NGỌC THI NÚI MANG SƠN - Chương 46: Về Quê
Tiểu Mãn về tới quê vào một buổi chiều cuối tháng mười một, trên một chiếc xe bò chở chung với hai người buôn hàng từ Lạc Dương xuống. Quê cậu là một…
Nội dung chương
Tiểu Mãn về tới quê vào một buổi chiều cuối tháng mười một, trên một chiếc xe bò chở chung với hai người buôn hàng từ Lạc Dương xuống. Quê cậu là một làng nhỏ cách Mang Sơn nửa ngày đường, nơi người ta sống bằng ruộng cằn và mấy nghề phụ. Nơi một thanh niên mười chín tuổi đi vắng mấy tháng theo một đoàn thợ ở vùng núi phía bắc là chuyện đủ để cả làng hỏi thăm suốt mùa đông. Cậu xuống xe ở đầu làng với một tay nải nhỏ và một bó đồ nghề gói riêng buộc bằng dây gai, thứ cậu mang về không phải để dùng lại mà để tự tay kết thúc nó ở nhà mình. Hành lý còn lại chỉ có ít quần áo, phần tiền công của cậu được ghi rõ nguồn trong cuốn sổ của Lão Tào, và chiếc khăn tay mẹ may cho từ ngày cậu mới đi.
Mẹ cậu đã qua cơn bệnh nặng. Đó là điều đầu tiên cậu nhìn thấy khi đẩy cánh cổng tre bước vào sân: bà ngồi trên chiếc chõng trước hiên, lưng tựa vào vách, tay đang lặt rau, sắc mặt còn xanh nhưng mắt đã sáng lại. Mấy tháng trước, bà nằm liệt trên giường này, ho ra cả máu, và tiền thuốc thang chạy chữa cho bà chính là lý do một đứa học việc chưa từng xuống hầm lại xin theo đoàn của Lão Tào lên Mang Sơn. Tiền công các đợt trước của cậu, gửi về qua người liên lạc của đoàn, đã kịp mua thuốc thang và mời thầy lang trong những tuần nguy nhất. Bà sống được tới ngày con trai trở về. Chỉ riêng điều đó thôi, Tiểu Mãn nghĩ, đã là phần may mắn lớn nhất mà vụ đào mộ ấy để lại cho cậu, và cậu giữ ý nghĩ ấy rất chặt trong những ngày sau, mỗi lần ký ức về chủ thất kéo tới.
Bà nhìn cậu từ đầu tới chân, nhìn rất lâu, rồi chỉ hỏi một câu.
- Con gầy đi nhiều thế. Ở trên đó người ta không cho ăn đủ à?
Cậu cười, nói dối một nửa, rằng việc nặng và cậu ăn không quen cơm của đoàn. Cậu không kể gì về hầm, về khí tù từng làm cậu ngất xỉu giữa đoạn hầm cụt, về đêm cửa đá mở ra. Những chuyện ấy cậu đã khai ở huyện nha một lần, đầy đủ, và cậu quyết định ở nhà mình, trước mặt mẹ mình, chúng sẽ nằm yên như phần dị sự nằm yên trong ngăn kéo của quan nha. Mẹ cậu cần biết con trai bà đã về, khỏe mạnh, và sẽ không đi nữa. Chỉ thế thôi.
Việc đầu tiên cậu làm sau mấy ngày nghỉ ngơi là lấy phần tiền công của mình ra sửa lại mái nhà cho mẹ. Mái tranh phía buồng trong đã dột từ hai mùa mưa, mỗi lần mưa xuống bà phải lấy chậu hứng nước ngay bên giường. Cậu thuê thợ trong làng lợp lại nửa mái, tự mình phụ việc, trèo lên trèo xuống trên những thanh xà mà không hề thấy sợ độ cao. Đứng trên mái nhà của chính mình giữa ban ngày, nghe tiếng người trong làng gọi nhau í ới dưới sân, cậu mới thấm hết cái khác nhau giữa một mái nhà của người sống và một vòm hầm của người chết. Ở đây, đất nằm dưới chân cậu một cách hiền lành. Không có gì nằm chờ mười lăm mét phía dưới.
Những ngày đầu ở nhà, cậu còn bị người trong làng hỏi han đủ đường. Có người hỏi cậu đi làm xa có khấm khá không, có người hỏi sao đoàn thợ trên núi tan sớm thế, có người nửa đùa nửa thật hỏi cậu có đào trúng món gì quý mà về sửa được mái nhà không. Tiểu Mãn chỉ cười, đáp những câu ngắn nhất có thể: việc làm thuê đã hết, tiền công dành dụm được bấy nhiêu, trên núi gặp tai nạn chết người nên đoàn giải tán. Cậu nói chữ tai nạn rất nhẹ, như cách hồ sơ ở huyện nha đã ghi, và thấy biết ơn cái cách ghi ấy biết bao. Nhờ nó, cậu không phải nói dối mẹ mình, cũng không phải kể cho cả làng nghe một câu chuyện mà kể ra chỉ làm người ta sợ làng mình có một đứa từng nhìn thấy ma. Người trong làng nghe vậy thì chép miệng thương cảm cho những người chết xa quê, rồi câu chuyện cũng qua đi như mọi chuyện làm thuê rủi ro khác. Chỉ có cậu biết, dưới chữ tai nạn gọn gàng ấy là một gian phòng lát đá hoa cương ở sâu mười lăm mét, là ba người đàn ông cậu từng ăn chung nồi cơm. Đó còn là một bài học mà cậu sẽ mang theo tới già: có những cánh cửa, tiền bao nhiêu cũng không đáng để mở.
Cậu cũng viết một lá thư ngắn gửi lên Lạc Dương nhờ người buôn hàng mang đi, gửi cho Huyền Chân. Trong thư cậu báo tin mẹ đã khỏe, nhà đã sửa xong mái, cậu đã xin được việc ở xưởng mộc, và cậu nhờ anh thỉnh thoảng có dịp qua chân Mang Sơn thì thắp giúp cậu một nén hương cho ba người trong đoàn. Cậu viết rằng mình chưa đủ can đảm quay lại núi sớm như vậy, và có lẽ phải nhiều năm nữa mới dám đứng trước hố đất ấy mà không run. Huyền Chân hồi âm bằng mấy dòng ngắn ngủi, nói anh sắp về Mao Sơn, việc hương khói ở chân núi anh sẽ lo, và dặn cậu câu cuối cùng hệt như lời Lão Tào dặn qua song sắt: học nghề cho vững, đừng quay lại. Tiểu Mãn đọc thư hai lần rồi cất vào đáy hòm quần áo, bên dưới chiếc khăn tay của mẹ.
Sửa xong mái nhà, cậu tới xưởng mộc ở đầu làng xin học việc. Xưởng của ông Ba Lượng, người thợ mộc già nhất vùng, người đã đóng quan tài cho quá nửa số người chết trong làng suốt mấy chục năm. Cậu đứng trước mặt ông, nói thật một phần: cậu từng đi làm thuê xa, việc ấy nay đã dứt hẳn, cậu muốn học một nghề ở gần nhà để còn chăm mẹ. Ông Ba nhìn đôi tay cậu, đôi tay còn nguyên cả hai, chưa chai sạn vì gỗ, rồi gật đầu cho cậu vào làm từ việc quét dọn và bào gỗ thô.
Ngày đầu tiên cầm đục, tay Tiểu Mãn run. Không phải vì cậu yếu. Là vì tiếng đục chạm vào gỗ, tiếng cộc khô đầu tiên trong buổi sáng yên tĩnh của xưởng, kéo cậu trở về một âm thanh khác. Cậu nghe tiếng kim loại chạm vào ngọc trong bóng tối ở đầu quan tài, nhỏ và lạnh, mà chỉ một người đang lắng nghe mới nhận ra. Cậu đứng sững giữa xưởng, mồ hôi rịn ra trên trán, cây đục trong tay không giáng xuống được lần thứ hai. Ông Ba Lượng đi ngang qua, nhìn cậu một cái, không hỏi chuyện gì đã xảy ra với cậu ở nơi xa ấy. Ông chỉ đặt tay lên vai cậu và nói một câu mà sau này cậu nhớ mãi.
- Nghề nào cũng phải qua cơn run đầu tiên. Run thì cứ run, tay đừng buông đục là được.
Cậu gật đầu, hít một hơi dài cho mùi gỗ mới và mùi mùn cưa lấp đầy lồng ngực thay cho mùi đất hầm, rồi giáng nhát đục thứ hai xuống thớ gỗ. Lần này tay cậu vững hơn một chút.
Tối hôm đó, khi xưởng đã đóng cửa và mẹ đã ngủ yên trong buồng, Tiểu Mãn đem bộ đồ nghề đào mộ của mình ra sau nhà. Bộ đồ ấy gồm chiếc xẻng ngắn cán gỗ đã mòn, đoạn dây thừng còn dính đất đỏ, chiếc đèn nhỏ và mấy món linh tinh của một đứa học việc khuân vác. Cậu chất tất cả vào góc bếp, châm lửa. Lửa bắt bén vào dây thừng khô trước, rồi tới cán xẻng, cháy lên thành một đốm sáng nhỏ trong đêm làng yên tĩnh. Cậu đứng nhìn cho tới khi mọi thứ thành tro, chỉ giữ lại đúng một vật không đốt: chiếc khăn tay mẹ may cho cậu, viền chỉ đã sờn. Cậu mang chiếc khăn theo trong suốt những tuần ở Mang Sơn để lau mồ hôi và có lần để bịt miệng khi đi qua đoạn hầm đọng khí. Chiếc khăn ấy không thuộc về nghề cũ. Nó thuộc về nhà này.
Cũng trong những ngày cuối tháng ấy, tin tức từ Lạc Dương theo người buôn hàng về tới làng. Qua một người quen từng làm ở gần huyện nha, Tiểu Mãn nghe được tin mà cậu đã chờ từ buổi khai cuối cùng: Hứa Vạn Sơn, chủ hiệu đồ cổ Tụ Bảo Trai, đã bị bắt ở Khai Phong ngày mười lăm tháng mười một. Ông ta bị giải về giam giữ chờ xử, và tang vật thu được bên người ông ta có một cuộn lụa vẽ hình núi. Cậu nghe xong, ngồi yên một lúc trên bậc cửa xưởng mộc. Cuộn lụa ấy cậu chưa từng thấy, nhưng cậu biết nó là thứ đã vẽ đường cho cả đoàn đi xuống mười lăm mét đất. Giờ nó nằm trong tay quan nha, cùng với biên nhận, sổ sách và lời khai của những người còn sống. Sợi dây đã kéo tới đầu mối cuối cùng. Cậu không hả hê, chỉ thấy một nỗi buồn lặng đi qua người: nếu sợi dây ấy đứt sớm hơn một tháng, ba người kia đã không nằm lại trong núi.
Đêm cuối tháng mười một, Tiểu Mãn mơ một giấc mơ mà cậu biết sẽ còn trở lại nhiều lần trong đời. Trong mơ, cậu nghe tiếng ngọc leng keng ở rất sâu dưới lòng đất, từng tiếng một, đều và lạnh, như có ai đang đếm những miếng ngọc của một bộ áo không bao giờ được tháo hết. Cậu giật mình tỉnh dậy, tim đập thình thịch, ngồi bật lên trong bóng tối. Rồi cậu nghe tiếng mẹ ho khẽ trong buồng bên, tiếng ho của một người già đang ngủ không sâu giấc, rất thật và rất gần. Cậu ngồi yên nghe tiếng ho ấy cho tới khi nó dịu xuống, và tự nói với mình trong bóng tối rằng tiếng leng keng kia chỉ là giấc mơ của người còn sống. Còn tiếng ho này là âm thanh của nhà mình, của một mái nhà vừa lợp lại, của những ngày làm mộc còn dài phía trước. Cậu nằm xuống, và ngủ lại được cho tới sáng.