NGỌC THI NÚI MANG SƠN - Chương 49: Mười Năm Sau, Đất Đã Liền
Mùa xuân năm 1938, Lâm Huyền Chân quay lại Mang Sơn ở tuổi ba mươi tám, với một vai trò mà mười năm trước chính anh cũng không hình dung nổi. Anh làm cố…
Nội dung chương
Mùa xuân năm 1938, Lâm Huyền Chân quay lại Mang Sơn ở tuổi ba mươi tám, với một vai trò mà mười năm trước chính anh cũng không hình dung nổi. Anh làm cố vấn phong thổ cho một đoàn khảo sát của tỉnh. Đoàn có nhiệm vụ đi dọc vùng mộ cổ phía bắc Lạc Dương, ghi chép hiện trạng các khu mộ Hán Đường, đánh dấu những nơi cần canh giữ và lập hồ sơ cho một số điểm khai quật bài bản. Họ mời anh theo không phải vì cuốn ghi chép trong hòm di vật ở Mao Sơn, thứ mà không ai ngoài quán của anh biết tới. Họ mời vì trong giới thầy phong thổ ở vùng này, tên anh gắn với một lời đồn cũ: người đạo sĩ trẻ từng theo một đoàn đào mộ vào năm 1928 và là một trong số ít người trở ra.
Mười năm đã làm vùng đất này đổi khác nhiều hơn anh tưởng. Con đường từ Lạc Dương lên núi đã được sửa lại ở mấy đoạn, xe cộ đi được xa hơn trước. Ở một số khu mộ cổ lớn, tỉnh đã cho dựng rào và cắt người canh giữ, bảng gỗ ghi rõ cấm đào bới được đóng ở những lối mòn chính. Ở một sườn núi phía đông, một đoàn khai quật khác đang làm việc theo lối khảo cổ mà anh chỉ từng nghe nói: đào từng lớp đất mỏng, ghi chép vị trí từng món đồ vào sổ, chụp ảnh, đánh số. Không có chuyện khuân đồ trong đêm hay biên nhận mua bán nào. Huyền Chân đứng nhìn họ làm việc một buổi, nhìn những chiếc bàn chải nhỏ quét đất khỏi mặt một món đồ gốm, và nghĩ tới những nhát xẻng vội vã trong bóng tối của mười năm trước. Cùng một lớp đất, cùng những ngôi mộ của người xưa, mà hai cách chạm vào khác nhau tới mức như hai thời đại.
Anh nhận lời mời này sau nhiều ngày suy nghĩ. Suốt mười năm ở Mao Sơn, anh sống một đời yên ổn theo cách của người trong quán: tụng kinh, xem phong thổ cho dân quanh vùng, thỉnh thoảng xuống núi làm lễ. Mỗi năm, tới ngày hai mươi mốt tháng mười, anh lại một mình thắp hương trong căn phòng nhỏ của mình cho ba người không có mộ. Cuốn sổ bìa vải dầu của Lão Tào, anh làm xong phần việc của nó trong hai năm đầu: các khoản hỗ trợ cho ba gia đình được chi hết theo danh sách. Cuốn sổ được sao lại một bản gửi về huyện nha lưu hồ sơ. Bản chính anh gửi trả qua đường thăm nuôi cho người chủ của nó trong tù, kèm mấy dòng thư nói rõ từng khoản đã tới tay ai. Từ đó tới nay, cái tên Mang Sơn chỉ còn đến với anh qua tin tức rời rạc: một vụ bắt giữ ở Khai Phong khép lại bằng án chung thân, một lá thư hiếm hoi của Tiểu Mãn báo tin cậu đã đứng vững nghề mộc. Một lần, người quen từ Lạc Dương lên quán kể rằng vợ của Đỗ Cửu đã đưa hai con về quê ngoại sinh sống. Anh nghe hết, ghi nhớ hết, và không quay lại. Lời hứa anh tự nói với mình ở chân núi vào buổi hoàng hôn mùa đông năm 1928 vẫn nằm yên trong lòng anh như một nén hương chưa thắp, chờ đúng một dịp không phải do anh tự tạo ra. Dịp ấy đến bằng lá thư mời của tỉnh, mười năm sau, vào đúng mùa xuân.
Trên đường đi cùng đoàn, có lúc anh tự hỏi mình sẽ làm gì nếu đoàn khảo sát vô tình đào trúng một dấu tích nào đó của ngôi mộ. Đó có thể là một đoạn mộ đạo còn sót, một miệng giếng chưa lấp hết ở một sườn núi nào khác anh chưa từng biết. Anh tự trả lời rất rõ trong lòng: anh sẽ làm đúng phần việc của một cố vấn, ghi chép trung thực những gì thuộc về khảo cổ. Và anh giữ kín duy nhất một điều mà anh đã giữ kín mười năm: vị trí của gian chủ thất đã sập và những người nằm lại trong đó. Ba người ấy không phải một phát hiện khảo cổ. Họ là người chết của một vụ án đã khép hồ sơ, có gia đình còn sống ở dưới xuôi, và phần đất chôn họ không thuộc về sổ tay của bất cứ đoàn khảo sát nào. Anh phân định điều đó xong thì lòng yên hẳn, và những ngày đi thực địa trôi qua bình thản như công việc của một người cố vấn phong thổ bình thường, tới ngày đoàn đi qua sườn nam.
Đoàn khảo sát hỏi anh nhiều điều trong những ngày đi thực địa. Họ hỏi về tập tục táng của chư hầu thời Hán, về áo ngọc mà sách cũ ghi lại, về những tin đồn trong dân gian vùng này. Tới ngày thứ ba, khi đoàn đi qua khu vực sườn nam của Mang Sơn, người trưởng đoàn, một viên chức trẻ học rộng và nói năng cẩn trọng. Ông dừng lại ở một bãi đất cao, nhìn quanh những triền núi phủ cỏ xuân xanh mướt rồi hỏi anh câu hỏi mà anh đã chờ suốt chuyến đi này, chờ từ lúc nhận lời mời ở Mao Sơn.
- Thầy Chân, vùng này có một tin đồn cũ. Người trong vùng kể năm xưa ở sườn nam có người đào trúng một ngôi mộ có áo ngọc, chết mất mấy mạng, rồi hầm sập, không ai tìm lại được mộ nữa. Thầy có nghe chuyện đó không? Nếu mộ ấy còn, theo thầy nó nằm ở khoảng nào?
Huyền Chân không trả lời ngay. Anh xin phép trưởng đoàn cho mình đi bộ một đoạn quanh sườn núi ấy, nói là để xem lại địa thế. Anh đi một mình qua đúng sườn núi cũ, con sườn mà mười năm trước anh đã leo lên leo xuống không biết bao nhiêu lần, trong đêm, trong sương, trong tiếng đất sập sau lưng. Anh đi chậm, tìm những dấu mốc mà ký ức của anh còn giữ: mỏm đá nơi đoàn từng trinh sát, lùm cây nơi trại cũ từng dựng, vùng đất trũng nơi miệng giếng từng mở ra rồi lấp lại trong một đêm.
Và anh nhận ra một điều làm anh đứng yên rất lâu giữa triền cỏ. Hố đất lún của năm 1928 nay đã liền miệng hoàn toàn. Mười mùa mưa đã rửa trôi đất mới xuống vùng trũng, mười mùa xuân đã phủ lên đó cỏ xanh và cây dại mọc cao tới đầu gối, chen nhau dày tới mức không còn nhìn ra được ranh giới của vùng đất từng lún xuống. Không còn ván mục, không còn dây thừng, không còn một gờ đất nào nói cho người qua đường biết rằng dưới chỗ này, sâu mười lăm mét, từng có một gian phòng lát đá hoa cương. Ngay cả anh, người cuối cùng bò ra khỏi miệng giếng ấy, người đã quay lại đây thắp hương vào mùa đông năm đó, đứng giữa triền cỏ này cũng không dám chắc mình chỉ đúng vị trí của ngôi mộ tới từng trượng. Anh bước lệch đi mươi bước về phía đông, nhìn lại, thấy cảnh vật vẫn hệt như vậy. Bước lệch về phía tây, vẫn hệt như vậy. Đất đã liền, cỏ đã kín, và ngôi mộ đã hoàn thành lần tự chôn mình cuối cùng của nó bằng mười năm mưa nắng, thứ mà không một đoàn đào nào còn lần ra được nữa.
Anh quay lại chỗ đoàn khảo sát đang chờ, lau đôi giày dính đất xuân, và trả lời câu hỏi của trưởng đoàn bằng giọng bình thản của một cố vấn phong thổ đang nói về một tin đồn trong dân gian.
- Tin đồn ở vùng mộ cổ này thì nhiều lắm. Mỗi sườn núi có vài ba chuyện như vậy, người kể sau thêm thắt vào, khó mà biết chuyện nào có gốc thật. Còn ngôi mộ áo ngọc mà ông hỏi, tới nay chưa ai tìm thấy, không có hồ sơ nào ghi vị trí của nó. Theo tôi, có lẽ nên để nó như vậy. Đất ở đây đã yên mười năm rồi.
Trưởng đoàn gật đầu, ghi vào sổ tay của đoàn mấy dòng ngắn, đại ý vùng sườn nam có truyền thuyết về mộ áo ngọc chưa kiểm chứng, chưa phát hiện dấu tích, đề nghị giữ nguyên hiện trạng và canh giữ chung như các khu vực mộ cổ khác. Huyền Chân nhìn nét bút ấy đi trên giấy mà thấy nhẹ lòng. Đó là cách khép lại tốt nhất mà thời đại mới này có thể dành cho ngôi mộ: không phải một vụ án trộm mộ với ba người chết, không phải một phần dị sự xếp ngoài hồ sơ. Đó chỉ là một dòng chữ hành chính khô khan ghi rằng không có gì ở đây cả. Và trên thực tế, dòng chữ ấy đúng gần như hoàn toàn. Không còn gì ở đây để tìm nữa. Tro của chủ mộ đã lẫn vào đất. Ba người thợ nằm lại vĩnh viễn trong lòng núi, không bia, không mộ phần riêng, chỉ có ba gia đình ở dưới thành và dưới làng còn giữ ngày giỗ của họ trong nhà. Bộ áo ngọc ba ngàn miếng hoặc đã nát theo cơn sập, hoặc còn nằm nguyên trong bóng tối sâu mười lăm mét mà không một nhát xẻng nào của đời này chạm tới được nữa.
Chiều xuống, đoàn khảo sát thu dọn đồ đạc, ghi chép xong phần việc của ngày và rời núi về chỗ trọ ở làng dưới chân Mang Sơn. Người trong đoàn rủ Huyền Chân về cùng chuyến xe xuống thành để kịp chuyến đi tiếp theo vào sáng mai. Anh cảm ơn, rồi xin ở lại thêm một đêm ở làng dưới chân núi. Anh nói lý do rất giản dị, đúng một nửa của sự thật: ở làng này có một người quen cũ của anh từ nhiều năm trước, đã lâu không gặp, anh muốn ghé thăm trước khi về Mao Sơn. Trưởng đoàn không hỏi thêm, dặn anh sáng mai tự ra bến xe ở đầu đường lớn, rồi đoàn xe lăn bánh xuống dốc trong ánh chiều xuân. Huyền Chân đứng ở đầu làng nhìn theo cho tới khi bụi đường lắng xuống, rồi quay người đi về phía đầu làng bên kia, nơi mười năm trước có một xưởng mộc nhỏ. Nơi ấy, một cậu học việc mười chín tuổi từng run tay trong ngày đầu tiên cầm đục.