MA TRÀNH HỔ XÁM THẠCH THÀNH - Chương 1: Sương Muối Về Bản Bưa
Sáng ngày mười bốn tháng mười một năm ấy, Hà Văn Thao tỉnh dậy khi trời còn tối mịt, nghe tiếng gà trong bản gáy rời rạc sau lớp sương dày. Ông nằm yên…
Nội dung chương
Sáng ngày mười bốn tháng mười một năm ấy, Hà Văn Thao tỉnh dậy khi trời còn tối mịt, nghe tiếng gà trong bản gáy rời rạc sau lớp sương dày. Ông nằm yên một lúc trên chiếc chõng tre trong nhà sàn, nghe hơi lạnh luồn qua khe vách nứa, nghe tiếng gió núi thổi qua triền lau sậy phía tây nghe như tiếng người thở dài. Mùa đông đã về thật rồi. Sương muối xuống sớm hơn mọi năm, phủ trắng mái tranh, trắng cả lối đi từ sàn xuống bếp, trắng đến tận những tàu lá chuối sau vườn. Ông khẽ trở mình, khớp vai kêu lục cục, bàn tay phải đặt trên mép chõng hơi run, một cái run rất nhẹ mà chỉ người trong nhà mới nhận ra.
Thao năm nay sáu mươi ba tuổi. Người bản Bưa vẫn gọi ông là ông Thao thợ săn, dù đã hai năm nay ông gác nỏ, không còn theo trai tráng lên rừng đặt bẫy như trước. Thuở trai trẻ, tên ông đi khắp mấy bản dưới chân dãy núi đá vôi Thạch Thành. Ông biết từng khe suối, từng mô đá, từng lối mòn thú đi trong rừng lau, rừng luồng. Ông biết nghe tiếng chim lạc bầy mà đoán trời sắp đổi gió, biết nhìn vết chân trên đất ẩm mà nói con thú đi qua lúc nào, nặng nhẹ ra sao, có bị thương ở chân nào không. Người ta bảo mắt ông tinh như mắt cú, tay ông vững như đóng cọc. Thế mà hai năm trước, trong một buổi sớm đi xem bẫy, tay phải của ông bỗng run lên không kìm được, dây nỏ tuột khỏi ngón, mũi tên cắm phập vào thân cây trước mặt. Từ hôm ấy, cái run không bỏ ông nữa. Nó đến khi ông cầm bát cơm, khi ông rót chén nước, khi ông thử kéo lại dây nỏ cũ. Ông hiểu lệ của nghề săn, một bàn tay đã run thì không nên cầm nỏ vào rừng sâu, vì rừng không tha cho người chậm một nhịp.
Bà Mến, vợ ông, đã dậy từ lúc nào. Dưới bếp, lửa đỏ lên trong bóng tối, tiếng củi khô nổ lép bép, mùi khói bếp quyện mùi sương lạnh thành thứ mùi riêng của những buổi sớm mùa đông ở bản núi. Bà năm nay năm mươi chín tuổi, người gầy, tóc đã bạc quá nửa, búi chặt sau gáy. Bà nhóm bếp khéo léo, thổi lửa không vội, đặt nồi nước lên kiềng rồi mới quay ra sàn gọi chồng và con trai dậy ăn cháo. Tiếng bà không to, nhưng trong nhà sàn yên tĩnh, nó đi rõ từng chữ.
- Ông dậy đi, cháo sắp chín rồi. Hôm nay sương xuống trắng hết cả sân, lạnh thấu xương đấy.
Thao chống tay ngồi dậy, quấn thêm chiếc khăn len cũ quanh cổ. Ông nhìn lên vách gỗ phía trên đầu nằm. Cây nỏ của ông treo ở đó, trên hai chiếc móc tre đã lên nước bóng. Thân nỏ bằng gỗ lim, cánh nỏ cong đều, dây vẫn căng vừa phải vì thỉnh thoảng ông vẫn hạ xuống lau dầu, kiểm tra từng mối buộc. Bên cạnh nỏ là ống tên, chỉ còn mấy mũi tên cũ, đầu tên bọc vải để không làm ai bị thương trong nhà. Hai năm nay, cây nỏ chỉ nằm yên trên vách như một vật để nhớ nghề. Mỗi lần nhìn nó, Thao lại nhớ những mùa rừng đã qua, nhớ tiếng dây bật trong sương sớm, nhớ cả những lần suýt chết vì thú dữ quay đầu. Ông không tiếc tuổi trẻ, ông chỉ sợ cái run trong tay mình làm liên lụy người khác nếu ông cố chấp mang nỏ đi.
Con trai trưởng của ông, Hà Văn Bổng, ngủ ở gian ngoài, nghe tiếng mẹ gọi thì vùng dậy nhanh nhẹn. Bổng ba mươi tư tuổi, vai rộng, tay chân rắn chắc, mặt còn giữ nét cương nghị của người quen lao động nặng. Anh là thợ săn trẻ có tiếng trong bản, bắn nỏ không thua cha thời trẻ, đặt bẫy kẹp lại nhanh và chắc. Có điều Bổng nóng nảy, nói trước nghĩ sau, ai trái ý là anh gân cổ cãi ngay, nhất là khi có người nhắc tới chuyện ma quỷ trong rừng. Bổng rửa mặt bằng nước lạnh trong chum sành ở chân cầu thang, nước lạnh đến buốt trán, rồi anh ngẩng lên nhìn về phía dãy núi phía tây còn chìm trong sương.
Dãy núi ấy, người bản Bưa nhìn thấy mỗi ngày mà không ai dám nói là đã hiểu hết. Đá vôi dựng đứng, rừng lau sậy mọc dày ở chân núi, cao quá đầu người, gió thổi qua thì cả triền lau rạp xuống như sóng. Lên cao hơn là rừng cây rậm, khe suối Cạn cắt ngang lối mòn, nước cạn vào mùa đông, chỉ còn đá trơn và những vũng nhỏ đóng váng mỏng. Người đi nương, đi lấy củi, đốn luồng đều phải qua bìa rừng ấy. Từ khoảng năm một nghìn chín trăm mười sáu tới nay, vùng rừng phía tây không yên. Có một con hổ lớn về cư ngụ ở đó, người đi rừng thỉnh thoảng thấy dấu chân nó to hơn dấu chân hổ thường, nghe tiếng gầm của nó vọng xuống bản trong những đêm gió bấc. Mấy năm đầu, người ta còn tổ chức đi săn, đặt hầm chông, gài bẫy kẹp ở các lối mòn. Hổ không sa bẫy lần nào. Ngược lại, có người mất tích trong rừng, có trâu bò thả rông bị kéo đi, có dấu máu còn lại trên cỏ mà không tìm thấy xác. Dần dần, dân bản chỉ dám đi rừng thành đoàn đông, về trước khi mặt trời xuống núi, và không ai dám bén mảng tới gần Gò Trành, mô đất cao nơi người ta đồn hổ hay đứng nhìn xuống bản.
Bữa cháo sáng hôm ấy, cả nhà ăn trong im lặng một lúc lâu. Bà Mến múc cháo ngô nóng, hơi bốc lên mờ cả mặt người. Bổng ăn nhanh, như người sắp có việc phải đi. Thao ăn chậm, tay phải cầm thìa hơi run làm cháo sóng sánh. Ông giấu tay xuống dưới mép bàn một lát, rồi lại đưa lên, không muốn vợ con phải nhìn lâu vào chỗ yếu của mình. Bà Mến thấy hết, nhưng bà không nói. Hơn bốn mươi năm làm vợ ông, bà hiểu có những điều đàn ông già không muốn bị thương hại.
- Chiều qua, trai bản ở đình lại nhắc chuyện hổ đấy ông ạ, bà Mến nói khẽ. Họ bảo năm nay rét sớm, thú rừng đói, hổ càng hay xuống thấp. Người ta lo cho đàn trâu thả ở bãi tây.
Thao gật đầu, mắt nhìn ra cửa sổ mở hé. Ngoài sân, sương vẫn chưa tan, cây gạo đầu bản đứng trơ cành, đen sẫm trong màn trắng. Ông nhớ lại những dấu chân mình từng thấy ở bìa rừng mấy tuần trước, dấu đã cũ, bị mưa phùn làm nhòe, nhưng kích thước vẫn khiến ông không yên lòng. Một con hổ dám đi gần bản vào mùa đông, khi sương muối làm cỏ chết khô, khi dấu vết dễ lộ hơn, thì hoặc nó quá đói, hoặc nó quá quen người, không còn sợ người nữa. Cả hai điều ấy đều nguy hiểm.
Bổng đặt bát xuống, nói dứt khoát:
- Hổ thì cũng là hổ thôi. Nó khôn đến đâu cũng là con thú. Đặt bẫy cho đúng chỗ, rình cho đúng lúc là trị được. Con không tin mấy chuyện người ta đồn thổi thêm thắt ở đình.
Thao nhìn con trai, không trách. Ông biết Bổng nói vậy một phần vì tuổi trẻ, một phần vì anh chưa từng đứng một mình giữa rừng đêm, chưa từng nghe tiếng gầm gần đến mức mặt đất dưới chân rung lên. Ông chậm rãi đáp:
- Cha cũng mong nó chỉ là con thú thường. Nhưng con hổ ở núi tây này, cha theo dấu nó mấy năm rồi. Nó không đi như hổ thường. Có những đoạn, dấu của nó mất hẳn hàng chục bước, rồi lại hiện ra ở chỗ không ai ngờ. Hổ khôn thì có, nhưng khôn đến mức ấy thì phải coi chừng.
Bổng im lặng, nhưng nét mặt anh cho thấy anh chưa phục. Bà Mến rót thêm nước nóng vào ấm, cố lái câu chuyện sang việc nhà. Bà nhắc Bổng chiều về sớm để sửa lại hàng rào chuồng lợn, nhắc Thao đừng ra bìa rừng một mình khi sương còn dày. Thao ừ hữ cho bà yên lòng, nhưng trong bụng ông đã định, khi sương tan bớt, ông sẽ ra phía tây xem lại mấy lối mòn cũ, chỉ xem dấu thôi, không đi sâu.
Khoảng giữa buổi sáng, sương trên mái nhà bắt đầu nhỏ giọt. Nắng yếu xuyên qua lớp mây xám, không đủ ấm, chỉ đủ làm triền lau sậy óng lên một màu trắng bạc. Trẻ con trong bản chạy ra sân đình, hơi thở phả khói. Người già ngồi sưởi bên bếp lửa trước hiên, bàn tán chuyện rét, chuyện ngô trong bồ, chuyện trâu bò phải lùa về chuồng sớm vì hổ. Thao khoác áo bông cũ, chống gậy tre đi một vòng quanh bản. Đi tới đâu, người ta cũng chào ông bằng tiếng gọi kính trọng của người từng cứu bản khỏi thú dữ nhiều lần. Có người hỏi ông bao giờ cầm nỏ lại. Ông chỉ cười, giơ bàn tay phải lên cho họ xem cái run nhẹ, rồi nói đùa rằng nỏ bây giờ chỉ dọa được chim sẻ trên mái nhà. Người nghe cười, nhưng Thao biết trong tiếng cười ấy có cả nỗi lo không giấu được. Bản Bưa cần một người đứng mũi chịu sào nếu hổ xuống thật, mà người ấy, trong ý nghĩ của dân bản, vẫn là ông.
Ông đứng lại ở đầu sân đình, nhìn lên cây gạo già. Dưới gốc gạo là khoảng đất mà ngày giỗ, ngày lễ, dân bản vẫn thắp hương. Đi qua đó, ông bỗng nhớ tới con gái út của mình, Hà Thị Lụa. Nỗi nhớ đến bất chợt như gió lạnh luồn vào ngực áo. Đã gần ba năm rồi, từ ngày Lụa mất tích trong rừng, nhà ông không còn tiếng cười trẻ trung mỗi buổi chiều. Thao không cho phép mình nghĩ sâu thêm giữa ban ngày, trước mặt dân bản. Ông quay mặt về phía núi tây, nơi sương đang tan dần để lộ những vách đá xám lạnh. Trong lòng người thợ săn già, một dự cảm nặng nề dâng lên mà ông chưa gọi được thành tên. Mùa đông này, ông nghĩ, sẽ không yên như hai mùa đông ông ngồi nhà nhìn nỏ trên vách. Rừng phía tây đang giấu điều gì đó, và sớm muộn, nó cũng sẽ tìm tới cửa bản Bưa trong sương muối trắng xóa.