MA TRÀNH HỔ XÁM THẠCH THÀNH - Chương 3: Lệ Ma Trành Người Xưa Kể
Tối mười bảy tháng mười một, sân đình bản Bưa sáng lên bởi mấy bó đuốc cắm quanh cột đình và bếp lửa lớn nhóm ở giữa sân. Rét vẫn đậm, sương xuống sớm,…
Nội dung chương
Tối mười bảy tháng mười một, sân đình bản Bưa sáng lên bởi mấy bó đuốc cắm quanh cột đình và bếp lửa lớn nhóm ở giữa sân. Rét vẫn đậm, sương xuống sớm, nhưng trai bản và người già vẫn kéo nhau ra đình đông hơn thường lệ. Ai cũng đã nghe chuyện tiếng khóc ngoài bìa rừng đêm qua. Người nghe được thì kể lại với vẻ mặt nghiêm trọng, người không nghe được thì hỏi dồn, nửa tò mò nửa sợ hãi. Hà Văn Thao tới đình cùng con trai Hà Văn Bổng, khoác áo bông dày, tay cầm gậy tre. Lý trưởng Nguyễn Văn Phú đã ngồi ở chiếu giữa, thấy ông thì đứng dậy mời vào chỗ gần bếp lửa, như lệ vẫn dành cho người già có uy tín trong bản.
Phú là người đứng đầu bản, năm mươi hai tuổi, dáng người chắc nịch, tiếng nói có trọng lượng trong các buổi họp. Ông nhìn quanh sân đình một lượt rồi mở lời, giọng không giấu được lo lắng:
- Đêm qua, mấy nhà ở phía tây bản đều nghe tiếng khóc ngoài bìa rừng. Có nhà bảo là tiếng đàn bà trẻ. Dân tình xôn xao cả ngày nay. Tôi mời ông Thao ra đây, một là để bà con yên tâm, hai là để nghe người đi rừng lâu năm nói cho rõ, tiếng ấy là tiếng gì, có nên ra xem không.
Mọi ánh mắt đổ về phía Thao. Ông ngồi xuống chiếu, hâm nóng hai bàn tay trên bếp lửa một lúc mới chậm rãi nói. Ông biết, trong những lúc dân bản hoang mang, lời nói của người thợ săn già phải chắc như đóng cọc, không được gieo thêm sợ hãi vô cớ, cũng không được coi thường điều mình chưa hiểu hết.
- Tiếng khóc đêm qua, nhà tôi nghe rõ. Tôi không dám nói chắc nó là gì, vì tôi chưa thấy người khóc, chưa thấy dấu chân nào đi kèm. Nhưng nhân bà con hỏi, tôi xin kể lại một lệ xưa của thợ săn và người đi rừng, lệ mà cha tôi và các cụ trước nữa đã dặn đi dặn lại. Kể để bà con biết mà giữ mình, không phải để bà con sợ đến mất ngủ.
Sân đình im hẳn. Tiếng đuốc cháy rè rè, tiếng củi nổ trong bếp lửa nghe rõ mồn một. Bổng ngồi sau lưng cha, khoanh tay, mặt nửa nghe nửa không, như thói quen của anh mỗi khi người già kể chuyện xưa.
Thao kể rằng, theo lời người xưa, hổ là loài thú dữ ăn thịt người, nhưng không phải người nào bị hổ ăn thịt cũng được yên. Có người chết oan, chết khi tuổi đời còn dở, chết mà xác không tìm thấy, hồn không ai gọi về, thì hồn ấy không siêu thoát được. Nó bị buộc phải ở lại gần con hổ đã giết mình, đi theo hổ như cái bóng theo hình. Dân gian gọi hồn ấy là ma trành, gọi việc ấy là vị hổ tác trành. Ma trành đi trước dẫn đường cho hổ, thấy bẫy của người thì ra hiệu cho hổ tránh, nghe động tĩnh trong bản thì báo cho hổ biết. Nhờ có ma trành dẫn đường, con hổ trở nên khôn lạ thường, né được hầm chông, bẫy kẹp mà vẫn tìm được mồi. Người xưa nói, trị hổ thường thì dễ, trị hổ có ma trành theo thì khó gấp nhiều lần, vì người không chỉ đấu với một con thú, mà còn đấu với con mắt vô hình đi trước nó.
Một trai bản trẻ ngồi ở vòng ngoài buột miệng hỏi:
- Thế ma trành có hại người không hả ông Thao.
Thao lắc đầu chậm rãi:
- Theo lệ xưa tôi được nghe, ma trành không tự ý hại người. Nó là hồn người chết oan, bị buộc phải làm việc cho hổ, trong lòng nó khổ hơn là ác. Nó khóc ngoài rừng là khóc vì đói khát, vì nhớ nhà, vì không về được. Người sống nghe thấy thì thương, nhưng thương cũng phải giữ lệ, không được làm bừa.
Ông dừng lại, nhìn một vòng quanh sân đình, rồi nói tiếp về hai cấm kỵ quan trọng nhất của người đi rừng đêm, hai điều ông muốn trai bản thuộc nằm lòng sau đêm nghe tiếng khóc này. Thứ nhất, đi rừng đêm, nếu nghe tiếng người quen gọi đúng tên mình từ trong bóng tối, thì tuyệt đối không đáp lời, không quay đầu chạy theo tiếng gọi ấy. Người xưa bảo, tiếng gọi ấy có thể không phải của người thân thật, đáp lời là tự đưa mình vào chỗ nguy hiểm, bước theo là rời khỏi lối mòn an toàn mà vào miệng thú dữ đang phục sẵn. Thứ hai, nếu thấy bóng người lướt đi phía trước mà dưới chân bóng ấy không có bóng đổ trên mặt đất, dù nắng sớm hay trăng khuya cũng không có, thì không được lại gần, không được gọi, phải đứng yên hoặc lùi lại theo lối cũ mà về. Bóng người không có bóng đổ, theo lời các cụ, không phải là người sống.
Ông nói hai điều ấy rất chậm, từng chữ rõ ràng, mắt nhìn thẳng vào đám trai tráng hay đi rừng nhất trong bản. Mấy người trẻ ban đầu còn cười thầm, nghe tới cuối thì nụ cười tắt dần. Bổng ngồi sau lưng khẽ nhếch miệng, nhưng anh không cãi giữa sân đình, vì anh biết giữ thể diện cho cha trước dân bản. Lý trưởng Phú gật đầu, nhắc lại hai cấm kỵ thành tiếng để mọi người cùng nghe lần nữa, rồi dặn trai đinh từ nay đi canh đêm phải đi theo nhóm, không ai được tách ra một mình vì bất cứ tiếng động lạ nào.
Có cụ già ngồi ở chiếu bên góp lời, kể rằng thời cụ còn trẻ, ở vùng núi bên kia cũng có chuyện hổ có ma trành theo, thợ săn đặt bẫy bao nhiêu lần cũng hỏng, đến khi mời thầy cúng già về xem mới biết cớ sự. Câu chuyện của cụ rời rạc, năm tháng đã làm trí nhớ người già lẫn lộn nhiều chi tiết, nhưng nó làm không khí sân đình thêm nặng. Thao nghe, không khẳng định, cũng không phủ nhận. Ông chỉ nói một câu chốt lại, giọng trầm xuống:
- Những điều tôi kể đêm nay, bà con cứ coi như truyền thuyết người xưa để lại mà giữ mình. Chưa có gì trong tay để nói chắc con hổ núi tây có ma trành theo hay không. Muốn biết thật giả, phải xem dấu, xem bẫy, xem cách nó đi, cách nó tránh người. Đất rừng không biết nói dối, cứ để đất nói trước đã.
Lời nói ấy làm dân bản yên tâm phần nào. Buổi họp ở sân đình tan dần khi đuốc cháy gần hết. Người ta ra về thành từng nhóm, đàn ông cầm đuốc đi giữa, đàn bà và người già đi sát nhau, không ai dám đi lẻ qua đoạn đường gần bìa rừng phía tây. Bổng đi cạnh cha, đợi tới khi ra khỏi sân đình mới hạ giọng nói:
- Cha kể chuyện ấy, người ta lại càng sợ. Con thấy hổ khôn là vì nó sống lâu, gặp bẫy nhiều nên quen thôi, cần gì ma dẫn đường.
Thao bước chậm trên lối đất lạnh, đáp không quay đầu lại:
- Cha kể lệ xưa là để người ta giữ mình, không phải để con tin ngay. Con không tin cũng được, nhưng hai cấm kỵ cha dặn, con phải nhớ. Rừng đêm không giống rừng ngày, con ạ. Có những điều mắt chưa thấy không có nghĩa là không có.
Bổng im lặng đi bên cha suốt quãng đường về nhà. Trên đầu họ, trăng non bị sương che mờ, ánh sáng yếu ớt không đủ soi rõ mặt đất dưới chân. Về tới sân nhà sàn, bà Mến đang đợi ở cửa với chiếc đèn dầu nhỏ. Bà hỏi buổi họp có yên không. Thao gật đầu, nói rằng dân bản đã biết giữ mình hơn rồi. Nhưng khi bước lên sàn, ông vẫn quay lại nhìn về phía bìa rừng phía tây tối đen một lần nữa. Truyền thuyết ông vừa kể ở sân đình, ông đã nghe từ khi còn là cậu bé theo cha vào rừng. Suốt mấy chục năm làm thợ săn, ông luôn để nó ở khoảng giữa tin và ngờ. Đêm nay, sau tiếng khóc ngoài bìa rừng, khoảng giữa ấy bỗng hẹp lại, và người thợ săn già cảm thấy mình đang đứng rất gần một sự thật mà ông chưa dám gọi tên.
Đi được một đoạn qua lối ngõ tối, Bổng lại không nhịn được mà hỏi thêm một câu, giọng anh đã bớt gay gắt hơn lúc ở sân đình. Chỉ còn sự tò mò thật của một người thợ săn trẻ trước điều mình chưa hiểu:
- Cha, thế ngày xưa, các cụ trị hổ có chuyện như thế bằng cách nào. Hay là cứ để kệ, hổ già rồi nó tự chết trong rừng.
Thao lắc đầu, bước chân vẫn đều trên lối đất lạnh. Ông bảo con trai rằng người xưa không để kệ bao giờ, vì hổ đã vào bản ăn thịt người thì nó sẽ quay lại, như chó quen mùi chuồng. Nhưng cách trị của người xưa, ông mới chỉ nghe kể rời rạc qua mấy đời thợ săn, có đoạn nhớ, có đoạn đã quên, có đoạn các cụ dặn phải gặp đúng thầy, đúng việc mới nói hết được. Ông không muốn kể dở dang ở sân đình cho dân bản nghe rồi mỗi người hiểu một cách, làm sai lệ thì nguy hiểm cho cả người sống lẫn hồn người chết. Muốn biết cho thấu, có lẽ ông phải tìm tới những người già nhất vùng, những người còn giữ được lệ xưa trọn vẹn. Nói tới đó, ông im lặng, không hứa hẹn gì thêm với con trai trong đêm ấy.
Về tới nhà, bà Mến đã để sẵn nồi nước nóng trên bếp. Bà lấy khăn ấm cho chồng lau mặt, lau tay, rồi hỏi khẽ xem ở đình có ai vì sợ quá mà đòi bỏ bản đi nơi khác không. Thao cười nhạt, bảo đất tổ tiên ở đây, nương rẫy ở đây, không ai bỏ đi đâu được. Bà Mến nghe chồng nói, tay rót nước mà mắt nhìn về phía cây nỏ treo trên vách. Bà nói một câu rất nhỏ, nhỏ đến mức Bổng ở gian ngoài không nghe thấy:
- Ông kể chuyện ma trành ở đình, tôi ngồi nhà mà cứ nghĩ. Nếu hồn người chết oan phải theo hổ thật, thì những người mất tích trong rừng mấy năm nay, khổ biết chừng nào. Sống thì bị hổ ăn thịt, chết rồi cũng không được về nhà.
Thao không đáp lời vợ ngay. Ông cầm chén nước nóng trong hai tay cho đỡ rét, nhìn hơi nước bốc lên mờ đi trong ánh đèn dầu. Trong lòng người thợ săn già, câu nói của vợ chạm vào đúng chỗ ông vẫn tránh nghĩ sâu. Ông là người của dấu vết và bẫy nỏ, ông không quen thương xót những điều vô hình. Nhưng từ đêm nghe tiếng khóc ngoài bìa rừng, ông bắt đầu hiểu rằng chuyện con hổ núi tây, nếu cứ đi tiếp thế này, sẽ không chỉ là chuyện mất trâu, mất lợn hay chuyện một con thú dữ cần phải trị. Nó còn là chuyện của những người đã mất trong rừng mà chưa ai gọi được về, những người mà bản Bưa vẫn nhắc tên trong ngày giỗ, ngày lễ, với một mâm cơm và một nén hương đặt ở khoảng trống lạnh lẽo. Ông uống hết chén nước, đặt chén xuống, rồi mới nói với vợ một câu duy nhất trước khi vào nằm:
- Cứ để tôi xem dấu thêm ít ngày nữa đã. Đất rừng sẽ cho mình biết phải làm gì, bà ạ.