MA TRÀNH HỔ XÁM THẠCH THÀNH - Chương 6: Họp Bản Ở Sân Đình

Sáng hai mươi hai tháng mười một, mới tám giờ, sân đình bản Bưa đã chật người. Chưa bao giờ một buổi họp bản giữa mùa đông lại đông đủ như hôm ấy. Đàn…

Nội dung chương

Sáng hai mươi hai tháng mười một, mới tám giờ, sân đình bản Bưa đã chật người. Chưa bao giờ một buổi họp bản giữa mùa đông lại đông đủ như hôm ấy. Đàn ông ngồi chật các chiếu trải quanh sân, đàn bà đứng ở vòng ngoài gần hàng cột đình, người già được mời vào ngồi gần bếp lửa lớn nhóm giữa sân để sưởi ấm và nghe cho rõ. Chuyện hổ kéo trâu nhà lý trưởng đêm qua đã lan khắp bản, nhà nào có trâu bò, lợn gà đều lo đến mất ăn mất ngủ. Hà Văn Thao tới đình cùng vợ và con trai, được lý trưởng Nguyễn Văn Phú mời lên ngồi ở chiếu trên, ngang hàng với các cụ già trong bản.

Phú đứng dậy mở đầu buổi họp, giọng ông khàn đi vì thức trắng đêm canh chuồng. Ông kể lại rành rọt việc hổ vào chuồng, kéo mất con trâu cái, việc trai bản đã xem hiện trường cùng ông Thao sáng nay, và lời cảnh báo của ông Thao rằng hổ đã quen đường vào bản. Ông nói đến đâu, dân bản xôn xao đến đó. Người mất của thì giận, người còn của thì sợ đến lượt nhà mình. Cuối cùng, Phú nói thẳng vào việc chính:

- Hổ đã vào đến chuồng trâu giữa xóm tây rồi. Cứ để thế này, đêm sau nó vào nhà khác, không ai lường được. Tôi đề nghị cả bản cùng ra tay. Đào hầm chông ở các lối mòn hổ hay đi, đặt bẫy ở bìa rừng, cử trai đinh canh đêm ở các ngả vào bản. Việc này không phải việc riêng nhà tôi nữa, là việc chung của cả bản Bưa.

Đề nghị ấy được hưởng ứng ngay. Trai bản trẻ tuổi hăng hái bàn nhau đào hầm ở lối mòn lên nương, lối qua khe suối Cạn, lối vòng qua Gò Trành. Người biết nghề mộc bàn chuyện vót chông tre, chông gỗ, ngụy trang miệng hầm bằng cành lá sao cho khéo. Người già góp lệ xưa, nhắc chuyện đào hầm phải tránh ngày xấu, cắm biển đánh dấu cho người trong bản biết mà tránh, kẻo bẫy của mình lại làm hại người nhà. Buổi họp sôi nổi, tiếng nói chồng lên nhau, cho tới khi Phú giơ tay xin yên lặng rồi quay sang Thao, nói một lời mà cả sân đình đều nghe rõ:

- Việc đặt bẫy, xem dấu, chọn chỗ, bản này không ai rành bằng ông Thao. Tôi thay mặt dân bản, mời ông ra đứng chỉ huy việc đặt bẫy trị hổ lần này. Trai đinh trong bản, ông cần bao nhiêu người, cứ gọi. Dụng cụ, tre gỗ, cứ lấy ở đình.

Mọi ánh mắt đổ dồn về người thợ săn già. Thao ngồi yên một lúc lâu, nhìn xuống đôi bàn tay đặt trên đầu gối của mình. Bàn tay phải của ông, trong cái rét buổi sáng và sự căng thẳng của buổi họp, run lên thấy rõ, những ngón tay chai sần khẽ rung không kìm được. Ông không giấu. Ông từ từ giơ bàn tay phải lên cho cả sân đình cùng thấy, rồi nói chậm rãi, giọng vừa đủ cho vòng trong nghe, rồi người ở vòng ngoài nín lặng nghe theo:

- Bà con tin tôi, tôi cảm ơn. Nhưng tôi phải nói thật trước sân đình này, tay phải của tôi đã run hai năm nay rồi. Người cầm nỏ, chỉ huy đặt bẫy mà tay run, mắt mờ, thì cái sai của tôi có thể làm chết người khác. Tôi không dám nhận việc chỉ huy như ngày còn trai trẻ. Tôi chỉ nhận xem dấu, góp lời, chỉ cho trai bản chỗ hổ hay đi, chỗ nào nên tránh. Còn việc đào hầm, đặt bẫy, phải có người tay chân vững vàng đứng ra làm chính, tôi ở bên cạnh xem xét cho.

Lời từ chối thẳng thắn ấy làm sân đình lặng đi một lúc. Có người tỏ vẻ thất vọng, vì trong lòng dân bản, Thao vẫn là chỗ dựa lớn nhất khi nhắc tới hổ dữ. Bổng ngồi bên cha, mặt đỏ lên, anh muốn nói đỡ cho cha mà cũng muốn cha nhận lời, hai ý nghĩ giằng nhau làm anh ngồi không yên. Phú nhìn bàn tay run của Thao rất lâu, rồi gật đầu, giọng ông vẫn giữ sự kính trọng:

- Ông nói thật như thế, tôi càng tin ông. Thôi thì việc này bàn thế này, ông nhận xem dấu và góp lời, trai đinh do tôi cắt cử, đào hầm theo chỗ ông chỉ. Khi nào ông thấy cần sửa chỗ nào, ông cứ nói, cả bản nghe theo. Ông đừng thoái thác cả việc góp lời, bản này đang cần cái kinh nghiệm mấy chục năm đi rừng của ông hơn là cần một tay nỏ.

Thao gật đầu nhận phần việc ấy. Buổi họp đi vào chi tiết. Theo lời Thao chỉ, hầm chông đầu tiên sẽ đào ở các lối mòn chính từ rừng xuống bản, miệng hầm không đào quá rộng để hổ dễ nghi, chông cắm vừa phải. Ngụy trang phải dùng đúng loại lá ở quanh miệng hầm, không lấy lá lạ từ xa mang tới. Trai đinh chia làm ba tốp canh đêm, mỗi tốp không dưới bốn người, mang theo chiêng, đuốc và giáo dài, đóng ở đầu lối mòn lên nương, ở cầu tre qua suối nhỏ phía tây và ở sân đình để ứng cứu. Đàn bà và trẻ con, sau khi trời tối, không được ra phía tây bản một mình. Trâu bò của mọi nhà phải lùa vào chuồng chắc chắn trước lúc hoàng hôn, chuồng nào yếu phải gia cố ngay trong ngày hôm nay.

Thao còn dặn thêm một điều quan trọng, bằng giọng nghiêm khắc của người từng thấy bẫy làm hại người nhà:

- Hầm đào ở đâu, người đào phải nhớ cho kỹ, phải đánh dấu kín cho người trong bản biết. Tuyệt đối không để trẻ con chạy chơi gần miệng hầm. Bẫy hổ mà không cẩn thận, chưa bắt được hổ đã hại người mình trước. Ai tự ý đào bẫy riêng không báo cho lý trưởng và tôi biết, thì tự chịu trách nhiệm nếu có chuyện không hay.

Dân bản ghi nhớ từng lời. Buổi họp tan vào gần trưa, người ta ra về với công việc rõ ràng trong tay, nỗi sợ vẫn còn nhưng đã có hình hài để đối phó, không còn là nỗi sợ mơ hồ như đêm qua nữa. Trên đường về, Bổng đi cạnh cha, hạ giọng hỏi, trong tiếng vẫn còn chút không cam lòng:

- Cha từ chối chỉ huy trước cả bản như thế, người ta có nghĩ cha sợ hổ không.

Thao bước chậm trên lối đất, đáp bình thản:

- Người ta nghĩ gì, cha không giữ được hết. Cha chỉ biết tay mình thế nào, sức mình thế nào. Nhận việc quá sức rồi làm hỏng, lúc ấy mất trâu là nhỏ, mất người mới là chuyện không gánh nổi. Xem dấu và góp lời, việc ấy cha còn làm được tử tế. Cha sẽ làm tử tế.

Bà Mến đi phía sau hai cha con, nghe hết, khẽ nói chen vào:

- Ông làm thế là phải. Mình già rồi, giữ được cái đầu tỉnh táo cho bản là quý lắm rồi, không cần tranh phần việc của trai tráng nữa.

Thao không đáp, nhưng bước chân ông nhẹ hơn một chút. Về tới nhà, ông lên sàn, nhìn cây nỏ treo trên vách một lúc lâu, rồi quay xuống bếp giúp vợ chuẩn bị bữa trưa như mọi ngày. Ngoài sân, trai bản đã bắt đầu vót chông, tiếng dao chặt tre vang lên đều đặn khắp xóm, báo hiệu cả bản Bưa đã bước vào những ngày chống hổ có tổ chức. Nhưng trong lòng người thợ săn già, ông biết rõ, hầm chông và trai đinh canh đêm mới chỉ là phần việc nhìn thấy được. Còn con hổ xám khổng lồ kia, với cách đi vòng khôn ngoan và sự kiên nhẫn lạ thường của nó, sẽ không dễ dàng để cho mấy miệng hầm đầu tiên của dân bản chạm được vào một sợi lông của nó.

Chiều hôm ấy, Thao không nghỉ trưa như thường lệ. Ông cùng Bổng và mấy trai bản được cắt cử đi một vòng quanh các lối mòn chính ở phía tây bản, chỉ tận tay từng chỗ dự định đào hầm, từng đoạn đường phải phát quang để người canh đêm nhìn rõ. Từng mô đất cao có thể dùng làm điểm gác. Ông đi chậm, thỉnh thoảng dừng lại cúi xuống xem đất, lấy gậy vạch lên mặt đất hình miệng hầm nên đào rộng hẹp ra sao, sâu cạn thế nào cho vừa sức trai bản đào trong một hai ngày. Vừa đủ nguy hiểm cho một con thú lớn sa xuống mà không kịp bật lên. Trai bản đi theo ông, ban đầu còn bàn tán ồn ào, càng đi càng im lặng, vì họ nhận ra việc đặt bẫy trị hổ không đơn giản là đào một cái hố thật to rồi cắm đầy chông như họ tưởng lúc ở sân đình. Mỗi miệng hầm đặt sai chỗ một vài bước chân, mỗi lớp lá ngụy trang lấy sai loại lá của quanh đó, đều có thể làm con hổ khôn ngoan kia sinh nghi và bỏ qua. Hoặc tệ hơn, làm người trong bản đi đêm sa xuống chính bẫy của mình.

Ở lối mòn qua khe suối Cạn, Thao đứng lại lâu nhất. Ông nhìn dòng nước cạn chỉ còn một vệt nhỏ len qua đá, nhìn hai bờ khe dốc đứng và lối mòn độc đạo cắt ngang, rồi nói với những người đi cùng rằng đây là một trong những chỗ hiểm yếu nhất. Hổ từ rừng sâu muốn xuống bản mà không muốn đi vòng qua triền lau sậy trống trải thì sớm muộn cũng phải qua gần khu vực này. Nhưng ông cũng dặn, chỗ càng hiểm yếu thì hổ càng cảnh giác, đào hầm ở đây phải làm sau cùng, khi các hầm ở lối phụ đã xong và trai bản đã quen tay, quen lệ đánh dấu. Bổng nghe cha nói, trong lòng vừa phục vừa sốt ruột. Anh muốn đào ngay ở chỗ hiểm yếu nhất cho hổ sa bẫy sớm, nhưng anh cũng hiểu, sau mấy ngày theo cha xem dấu, rằng sự kiên nhẫn là thứ vũ khí mà anh còn thiếu nhiều nhất trong nghề săn của mình.

Tối về nhà, Thao ngồi ghi lại vào cuốn sổ cũ toàn bộ những quyết định của buổi họp bản, những chỗ sẽ đào hầm, số người canh từng tốp, và cả lời từ chối chỉ huy của mình cùng phần việc ông đã nhận. Ông ghi chép cẩn thận không phải vì ông thích giấy tờ, mà vì ông biết trí nhớ của người già, nhất là trong những ngày căng thẳng liên tiếp, có thể lẫn lộn. Viết xuống rõ ràng, mai kia có ai hỏi lại, có chuyện gì xảy ra, cứ mở sổ ra mà đối chiếu. Bà Mến ngồi vá lại chiếc áo bông của chồng ở bên bếp lửa, thỉnh thoảng ngẩng lên nhìn ông viết, nét mặt bà vừa lo vừa thương. Bà nói, từ ngày ông gác nỏ, đây là lần đầu tiên bà thấy ông ghi chép nhiều và suy nghĩ nhiều đến thế vì một con thú. Thao đặt bút xuống, đáp rằng con thú này không giống những con thú trước, và bản Bưa cũng không còn là bản của những ngày yên ổn trước nữa, nên ông phải cẩn thận hơn gấp bội, cho cả nhà mình và cho cả bản. Ngoài sân, tiếng vót chông tre vẫn vang lên đều đặn trong đêm lạnh, như một lời nhắc rằng từ hôm nay, cuộc sống của bản Bưa đã bước sang một nhịp khác, nhịp của những ngày đào hầm, canh đêm và chờ đợi con hổ xám quay trở lại.

Chương khác

Xem thêm