MA TRÀNH HỔ XÁM THẠCH THÀNH - Chương 7: Đường Hổ Đi Vòng
Chiều hai mươi tư tháng mười một, khi nắng đông đã ngả về phía dãy núi và sương bắt đầu bò xuống từ triền lau sậy, Hà Văn Thao một mình ra bìa rừng phía…
Nội dung chương
Chiều hai mươi tư tháng mười một, khi nắng đông đã ngả về phía dãy núi và sương bắt đầu bò xuống từ triền lau sậy, Hà Văn Thao một mình ra bìa rừng phía tây xem lại đường hổ đi. Ông không mang nỏ, chỉ mang gậy tre, con dao đi rừng và một nắm tro bếp bọc trong lá chuối khô, thứ ông vẫn dùng để đánh dấu những chỗ cần nhớ trên đường lần dấu. Hà Văn Bổng đòi đi theo, nhưng ông bảo con ở nhà giúp trai bản gia cố chuồng trâu cho mấy nhà ở xóm tây, việc xem dấu buổi chiều hôm nay ông đi một mình sẽ nhẹ chân hơn, ít làm động cỏ, dấu vết còn nguyên vẹn hơn. Bà Mến tiễn chồng ra ngõ, dặn ông về trước khi trời tối hẳn, không được lần sâu vào rừng khi sương xuống. Thao gật đầu, khoác thêm áo bông, rồi men theo lối mòn đất đi về phía bãi cỏ nơi hổ kéo trâu đêm trước.
Bìa rừng buổi chiều mùa đông có vẻ đẹp lạnh lẽo và buồn. Lau sậy đã ngả màu trắng xám, bông lau khô bay lả tả trong gió nhẹ. Những thân luồng đứng thẳng, lá xào xạc. Đất dưới chân ẩm và lạnh, chỗ trũng còn đóng váng nước mỏng. Thao đi rất chậm, mắt không nhìn về phía trước xa mà nhìn xuống mặt đất ngay trước mũi chân, nhìn hai bên lối mòn, nhìn những cọng cỏ bị rạp, những hòn đá bị lệch, những vết xước nhỏ trên thân cây ngang tầm vai hổ. Người đi rừng không quen sẽ nhìn thấy một lối mòn trống trơn. Người thợ săn già nhìn thấy một câu chuyện dài mà con hổ đã viết lên mặt đất trong mấy đêm qua.
Ông bắt đầu từ chỗ vệt kéo trâu hôm trước. Từ bãi cỏ vào bìa rừng, dấu chân và vệt kéo còn rõ. Nhưng đi sâu thêm chừng trăm bước, tới đoạn lối mòn rẽ qua một lùm cây rậm và nền đất chuyển sang đất pha đá, vệt kéo mờ dần, dấu chân hổ cũng thưa hẳn. Ban đầu, Thao tưởng đất cứng làm dấu không in rõ. Nhưng đi thêm một đoạn nữa, ông dừng lại, cúi xuống xem kỹ một phiến đá phẳng nằm ngang lối mòn. Trên mặt đá còn một vệt bùn rất mờ, hình đệm chân hổ, chỉ một vệt duy nhất, nhẹ đến mức người thường sẽ bỏ qua. Ông nhìn quanh, thấy những phiến đá tiếp theo, cách nhau những khoảng đều đặn, đều có dấu bùn mờ tương tự, trong khi nền đất mềm hai bên lối mòn, nơi dấu chân đáng lẽ phải in sâu và rõ. Lại gần như trống trơn, cỏ chỉ hơi rạp xuống như có gió thổi qua.
Thao đứng thẳng dậy, lòng chùng xuống. Ông đã hiểu ra cách đi của con hổ này trong đoạn rừng ấy. Nó không đi trên đất mềm như hổ thường. Nó cố ý chọn bước lên đá, lên những mô đất cứng, lên những búi cỏ già dai và khô, những nơi ít để lại dấu nhất. Nó đi vòng, không đi thẳng. Từ lối mòn chính, nó rẽ sang những lối phụ khuất sau lùm cây, đi một vòng lớn rồi mới quay lại hướng cũ. Có đoạn, dấu của nó mất hẳn hàng chục bước chân người, khiến kẻ lần theo sẽ tưởng nó đã rẽ sang hướng khác, nhưng thực ra nó chỉ nhảy qua một khoảng đất mềm, đáp xuống phiến đá phía bên kia, rồi tiếp tục đi trong im lặng.
Ông lấy tro bếp rắc nhẹ lên mấy chỗ dấu mờ để ghi nhớ, rồi tiếp tục lần theo, càng đi càng thấy rõ sự tính toán lạnh lùng trong từng bước chân của con thú. Ở một đoạn gần khe suối Cạn, nơi nước cạn chỉ còn đá trơn và sỏi, Thao tìm thấy dấu hổ đi xuống lòng khe, nhưng không qua hẳn sang bờ bên kia. Nó đi men theo lòng khe một đoạn dài trong nước nông, để nước xóa dấu, rồi mới lên bờ ở một chỗ đầy đá tảng, nơi không ai nghĩ hổ sẽ chọn để lên. Ở một đoạn khác, gần mô đất cao mà dân bản gọi là Gò Trành, dấu hổ lại hiện ra rất rõ trên đất mềm, rõ đến mức cố ý. Bốn dấu chân in sâu, đều đặn, đi thẳng qua khoảng đất trống trước mô đất, như muốn cho người lần theo nhìn thấy, muốn báo cho người biết nó đã ở đây, nó không sợ.
Sự đối lập ấy làm Thao phải đứng lại rất lâu bên một gốc cây lớn, tay đặt lên vỏ cây xù xì, suy nghĩ. Một con hổ vừa giấu dấu khéo léo ở những chỗ hiểm yếu, vừa cố ý để lộ dấu ở những chỗ trống trải, thì hành vi của nó không còn là bản năng đơn thuần của loài thú nữa. Ít nhất là không giống bất cứ con hổ nào ông từng lần dấu trong đời. Nó như biết người đang tìm nó. Nó như muốn dẫn người lần theo tới những chỗ nó chọn trước, và giấu kín những chỗ nó không muốn người biết. Thao nhớ lại những lần đi săn hổ thời trai trẻ, hổ khôn lắm cũng chỉ biết vòng lại sau lưng thợ săn, biết tránh gió, biết chọn lối đi khô ráo. Nhưng giấu dấu có lớp lang, để lộ dấu có chủ ý như thế này, thì ông chưa từng gặp.
Gió chiều thổi qua rừng lau, mang theo hơi lạnh và mùi lá khô, mùi đất ẩm. Thao ngẩng đầu nhìn trời, thấy nắng đã tắt trên đỉnh núi, sương đang xuống nhanh. Ông biết mình phải quay về, không được ở lại bìa rừng khi trời tối, nhất là sau khi đã hiểu con hổ này giỏi giấu mình đến mức nào. Ông quay lại theo lối cũ, nhưng đi rất cẩn thận, thỉnh thoảng dừng lại nghe ngóng. Rừng chiều im lặng một cách nặng nề, không tiếng chim về tổ ríu rít như thường ngày, chỉ có tiếng gió và tiếng bước chân của chính ông trên lá khô.
Đi được nửa đường về bản, ông dừng lại ở một khoảng đất trống nhỏ nơi mình vừa phát hiện dấu lộ rõ của hổ. Ông cúi xuống nhìn lần cuối, rồi khẽ nói một mình, giọng nhỏ đến mức chỉ rừng chiều nghe được:
- Mày đi vòng giỏi lắm. Mày giấu dấu giỏi lắm. Nhưng mày giấu được dấu chân, mày không giấu được cái bụng phải ăn, cái thói quen phải quay lại chỗ cũ. Tao già rồi, chân chậm, nhưng tao còn nhớ hết những lối mòn này hơn mày tưởng đấy.
Lời nói ấy không phải lời thách thức ồn ào, mà là lời của một người thợ săn già tự nhắc mình phải kiên nhẫn. Ông hiểu, đối đầu với con hổ này, nóng vội là chết, đuổi theo dấu lộ rõ của nó một cách mù quáng là rơi vào chỗ nó đã chọn. Phải xem hết các đường vòng của nó, phải hiểu thói quen của nó, phải đợi nó tự lộ ra ở chỗ nó không ngờ người đã biết trước.
Khi Thao về tới đầu bản, trời đã nhá nhem tối, đèn dầu trong các nhà sàn bắt đầu sáng lên. Bổng đứng đợi ở ngõ, thấy cha về an toàn mới thở phào, hỏi dồn cha xem được gì. Thao không kể hết ngay ở ngõ, ông vào nhà, ngồi bên bếp lửa bà Mến vừa nhóm, hâm nóng đôi tay lạnh cóng rồi mới chậm rãi nói cho vợ con nghe điều mình phát hiện. Ông nói hổ đi vòng rất khôn, toàn bước lên đá và cỏ cứng để giấu dấu, chỉ để lộ dấu ở nơi nó muốn cho người thấy. Bổng nghe xong, cau mày:
- Hổ mà biết giấu dấu có ý như người thì lạ quá. Hay là nó sống lâu năm gần bản, quen hết cách người lần dấu rồi hả cha.
- Quen cách lần dấu, hay có kẻ chỉ cho nó biết chỗ nào người sẽ nhìn, Thao nói khẽ, rồi tự mình dừng lại, không nói tiếp nữa.
Bà Mến nhìn chồng, bà hiểu ông vừa chạm tới một ý nghĩ mà ông chưa muốn nói thành lời trước mặt con trai. Bà lặng lẽ múc bát cháo nóng đưa cho ông, không hỏi thêm. Bên ngoài nhà sàn, đêm đông lại buông xuống bản Bưa, sương phủ kín lối đi, và ở phía bìa rừng phía tây, con đường vòng của con hổ xám vẫn nằm yên trong bóng tối. Chờ người thợ săn già quay lại lần theo vào một ngày khác, với sự cẩn trọng còn lớn hơn hôm nay gấp bội.
Đêm ấy, sau khi ăn cơm xong, Thao còn lấy cuốn sổ cũ ra, ngồi bên đèn dầu ghi lại tỉ mỉ đường đi vòng của hổ mà ông lần được buổi chiều. Ông vẽ bằng những nét run run hình lối mòn chính, những phiến đá hổ bước lên, đoạn lòng khe suối Cạn nơi dấu vết bị nước xóa đi, và khoảng đất trống trước Gò Trành nơi dấu chân lại hiện ra rõ ràng một cách cố ý. Ông ghi bên cạnh từng đoạn một vài chữ ngắn gọn về độ sâu của dấu, hướng cỏ rạp, và điều làm ông băn khoăn nhất. Bổng ngồi ở mâm bên kia, giả vờ mài lại lưỡi dao của mình, nhưng mắt anh thỉnh thoảng lại liếc sang cuốn sổ của cha. Một lúc sau, anh không nhịn được, hỏi cha ghi chép kỹ như thế để làm gì, hổ đi đường nào thì mai ra xem lại cũng thấy. Thao không ngẩng đầu lên, đáp rằng dấu trên đất chỉ ở lại được vài ngày, sương xuống một đêm, mưa phùn một trận là mất hết, còn chữ trong sổ thì ở lại. Muốn trị một con hổ đi vòng khôn ngoan như thế này, phải gom dấu của nhiều ngày lại mà nhìn cùng một lúc, mới thấy được thói quen thật của nó nằm ở đâu.
Bà Mến bưng ấm nước nóng đặt lên bàn, nghe hai cha con nói chuyện, bà góp một câu khiến cả nhà im lặng. Bà bảo, người đi vòng giấu dấu như thế, nghe cứ như người có điều phải giấu, chứ không giống con thú chỉ biết đói thì tìm mồi. Thao ngẩng lên nhìn vợ, ông không khẳng định, cũng không gạt đi. Ông gấp cuốn sổ lại, cất lên kệ gỗ, rồi ra hiên đứng nhìn trời đêm một lúc. Gió núi thổi xuống lạnh buốt, mang theo mùi lau sậy khô và mùi đất rừng ẩm. Ông nghĩ về con đường vòng của hổ, nghĩ về khoảng đất trống nơi dấu chân cố ý hiện ra, và tự hỏi không biết ở đầu kia của con đường ấy, trong bóng rừng sâu trên dãy núi phía tây. Con hổ xám lúc này đang đứng ở đâu, có đang nhìn xuống những đốm lửa canh đêm nhỏ bé của bản Bưa như người thợ săn nhìn một đàn thú trong thung lũng hay không. Ý nghĩ ấy làm ông rùng mình, không phải vì sợ chết, mà vì lần đầu tiên trong mấy chục năm làm thợ săn. Ông cảm thấy vai trò của người và thú trong khu rừng này dường như đã lặng lẽ đổi chỗ cho nhau từ lúc nào mà ông không hề hay biết.