NGỌC THI NÚI MANG SƠN - Chương 50: Người Thợ Mộc Ở Làng Dưới Núi
Xưởng mộc ở đầu làng dưới chân Mang Sơn vào mùa xuân năm 1938 đã không còn là xưởng nhỏ của một mình ông Ba Lượng nữa. Ông già đã mất mấy năm trước, và…
Nội dung chương
Xưởng mộc ở đầu làng dưới chân Mang Sơn vào mùa xuân năm 1938 đã không còn là xưởng nhỏ của một mình ông Ba Lượng nữa. Ông già đã mất mấy năm trước, và người đứng xưởng bây giờ là học trò xuất sắc nhất của ông, một người thợ mộc hai mươi chín tuổi có tiếng khắp vùng vì tay nghề chắc và tính tình điềm đạm. Huyền Chân đứng ở ngoài cổng xưởng một lúc, nghe tiếng bào gỗ đều đều vọng ra từ bên trong, nghe tiếng trẻ con cười ở gian nhà phía sau, rồi mới bước vào. Mùi gỗ mới và mùi mùn cưa ập vào mặt anh, y hệt mùi mà mười năm trước một cậu học việc vừa bỏ nghề đào mộ đã hít vào lồng ngực trong ngày đầu tiên cầm đục. Chỉ khác là lần này, nó đón anh như mùi của một đời sống đã yên ổn.
Lưu Tiểu Mãn ngẩng lên từ chiếc bàn thợ, cây bào còn trong tay, và nhận ra anh ngay lập tức dù mười năm không gặp. Cậu không còn là cậu thiếu niên gầy gò run rẩy ở gần cửa chủ thất nữa. Trước mặt Huyền Chân là một người đàn ông vai đã rộng ra vì nghề mộc, tay chai sạn, mắt bình thản, trên ngón tay đeo một chiếc nhẫn cưới bằng bạc đã xỉn màu. Hai người nhìn nhau một lúc, rồi Tiểu Mãn đặt cây bào xuống, phủi mùn cưa trên áo, và nói một câu rất đơn giản như thể họ chỉ mới xa nhau một mùa.
- Anh Chân. Em biết thế nào anh cũng quay lại.
Họ ngồi uống trà ở chiếc bàn gỗ nhỏ kê bên cửa xưởng, nơi ánh nắng xuân chiếu xiên qua những thanh gỗ đang phơi. Vợ của Tiểu Mãn, một người phụ nữ làng hiền lành mà Huyền Chân mới gặp lần đầu, mang ra ấm trà và đĩa lạc rang, chào khách của chồng bằng một cái gật đầu rồi lui vào nhà trong với đứa con nhỏ. Nhờ vậy, hai người đàn ông có khoảng yên mà nói chuyện cũ. Đứa bé trai của cậu chừng ba tuổi, đang tập đi trong sân sau, thỉnh thoảng lại gọi cha một tiếng lanh lảnh. Tiểu Mãn nghe tiếng con thì quay lại đáp lời, cái quay đầu rất tự nhiên của một người cha đã quen với hạnh phúc bình thường. Huyền Chân ngồi nhìn cảnh ấy mà thấy trong lòng dâng lên một niềm vui lặng lẽ. Trong năm người sống sót ra khỏi ngôi mộ năm ấy, đây là người đã đi xa nhất khỏi bóng tối của nó. Cậu đi xa tới mức xây được một mái nhà ngay dưới chân ngọn núi đã suýt giữ cậu lại mãi mãi.
Họ nhắc chuyện cũ rất ít và rất ngắn, như hai người đã cùng ngầm thỏa thuận từ trước khi ngồi xuống. Tiểu Mãn hỏi anh những năm qua sống ở Mao Sơn thế nào. Huyền Chân hỏi cậu nghề mộc nuôi gia đình có đủ không. Rồi câu chuyện, như mọi câu chuyện của những người cùng đi qua một biến cố, tự nó tìm về những cái tên còn lại. Tiểu Mãn là người kể trước, bằng giọng đều đều của một người đã kể những tin này cho chính mình nghe nhiều lần trong mười năm.
Lão Tào vẫn đang thụ án. Tới mùa xuân này là năm thứ mười trong bản án mười lăm năm. Sức khỏe của ông yếu đi nhiều, tóc bạc hết, mắt mờ, nhưng ông còn sống, và người quen ở Lạc Dương thỉnh thoảng vẫn gặp ông qua những lần thăm nuôi của họ hàng xa. Có lần ông nhờ người nhắn ra một câu cho những người còn lại, rằng ông ở trong đó yên phận, đêm ngủ được, không còn nghe tiếng đất sập nữa. Tiểu Mãn nghe câu nhắn ấy mà mừng, vì cậu biết với một người như Lão Tào, ngủ yên được đã là một thứ trả giá xong xuôi hơn mọi lời xin lỗi.
Phan Kim Quý sống ở quê với bàn tay phải tàn phế. Sau mấy năm đầu chật vật tập làm mọi việc bằng tay trái, hắn tìm được một nghề không ai ngờ tới: khắc bia đá. Tay trái của hắn, cái tay cả đời chỉ làm phụ cho tay phải, giờ cầm đục khắc chữ lên bia đá rất đẹp, nét chữ sâu và đều, người trong vùng có tang sự đều tìm tới đặt bia chỗ hắn. Tiểu Mãn kể, có lần người quen về quê Kim Quý chơi, thấy trước cổng nhà hắn treo một tấm biển gỗ nhỏ ghi giá khắc bia rõ ràng. Trên bàn thờ trong nhà hắn, hắn không thờ gì khác ngoài một bài vị chung cho ba người bạn đào mộ đã chết ở Mang Sơn, thắp hương đều đặn mỗi tháng. Huyền Chân nghe tới đó thì im lặng một lúc. Kẻ đã gây ra thảm họa bằng một chiếc kìm sắt, cuối cùng lại sống bằng nghề khắc tên người chết lên đá cho thiên hạ, và giữ hương khói cho ba người chết vì tay mình. Có những món nợ được trả theo cách không ai tính trước được như vậy.
Tin về Hứa Vạn Sơn thì ngắn nhất, và Tiểu Mãn kể nó như một tin tức cũ đọc trên báo nhiều năm trước. Chủ hiệu Tụ Bảo Trai bị bắt ở Khai Phong ngày mười lăm tháng mười một năm 1928 cùng mảnh bản đồ lụa, bị xử tù chung thân, và đã chết trong tù vào năm 1931. Không ai trong những người còn lại tới dự tang của ông ta, cũng không ai biết ông ta được chôn ở đâu. Kẻ ở xa nhất so với nguy hiểm, kẻ chưa từng xuống một bậc đất nào của Mang Sơn, cuối cùng cũng không thoát khỏi sợi dây mà chính tay ông ta đã buộc. Huyền Chân nghe xong chỉ gật đầu. Mười năm đã làm tin ấy mất hết sức nặng của sự hả hê hay oán giận. Nó chỉ còn là một dòng kết cục, gọn gàng và lạnh, như dòng ghi chép anh đã viết vào cuốn sổ của sư phụ trong mùa đông năm ấy.
Tiểu Mãn rót thêm trà, rồi nói về phần mình, phần mà Huyền Chân muốn nghe nhất trong chuyến quay lại này. Cậu kể tên con trai mình là Lưu An, đặt theo một mong ước rất giản dị là mong nó một đời bình an, cái chữ mà thời trai trẻ của cậu chưa từng có một ngày trọn vẹn. Cậu nói con trai cậu sẽ lớn lên ở làng này, sẽ học nghề mộc trong chính xưởng này nếu nó thích, hoặc học chữ nếu nó có chí khác. Nhưng có một điều cậu giữ kín và sẽ giữ kín mãi. Nó sẽ không bao giờ biết ngày xưa cha nó từng đào đất ở Mang Sơn, từng xuống một ngôi mộ sâu mười lăm mét, từng là một mắt xích nhỏ trong cái đêm đã lấy đi ba mạng người. Quá khứ ấy, cậu nói, chôn ở trên núi là đủ rồi, không cần chôn thêm một phần vào đời của đứa nhỏ.
- Em không xấu hổ vì nó đâu, anh Chân. Tiểu Mãn nói khẽ. Em chỉ nghĩ, có những chuyện kể ra chỉ để nhẹ lòng người kể, còn người nghe thì mang theo cả đời. Thằng An không cần mang theo chuyện của em.
Huyền Chân gật đầu. Anh hiểu quá rõ điều đó. Chính anh cũng đã sống mười năm theo đúng cách ấy: ghi chép đầy đủ vào cuốn sổ khóa trong hòm di vật cho đời sau của sư môn, và với người ngoài, chỉ nói những gì họ cần để tránh xa ngôi mộ. Có những sự thật chỉ nên truyền cho người có phận sự giữ chúng.
Trước khi đứng dậy, Huyền Chân hỏi thăm về những người còn lại mà cả hai vẫn thỉnh thoảng nghe tin. A Phúc, người thợ khuân vác bị ám tiễn sượt vai năm xưa, đã bỏ vùng này đi làm ăn xa từ lâu, nghe đâu sống yên ổn, vết thương cũ ở vai trở trời vẫn đau nhưng không ngăn được anh ta làm lụng nuôi nhà. Chu Tam giữ miệng hầm trong đêm cao trào thì già đi ở Lạc Dương, an phận với một sạp hàng nhỏ, không bao giờ nhắc tới nghề cũ với người ngoài. Mẹ của Tiểu Mãn đã mất mấy năm trước, mất trong giấc ngủ yên lành ở chính căn nhà mà cậu sửa lại mái vào mùa đông năm 1928, thọ ngoài sáu mươi. Tới cuối đời, bà vẫn chỉ biết con trai mình từng đi làm thuê xa gặp tai nạn của đoàn rồi về học nghề mộc. Tiểu Mãn kể chuyện mẹ mất mà giọng bình thản, vì cậu cho rằng mẹ cậu là người duy nhất trong tất cả những gia đình dính vào vụ Mang Sơn ấy được hưởng một cái kết trọn vẹn. Con trai bà trở về kịp, sống gần. Bà ra đi mà không phải nghe một chữ nào về chủ thất, về cửa đá, về những tiếng động trong bóng tối dưới lòng núi.
Huyền Chân nghe hết, ghi nhớ hết, như anh vẫn ghi nhớ mọi điều về những con người ấy suốt mười năm. Anh không mang theo sổ tay trong chuyến đi này. Ở tuổi ba mươi tám, anh đã học được rằng có những danh sách chỉ cần nằm trong trí nhớ của một người còn sống, và người ấy sẽ tự biết mình phải làm gì vào mỗi ngày giỗ, mỗi mùa hương khói. Ba gia đình người chết năm xưa giờ đã tản đi theo năm tháng, người còn người mất, con cái đã lớn, nhưng ngày hai mươi mốt tháng mười trong nhà họ vẫn là một ngày có nén hương riêng. Ở Mao Sơn xa xôi cũng có một nén hương cháy cùng ngày. Thế là đủ để những người nằm lại trong núi không hoàn toàn biến mất khỏi đời sống của người ở lại.
Trà nhạt dần, nắng xuân ngoài sân xưởng cũng ngả về chiều. Huyền Chân từ chối lời mời ở lại ăn cơm của vợ chồng Tiểu Mãn, nói anh phải xuống núi cho kịp chuyến xe sáng mai về Mao Sơn, và còn một đoạn đường núi anh muốn đi trong lúc trời còn sáng. Tiểu Mãn tiễn anh ra tận đầu làng, hai người đi sóng đôi trên con đường đất mà mười năm trước, trong một đời sống khác, họ từng đi với những con người nay đã không còn. Tới ngã ba, Tiểu Mãn dừng lại, bắt tay anh bằng bàn tay phải chai sạn của một người thợ mộc lành lặn cả hai tay, và không nói thêm lời nào về Mang Sơn nữa. Chỉ có một câu chào rất thường.
- Anh đi đường cẩn thận. Có dịp qua đây, ghé uống trà.
Huyền Chân xuống núi lúc hoàng hôn, đi ngang qua sườn núi phủ cỏ xanh mà buổi sáng anh vừa đứng cùng đoàn khảo sát. Tiếng chuông chùa xa vọng lại từ phía Lạc Dương, từng tiếng một, chậm và trong, bay qua những triền núi đang chìm dần vào bóng chiều. Anh đi và không ngoảnh lại thêm lần nào nữa, vì lần này anh biết mình không còn nợ nơi này một lời hứa quay lại nào. Phía sau lưng anh, Mang Sơn im lìm trong ánh hoàng hôn cuối ngày, xanh và yên như chưa từng có một ngôi mộ nào dưới lòng nó.