người đã có đất trong tay.
Sùng nghe chị nói, nhìn xuống bàn tay phải của mình. Lớp băng mới Mỷ thay sáng nay mỏng hơn hẳn những ngày trước, các ngón tay đã cử động lại được từng chút một, dù vết rách ở mu bàn tay vẫn còn đau khi anh co tay lại. Anh biết bàn tay này sẽ lành, sẽ cầm lại được gậy và quang gánh, nhưng con dao săn của cha anh nằm dưới khe đá sâu trên mỏm đá thì không bao giờ quay lại được nữa. Và mỗi lần nhìn vào chiếc vỏ dao trống ở hông, anh lại nhớ buổi chiều mình một mình lên núi ngăn người ta mà không chờ ai đi cùng. Món mất ấy, buổi họp hôm nay không trả lại được, ngôi trường sắp xây cũng không trả lại được, và anh thấy thế là phải. Có những món mất phải giữ nguyên như một dấu nhắc trong nhà mình, để lần sau người ta đặt tiền lên bàn, tay mình không run theo cách cũ nữa.
Mỷ nắm tay chị Dính một lúc, rồi hai vợ chồng đi về nhà trong nắng trưa yếu ớt của ngày cuối năm. Qua con đường mòn mà chỉ hai đêm trước Sùng đã chạy trong bão tuyết tới nhà Thầy Mo, giờ đã quang và yên tĩnh tới lạ thường. Chỉ còn tiếng trẻ con trong bản gọi nhau từ các sân nhà và tiếng nước giếng đầu nguồn róc rách ở phía đông, như một buổi trưa bình thường của bản sau nhiều ngày không có một buổi trưa nào bình thường.