MA TRÀNH HỔ XÁM THẠCH THÀNH - Chương 25: Lời Nhận Trách Nhiệm Trước Bản
Sáng ngày mồng ba tháng giêng, mới chín giờ sáng mà sân đình bản Bưa đã đông kín người. Đông hơn cả buổi họp hôm hai mươi hai tháng mười một khi bản…
Nội dung chương
Sáng ngày mồng ba tháng giêng, mới chín giờ sáng mà sân đình bản Bưa đã đông kín người. Đông hơn cả buổi họp hôm hai mươi hai tháng mười một khi bản quyết đào hầm chông và cử trai đinh canh đêm. Người già ngồi trên những chiếc ghế dài dưới mái đình, đàn bà ôm con đứng ở vòng ngoài. Trai bản đứng thành từng tốp với gậy gộc và dao đi rừng trong tay, ai cũng còn nguyên vẻ bàng hoàng sau đêm hổ vào giữa bản bắt lợn nhà bà Tư. Hà Văn Thao tới sân đình cùng Văn Bổng, ông đi chậm qua đám đông đang tự động dạt ra nhường lối cho hai cha con. Trong tay ông là cuốn sổ tay mà ông đã ghi chép suốt từ ngày hai mươi sáu tháng mười hai tới nay, bìa sổ đã sờn thêm vì những lần ông mang nó ra bìa rừng trong sương lạnh.
Lý trưởng Nguyễn Văn Phú đứng lên trước thềm đình, ông nói rõ lý do buổi họp khẩn cấp sáng nay. Ông nói rằng bản đã đào hầm, đã đặt kẹp, đã canh đêm, đã tốn bao nhiêu công sức và sắt thép, vậy mà hổ vẫn vào tận giữa bản bắt lợn như vào chỗ không người, dân bản đang hoang mang. Nhiều nhà đã tính chuyện gửi trẻ con sang bản bên ở nhờ, nhiều nhà khác thì đòi bản phải làm một điều gì đó mạnh tay hơn, ngay trong những ngày đầu năm này, trước khi con hổ kịp quay lại lần nữa. Ông Phú ngừng một lúc, ông nhìn khắp sân đình, rồi ông nói tiếp một điều mà cả sân đình nghe xong đều xôn xao hẳn lên.
- Tôi nói thật với bà con, ông Phú nói, giọng ông nặng xuống. Tôi đang tính sang bản bên mời một người thợ săn có tiếng ở vùng dưới về lo việc này. Không phải tôi không tin ông Thao nhà mình, ông Thao là người xem dấu giỏi nhất bản này, cả vùng này cũng khó ai bằng. Nhưng ông Thao tuổi đã cao, tay ông run, ông lại đã gác nỏ hai năm nay rồi. Việc trị hổ là việc sống chết, tôi là lý trưởng, tôi phải tính cho cả bản, không thể chỉ dựa vào tình nghĩa làng xóm mà đặt cược tính mạng của bà con được.
Cả sân đình im lặng sau lời của lý trưởng. Nhiều người cúi đầu, nhiều người liếc nhìn về phía Thao đang đứng ở giữa sân, không ai dám lên tiếng bênh hay chê trong lúc ấy. Thao nghe hết, ông không hề giận, cũng không hề tỏ ra bị xúc phạm. Ông hiểu lý trưởng Phú nói điều ấy không phải vì coi thường ông, mà vì trách nhiệm của một người đứng đầu bản trong lúc dân đang sợ hãi thật sự. Ông cũng hiểu, nếu ông cứ im lặng như những lần trước, chỉ nhận xem dấu và góp lời, thì bản sẽ mời người ngoài về, một người thợ săn giỏi ở vùng dưới có thể bắn rất tài. Đặt bẫy rất khéo, nhưng không hề biết gì về những dấu vết lạ lùng mà ông đã ghi trong cuốn sổ này, không hề biết con hổ ngoài kia né bẫy bằng cách nào. Và rất có thể người ấy sẽ chết trong rừng, hoặc sẽ đặt thêm hàng chục cái bẫy vô ích nữa, trong khi kẻ dẫn đường vô hình kia vẫn lặng lẽ chỉ lối cho hổ qua từng đêm đông.
Ông bước lên phía trước, đứng giữa sân đình, trước mặt lý trưởng và trước mặt cả bản. Ông mở cuốn sổ tay ra, nhưng ông không đọc, ông chỉ cầm nó trong tay như một vật làm chứng cho những lời ông sắp nói. Tay phải của ông vẫn run nhẹ, cả sân đình đều nhìn thấy điều ấy, và ông không hề giấu nó đi, ông để cho mọi người thấy rõ bàn tay run của một người thợ săn già đã ngoài sáu mươi tuổi. Trước khi ông cất tiếng nói rành mạch, chậm rãi, đủ cho người đứng ở vòng ngoài cùng của sân đình cũng nghe rõ từng chữ.
- Thưa ông lý trưởng, thưa bà con, Thao nói. Ông Phú tính sang bản bên mời thợ săn khác, đó là việc phải lẽ, tôi không dám trách một lời nào. Tôi già rồi, tay tôi run, điều ấy cả bản đều biết, chính tôi cũng biết rõ hơn ai hết, vì đêm hai mươi tháng mười hai vừa qua. Chính bàn tay run này và cái tình riêng của tôi đã suýt đưa tôi xuống miệng hổ ở khe tối ngoài bìa rừng. Tôi không giấu bà con chuyện ấy, Bổng nó kéo tôi lại được trong gang tấc, cả nhà tôi đều biết. Nay tôi nói ra trước sân đình cho bà con cùng biết, để bà con thấy tôi không phải người nói hay mà làm dở, giấu diếm cái thua của mình đi.
Ông ngừng một nhịp, sân đình lặng tới mức nghe rõ tiếng gió thổi qua mái đình và tiếng trẻ con khóc khẽ ở vòng ngoài. Ông nói tiếp, giọng ông trầm xuống nhưng chắc chắn hơn.
- Nhưng tôi xin bà con cho tôi nói hết một điều này. Con hổ ngoài kia không phải là một con hổ thường. Tôi đã ghi vào sổ này mọi lần nó xuất hiện, mọi bẫy bản mình đã đặt, mọi cách nó né bẫy, rành mạch từng ngày từng giờ, không sót một việc nào từ đầu mùa đông tới nay. Nó né hầm chông, nó né bẫy kẹp, nó dừng lại nghe ngóng trước mồi rồi bỏ đi, nó vào tận giữa bản bắt lợn mà vẫn dừng lại dò đường ở đầu ngõ như một người đi tuần. Những điều ấy, một người thợ săn mới tới, dù bắn giỏi tới đâu, cũng không thể biết ngay được. Người ấy sẽ lại đặt bẫy như mình đã đặt, và hổ sẽ lại né như nó đã né, chỉ tốn thêm thời gian và có khi tốn thêm cả tính mạng của người ta nữa. Cho nên hôm nay, trước sân đình này, tôi xin nhận hết trách nhiệm về việc trị con hổ ấy về phần tôi. Tôi xin bà con cho tôi thêm ít ngày nữa, ít ngày thôi, để tôi chứng minh cho cả bản thấy điều tôi đang ngờ về kẻ dẫn đường cho hổ. Nếu hết ít ngày ấy mà tôi không chứng minh được điều gì, không đưa ra được một cách nào khác hẳn những cách bản mình đã làm vô ích bấy lâu, thì ông lý trưởng cứ sang bản bên mời người khác về. Tôi sẽ tự bước xuống, không một lời oán trách, và tôi sẽ giao lại cuốn sổ này cho người ấy, ghi rõ từng việc để người ta không phải làm lại từ đầu.
Lời của Thao nói xong, cả sân đình im lặng một lúc lâu. Bà Mến đứng ở vòng ngoài, hai tay bà nắm chặt vào nhau, mắt bà đỏ hoe nhìn chồng đứng giữa sân đình nhận một trách nhiệm nặng nề nhất trong đời ông trước mặt cả bản. Trong những ngày đầu năm mới, khi tuổi ông đã cao và tay ông đã run. Bổng đứng sau lưng cha, anh bước lên nửa bước, anh nói to trước sân đình rằng anh xin đứng cùng cha trong việc này, mọi bẫy từ nay anh sẽ cùng cha đặt. Mọi dấu anh sẽ cùng cha xem, nếu có điều gì xảy ra trong rừng thì hai cha con anh cùng chịu, không để cha anh gánh một mình. Lời của Bổng nói xong, mấy trai bản trong sân cũng lên tiếng theo, họ nói họ tin ông Thao xem dấu, họ xin ở lại canh đêm và đào bẫy theo lời ông Thao thêm ít ngày nữa, trước khi tính chuyện mời người ngoài.
Lý trưởng Phú đứng nghe hết, ông nhìn Thao rất lâu, rồi ông gật đầu, giọng ông dịu xuống hẳn. Ông nói rằng bản sẽ cho Thao thêm ít ngày theo đúng lời ông xin, trai đinh trong bản vẫn nghe theo sự sắp xếp của ông trong việc canh gác và đặt bẫy. Còn chuyện sang bản bên mời người, ông sẽ gác lại, chờ kết quả của ít ngày ấy rồi mới tính tiếp. Ông cũng nói rõ trước sân đình rằng từ nay, mọi việc liên quan tới con hổ đều phải được ghi lại và báo về sân đình, không ai được tự ý vào rừng một mình. Không ai được tự ý đặt bẫy ngoài sự biết mặt của Thao, để tránh những chuyện đáng tiếc như đêm anh Hảo bị vồ ở bờ suối hay đêm Thao suýt bước xuống khe tối.
Buổi họp tan, dân bản ra về trong một tâm trạng khác hẳn lúc tới. Nỗi sợ vẫn còn đó, không ai giấu được ai, nhưng trong nỗi sợ ấy đã có thêm một chỗ dựa, là lời nhận trách nhiệm rành mạch của người thợ săn già nhất bản trước mặt cả sân đình. Thao về nhà, ông ngồi bên bếp lửa, mở cuốn sổ ra ghi lại buổi họp sáng nay, ghi rõ lời ông đã hứa trước dân bản và thời hạn ít ngày mà ông tự đặt cho mình. Bà Mến pha cho chồng một ấm chè mới, bà ngồi xuống bên cạnh ông, bà nói khẽ rằng bà không ngăn ông nữa, bà chỉ mong ông giữ mình cho cẩn thận. Vì nhà này đã mất một người con vào rừng sâu rồi, bà không chịu nổi nếu rừng sâu lại lấy thêm một người nữa của nhà bà. Thao nắm lấy tay vợ, bàn tay run của ông đặt lên bàn tay gầy của bà, ông nói rằng chính vì nhà mình đã mất một người con vào rừng ấy. Ông mới phải nhận trách nhiệm này trước cả bản, phải hiểu cho ra kẻ dẫn đường kia là ai, trước khi nó dẫn hổ tới bậc cửa của thêm một nhà nào nữa trong bản Bưa này.
Chiều hôm ấy, ông không nghỉ ngơi như bà Mến khuyên. Ông ngồi lại bên bàn, mở cuốn sổ ra một trang mới, và ông bắt đầu vạch ra một việc làm cụ thể cho những ngày ít ỏi mà ông vừa xin trước sân đình. Ông nói với Bổng rằng nói suông trước bản thì dễ, chứng minh mới là khó, và cách chứng minh rõ ràng nhất không phải là đặt thêm nhiều bẫy hơn. Mà là đặt bẫy theo một cách mà chưa ai trong bản từng làm: một cái bẫy ai nhìn cũng thấy, và một cái bẫy không ai nhìn thấy. Đặt ở hai lối khác nhau trong cùng một ngày, rồi xem con hổ sẽ đối xử với hai cái bẫy ấy ra sao. Nếu nó chỉ né cái bẫy lộ liễu mà sa vào cái bẫy giấu kín, thì nó chỉ là một con thú khôn bằng mắt thường. Còn nếu nó né cả cái bẫy giấu kín mà mắt người đứng gần còn không nhìn ra, thì kẻ đi cùng nó phải nhìn đời bằng một thứ khác hẳn mắt của người và thú. Bổng nghe cha vạch việc mà mắt anh sáng lên, anh xin được cùng cha làm việc ấy ngay trong ngày mồng năm, và hai cha con ngồi bên nhau tới tận khi trời tối hẳn. Bàn bạc từng vị trí, từng cách ngụy trang, từng người được biết và từng người phải giấu kín, để việc thử nghiệm sắp tới không bị một lời rò rỉ nào làm hỏng mất giá trị của nó.