NGỌC THI NÚI MANG SƠN - Chương 45: Mười Lăm Năm
Phiên xử Tào Đức Thắng diễn ra vào một buổi sáng giữa tháng mười một, trong gian xử án của tòa ở Lạc Dương mà theo lời người lính dẫn giải kể lại. Hôm đó…
Nội dung chương
Phiên xử Tào Đức Thắng diễn ra vào một buổi sáng giữa tháng mười một, trong gian xử án của tòa ở Lạc Dương mà theo lời người lính dẫn giải kể lại. Hôm đó gió bấc đầu mùa thổi hun hút qua hành lang, làm những tờ cáo trạng dán trên bảng gỗ kêu lạch phạch suốt buổi. Lão Tào được dẫn vào với hai xương sườn còn chưa lành hẳn. Ông đi chậm, mỗi bước đều phải vịn, nhưng khi đứng trước bàn xử án, ông buông tay ra, đứng thẳng bằng sức của chính mình. Ba mươi năm lẩn trong bóng tối, ông muốn cái buổi sáng ra ánh sáng này của mình cho đàng hoàng.
Phiên xử ngắn gọn hơn nhiều người chờ đợi. Không có cãi vã, không có màn chối tội quanh co nào. Tội danh được đọc lên từng mục, giọng của viên thư lại đều đều như đọc một danh sách hàng hóa: cầm đầu băng trộm mộ đào mộ vương gia thời Hán ở Mang Sơn, tổ chức đào trộm trong nhiều tuần. Tội danh còn có tàng trữ và tiêu thụ đồ cổ trái phép qua hai đợt giao nhận tổng cộng hai mươi bảy kiện, và gây hậu quả chết ba người trong đêm mở chủ thất ngày hai mươi mốt tháng mười. Sau mỗi mục, người chủ tọa hỏi bị cáo có nhận hay không. Lão Tào đáp nhận. Nhận hết. Nhận bằng một giọng khàn nhưng rõ, không run, không nhìn xuống.
Ông chỉ lên tiếng dài hơn ở phần cuối, khi được phép nói lời sau chót trước khi tòa nghị án. Ông nói ông không đổ tội cho Phan Kim Quý, dù chính tay Kim Quý đã cạy viên ngọc và gây ra tai họa trong chủ thất. Kim Quý là thợ của ông, nhận giao kèo riêng sau lưng ông, điều đó sai, nhưng người cầm đầu đoàn, người nhận đơn hàng, người ra lệnh mở cửa đá trong đêm hai mươi mốt, là ông. Một đoàn thợ mà người đứng đầu cứ đẩy hết tội xuống tay chân thì đoàn ấy mục từ trong ruột. Ông cũng không nhắc tới phần dị sự, không nhắc tới thi thể ngồi dậy, đúng như cách hồ sơ đã xếp riêng phần ấy ra ngoài. Trước tòa, ông chỉ nói tới phần của người sống: ba người chết là thợ của ông, chết vì nghe lệnh của ông.
Rồi ông xin tòa ghi nhận hai việc. Một là ông đã tự tới huyện nha đầu thú ngày hai mươi tám tháng mười, khi chưa có ai tới bắt, và đã khai rõ danh sách đoàn để những thợ làm thuê vô tội khỏi bị truy cứu oan. Hai là trước và sau khi đầu thú, ông đã sắp xếp phần tiền ứng còn lại của đoàn để lo hỗ trợ cho gia đình ba người chết, có sổ sách ghi chép đầy đủ đang do nhân chứng Lâm Huyền Chân giữ và đã trình lên huyện nha. Ông nói hai việc đó không phải để xin tha. Ông nói để ba gia đình kia, nếu có người ngồi nghe ở phía sau gian xử án, biết rằng kẻ dẫn chồng con họ xuống mộ không trốn tránh tới cùng.
Trong lúc chờ tòa nghị án, Lão Tào được dẫn ra ngồi ở gian phòng nhỏ phía sau, nơi một người lính già mang tới cho ông bát nước nóng. Ông uống từng ngụm chậm chạp, nhìn qua khe cửa ra khoảng sân tòa án vắng người. Ông nghĩ về căn nhà của mình ở chân núi, giờ chắc đã bị niêm phong, về hòm đồ nghề cha truyền con nối mà ông đã giao gần hết ý nghĩa của nó vào cuốn sổ bìa vải dầu trong tay Huyền Chân. Tài sản của một đời trộm mộ, tịch thu hết cũng phải. Ông không tiếc những món đồ ấy. Cái ông tiếc là một điều khác, điều mà không bản án nào ghi được: ông đã kịp dạy cho những người theo mình mọi mánh khóe của nghề đào, trừ một mánh quan trọng nhất, là biết dừng lại trước một cánh cửa đá không nên mở. Ông học được bài học ấy bằng ba mạng người, ở tuổi năm mươi tư, trong một gian chủ thất lạnh buốt ở sâu mười lăm mét dưới lòng núi.
Ông cũng nghĩ tới Hứa Vạn Sơn, kẻ ngồi trong hiệu đồ cổ sáng đèn mà ra lệnh cho tất cả. Tin từ huyện nha mấy ngày trước nói lệnh truy bắt đã phát tới Khai Phong. Ông không cầu cho người ấy chết, cũng không cầu cho người ấy thoát. Ông chỉ thấy một sự công bằng lạnh lẽo trong việc sợi dây giấy tờ đang lần ngược từ những người thợ nằm xuống, qua người cầm đầu là ông, về tới bàn tay chưa từng dính đất hầm của ông chủ hiệu. Nếu sợi dây ấy kéo hết, thì ít ra khi thiên hạ kể lại vụ Mang Sơn, họ sẽ không chỉ kể về một băng thợ tham của mà chết. Họ sẽ kể đúng hơn: có kẻ đặt hàng, có kẻ cầm đầu, có kẻ tham tiền riêng, và có ba người thợ phải trả giá đắt nhất cho tất cả.
Bản án được tuyên sau giờ nghỉ trưa. Mười lăm năm tù. Tịch thu toàn bộ tài sản liên quan tới hoạt động trộm mộ và tiêu thụ đồ cổ của ông. Tiếng búa gỗ của người chủ tọa gõ xuống mặt bàn nghe khô khốc, gọn gàng, và thế là xong: ba mươi năm nghề, năm mươi tư tuổi đời, một đêm mở sai ngôi mộ, đổi lấy mười lăm năm còn lại sau song sắt. Lão Tào nghe án mà mặt không đổi sắc. Ông tính nhẩm rất nhanh trong đầu như thói quen của một người cả đời tính toán: mười lăm năm nữa ông sáu mươi chín tuổi, nếu còn sống mà ra được thì tóc đã bạc hết, Mang Sơn lúc đó chắc đã là một nơi khác hẳn. Ông gật đầu nhận án, ký tên vào biên bản bằng bàn tay còn run nhẹ vì cơn đau ở sườn, và chỉ xin thêm một điều duy nhất ngoài bản án.
- Tôi xin được viết một lá thư cho vợ của Đỗ Cửu.
Người chủ tọa nhìn ông một lúc, rồi gật đầu. Đỗ Cửu là phó trùm của ông, là người đã chết vì che cho ông trong chủ thất, là người mà trong danh sách tội trạng chỉ hiện lên như một cái tên trong số ba người chết. Nhưng trong lòng Lão Tào, đó là người theo ông gần hai mươi năm, từ những vụ đào nhỏ ở chân núi tới đêm cuối cùng này. Ông được đưa về phòng giam, được cấp giấy bút, và ngồi viết lá thư ấy trong buổi chiều cùng ngày. Ông viết chậm. Trong thư không có lời lẽ hoa hòe nào. Ông nhận lỗi với người vợ góa, nói rõ khoản tiền hỗ trợ nào đã gửi, khoản nào còn sẽ gửi tiếp qua tay Huyền Chân. Ông dặn hai đứa nhỏ sau này lớn lên đừng theo nghề của cha chúng và của ông. Cuối thư, ông viết một câu mà tay ông dừng lại rất lâu mới đặt bút xuống được: chồng chị chết thay cho tôi, món nợ này tôi trả bằng mười lăm năm tù cũng chưa hết. Nhưng tôi xin chị cho tôi được trả dần từ trong nhà giam này bằng những gì tôi còn làm được.
Thư viết xong, ông gấp lại, nhờ người lính canh chuyển theo đường thăm nuôi của huyện nha. Ông không biết người vợ ấy đọc xong sẽ khóc hay sẽ xé thư. Cả hai cách, ông đều nhận.
Mấy ngày sau, Tiểu Mãn tới thăm ông qua song sắt phòng giam. Cậu học việc mười chín tuổi đứng bên ngoài song, hai tay nắm chặt vào nhau, nhìn ông chủ của mình trong bộ áo tù mà không nói nên lời một lúc lâu. Chính Lão Tào là người lên tiếng trước. Ông hỏi mẹ cậu đã đỡ bệnh chưa, hỏi cậu tính về quê ngày nào, và khi nghe cậu đáp lí nhí rằng mẹ đã qua cơn nặng, ông gật đầu như trút được một gánh.
Rồi ông dặn cậu, dặn đúng mấy câu mà ông đã nghĩ sẵn từ đêm nằm trong phòng giam đầu tiên, nói chậm và rõ để cậu nhớ cho kỹ.
- Bỏ nghề đi, Mãn. Về quê với mẹ mày. Học một nghề sạch mà sống, nghề gì cũng được, miễn là đêm ngủ không phải nghe ngóng tiếng chó sủa. Và đừng bao giờ quay lại Mang Sơn, dù ai trả bao nhiêu tiền, dù người ta nói với mày là chỉ xuống xem một lát thôi. Mày đã thấy cái giá ở dưới đó rồi. Đừng để mẹ mày phải nhận tin như ba nhà kia.
Tiểu Mãn khóc ngay bên ngoài song sắt, khóc như một đứa trẻ, và gật đầu liên tục. Ông nhìn cậu qua những thanh sắt lạnh, thấy trong đó hình ảnh của chính mình năm mười chín tuổi, cũng từng đứng trước một người đàn ông lớn tuổi nào đó và không nghe lời khuyên can nào cả. Ông chỉ mong cậu bé này khác ông ở đúng một điểm ấy: nghe được một câu trước khi quá muộn.
Buổi thăm kết thúc, lính canh dẫn Tiểu Mãn ra. Lão Tào ngồi lại trong phòng giam chật, nghe tiếng cửa sắt khép sau lưng người khách cuối cùng, nghe tiếng gió bấc luồn qua ô cửa nhỏ cao trên tường, mang theo mùi đất ẩm của vùng núi phía bắc thành. Ông quay mặt vào tường, bức tường vôi lạnh và nhám, và lần đầu tiên sau ba mươi năm làm nghề đào mộ, lần đầu tiên kể từ đêm ba người thợ của ông ngã xuống trong chủ thất, Lão Tào khóc không thành tiếng. Không ai trong phòng giam bên cạnh nghe thấy. Ông khóc cho Đỗ Cửu đỡ ông trong tay mà chết, khóc cho hai đứa nhỏ từ nay không còn cha, khóc cho chính mình của những ngày còn tin rằng kinh nghiệm ba mươi năm xử lý được mọi thứ nằm trong quan tài. Mười lăm năm đang chờ ông phía trước, dài và im lặng, và ông biết mình sẽ dùng những năm đó để nhớ lại từng cái tên, từng gương mặt, từng tiếng động của đêm hai mươi mốt tháng mười, cho tới khi không còn nhớ nổi nữa thì thôi.