ÔNG TÀ QUỞ MIẾU ĐÁ TRÀ VINH - Chương 1: Khảo Sát Tuyến Qua Phum

Nắng tháng ba đổ xuống con đường đất đỏ như lửa hắt từ mặt đất lên. Bụi bay mù. Không một gợn gió. Thạch Minh Tuấn bước chậm sau tổ đo đạc, vai đeo túi…

Nội dung chương

Nắng tháng ba đổ xuống con đường đất đỏ như lửa hắt từ mặt đất lên. Bụi bay mù. Không một gợn gió. Thạch Minh Tuấn bước chậm sau tổ đo đạc, vai đeo túi vải đựng sổ tay và cuộn thước dây. Mồ hôi thấm ướt lưng áo. Anh kéo vành mũ xuống thấp hơn. Trước mặt anh, hai người thợ trẻ cắm cọc gỗ sơn đỏ dọc theo lề đường cũ. Tiếng búa đóng cọc vang khô khốc giữa buổi sáng vắng.

- Cọc này lệch qua trái nửa tấc rồi. Nhổ lên cắm lại đi.

Người thợ tên Danh ngẩng đầu, lau mặt bằng tay áo.

- Nắng quá anh Tuấn ơi. Đất cứng như đá. Đóng hoài không xuống.

Tuấn cúi xuống nhìn vệt phấn trắng kẻ thẳng trên mặt đất. Vệt phấn là tim tuyến dự kiến của đoạn đường liên xã mở rộng. Theo bản vẽ, mặt đường mới sẽ rộng gấp đôi đường cũ. Hai bên sẽ lấn vào vườn nhà dân, vào hàng rào tre, vào cả khoảng đất trống đầu phum. Anh đã xem bản vẽ nhiều lần ở văn phòng. Nhưng đứng thật trên đất này, anh mới thấy vệt phấn trắng kia lạnh lùng đến mức nào. Nó đi thẳng. Nó không né bất cứ thứ gì.

Tổ trưởng tổ đo đạc là anh Sáu, người gầy, da sạm nắng, đi trước Tuấn mấy bước. Anh Sáu dừng lại, chống tay lên đầu gối, nhìn về phía trước.

- Tới đầu phum rồi đó Tuấn. Đoạn này phải chốt trong sáng nay.

Tuấn gật đầu. Anh mở sổ tay, ghi giờ và vị trí theo thói quen nghề nghiệp. Tám giờ sáng ngày ba tháng ba. Trời không mây. Đất khô nứt ở nhiều chỗ ven đường. Xa hơn một chút, con mương chạy dọc theo tuyến đã cạn gần tới đáy. Lòng mương nứt thành từng mảng đất xám, cỏ dại héo rũ hai bên bờ. Mùa hạn năm nay đến sớm và gắt hơn mọi năm anh từng nhớ.

Rồi anh ngẩng lên và thấy gốc me.

Gốc me cổ thụ đứng sừng sững ở đầu phum, thân to đến hai người ôm không hết. Vỏ cây sần sùi, rễ nổi lên mặt đất như những con trăn đất nằm yên từ trăm năm. Tán me xòe rộng, che mát cả một khoảng đất lớn. Dưới tán me ấy, nắng chỉ còn là những đốm sáng nhỏ lọt qua kẽ lá. Không khí dưới gốc me mát hơn hẳn bên ngoài. Tuấn nghe rõ tiếng lá xào xạc dù gió rất nhẹ.

Dưới gốc me là ngôi miếu nhỏ.

Miếu lợp lá, cột gỗ thấp, mái lá đã ngả màu nâu sẫm vì nắng mưa nhiều năm. Miếu chỉ cao ngang ngực người lớn. Bên trong miếu tối và mát. Tuấn bước lại gần, cúi người nhìn vào. Trong miếu không có tượng. Không có bài vị. Chỉ có một hòn đá tự nhiên nằm trang trọng trên bệ đất nện cao. Hòn đá nhẵn bóng, màu xám sẫm, to bằng cái thúng úp ngược. Bề mặt đá mịn như được mài bởi nước chảy qua nhiều mùa mưa. Trước bệ đá có một cái bát nhang nhỏ, tro nhang đầy, vài que nhang mới cắm còn thơm mùi khói nhẹ. Bên cạnh là đĩa chuối sứ đã hơi thâm vỏ, chắc ai đó dâng từ sớm hôm nay.

Tuấn đứng yên rất lâu trước miếu.

Anh sinh ra ở vùng đất này. Anh là người Khmer, lớn lên giữa tiếng nói của phum, giữa những mùa lễ quen thuộc từ nhỏ. Anh biết ngôi miếu này. Hồi còn bé, mỗi lần theo mẹ đi qua đầu phum, anh đều phải cúi đầu khi ngang qua gốc me. Mẹ anh dặn không được chỉ tay vào miếu. Không được nói to ở chỗ này. Ông Tà ở đây giữ đất, giữ phum, giữ cho người đi đường được yên. Lời dặn ấy anh thuộc nằm lòng trước cả khi anh hiểu nó nghĩa là gì.

Bây giờ anh đứng đây với vai trò khác. Anh là kỹ sư của đơn vị thi công. Anh đeo thẻ nhân viên trên ngực. Sổ tay trong tay anh là sổ khảo sát tuyến đường. Và vệt phấn trắng ngoài kia, nếu cứ đi thẳng như bản vẽ, sẽ đi đúng qua vị trí ngôi miếu này.

Tuấn lùi ra ngoài, nhìn lại vệt phấn. Anh đo bằng mắt từ cọc gần nhất tới gốc me. Tim tuyến dự kiến nằm đúng ngay chỗ miếu đứng. Không lệch một phân. Nếu thi công theo đúng bản vẽ, máy sẽ phải ủi qua gốc me, qua miếu, qua cả khoảng đất mà người phum coi là chỗ linh thiêng nhất ở đầu làng.

- Anh Tuấn, anh sao vậy?

Danh bước tới, cầm theo cây cọc mới. Tuấn lắc đầu nhẹ.

- Không sao. Nắng quá nên anh đứng nghỉ chút.

- Chỗ này mát thiệt. Gốc me này chắc già lắm rồi anh ha.

- Già hơn cả phum này nữa.

Danh nhìn vào miếu, tò mò như người lần đầu thấy.

- Trong miếu thờ gì vậy anh? Sao chỉ có hòn đá?

Tuấn đáp chậm rãi.

- Người phum thờ Neak Ta ở đây. Ông Tà là thần giữ đất của phum. Hòn đá đó là đá thờ, đá tự nhiên, không ai chạm khắc gì lên nó hết.

- Vậy người ta cúng ở đây hoài hả anh?

- Ừ. Ai đi xa về đều ghé thắp nhang. Nhà nào có việc cũng ra đây khấn một tiếng.

Danh gật gù rồi quay lại với công việc. Cậu cắm cọc xuống đất, tiếng búa lại vang lên đều đều. Tuấn nhìn cây cọc đỏ vừa cắm xuống. Nó đứng cách miếu chừng mười bước chân. Sợi dây căng giữa các cọc chạy thẳng, lạnh và vô tình, hướng đúng vào gốc me.

Anh Sáu đi vòng quanh gốc me một lượt, tay cầm máy đo. Anh dừng lại, nhíu mày.

- Đoạn này hơi khó à nha. Tim tuyến ăn đúng vào gốc me với cái miếu.

Tuấn nói ngay, giọng thấp.

- Em biết. Em đang tính chuyện này.

- Tính sao? Bản vẽ trên ban đã duyệt rồi. Mình chỉ đo theo thôi.

- Đo theo thì cứ đo. Nhưng em sẽ ghi chú thêm vào biên bản khảo sát.

Anh Sáu nhìn Tuấn một lúc. Anh hiểu ý Tuấn. Người trong nghề đều hiểu, ghi chú vào biên bản là cách duy nhất để một ý kiến còn nằm lại trên giấy tờ. Còn việc trên ban có đọc tới hay không lại là chuyện khác. Anh Sáu không nói thêm, chỉ vỗ nhẹ lên vai Tuấn rồi đi tiếp về phía trước.

Tuấn mở sổ, viết thêm mấy dòng dưới phần ghi vị trí. Anh ghi rõ tọa độ đoạn đầu phum. Anh ghi có miếu thờ của cộng đồng nằm đúng trên tim tuyến. Anh ghi gốc me cổ thụ nằm trong phạm vi giải tỏa theo bản vẽ hiện tại. Ngòi bút của anh dừng lại một chút ở dòng cuối. Rồi anh viết thêm rằng cần xem xét ý kiến của cộng đồng trước khi thi công đoạn này. Anh biết mấy dòng này có thể chẳng thay đổi được gì. Nhưng không ghi thì sau này sẽ không ai còn nhớ là đã từng có người lên tiếng.

Nắng càng lúc càng gắt. Tổ đo đạc làm việc chậm dần. Một người thợ ngồi bệt xuống vệ đường, mở bình nước uống ừng ực. Tuấn đi dọc theo bờ mương cạn, quan sát mặt đất hai bên tuyến. Đất ở đoạn này khô và cứng ở bề mặt. Nhưng anh để ý thấy vài chỗ đất có màu sẫm hơn, như từng ẩm lâu ngày. Anh ghi nhớ chi tiết đó trong đầu, chưa vội kết luận gì. Nghề dạy anh rằng mặt đất luôn nói điều gì đó, chỉ là người ta có chịu nghe hay không.

Phía trong phum, tiếng gà gáy muộn vang lên. Vài đứa trẻ chạy chơi trên con đường đất nhỏ dẫn vào các nhà sàn thấp. Một bà cụ gánh đôi thúng đi ngang qua miếu, tự nhiên chậm bước lại, cúi đầu một cái rất khẽ rồi mới đi tiếp. Tuấn nhìn theo bà cụ. Động tác cúi đầu ấy quen thuộc đến mức người phum làm mà không cần nghĩ. Nó là thói quen của nhiều đời người sống bên gốc me này.

Anh chợt thấy lòng mình nặng xuống. Tuyến đường này ai cũng mong. Đường cũ hẹp, mùa mưa lầy lội, xe chở lúa đi lại khó khăn. Đường mới mở rộng sẽ giúp phum đi lại dễ dàng, trẻ con tới trường an toàn hơn, hàng hóa ra chợ nhanh hơn. Tuấn hiểu rõ lợi ích đó hơn ai hết, vì chính anh cũng là người con của vùng này. Nhưng con đường không nhất thiết phải đi qua đúng chỗ này. Nó có thể lách đi một chút. Nó có thể nắn cong nhẹ để tránh gốc me và ngôi miếu. Chỉ cần người ra quyết định chịu nghe.

Vấn đề là người ra quyết định chưa từng đứng dưới gốc me này.

Tuấn lấy điện thoại ra, chụp mấy tấm ảnh. Anh chụp toàn cảnh gốc me và ngôi miếu. Anh chụp vệt phấn trắng chạy về phía miếu. Anh chụp hòn đá nhẵn bóng trong bóng râm mát của mái lá. Ảnh cuối cùng, anh chụp cây cọc đỏ mới cắm, đứng trơ trọi giữa nắng, chỉa thẳng về phía đầu phum. Anh lưu ảnh vào thư mục riêng của đợt khảo sát. Anh không biết những tấm ảnh này sau này có dùng tới hay không. Anh chỉ thấy cần phải giữ chúng.

Buổi trưa, tổ đo đạc nghỉ dưới bóng một cây xoài ven đường. Cơm hộp được phát ra, mọi người ăn vội trong im lặng vì mệt. Tuấn ăn chậm, mắt vẫn hướng về phía gốc me ở xa. Từ chỗ anh ngồi, ngôi miếu chỉ còn là một chấm nhỏ dưới tán lá xanh sẫm. Nhưng anh không sao rời mắt khỏi nó được.

- Chiều nay mình đo tiếp đoạn trong phum hả anh Sáu?

Danh hỏi trong lúc nhai cơm. Anh Sáu gật đầu.

- Ừ. Đo hết tới cuối phum rồi về lán. Mai họp đội, chốt biên bản gửi lên trên.

Tuấn nghe câu chốt biên bản mà lòng càng thêm rối. Một khi biên bản đã chốt và gửi đi, tim tuyến sẽ thành việc đã rồi trên giấy. Muốn đổi sau đó sẽ khó hơn gấp nhiều lần. Anh tự nhủ chiều nay phải nói chuyện với người phum trước. Anh phải nghe họ nói, dù chỉ để biên bản của anh có thêm một dòng về ý kiến cộng đồng.

Ăn xong, anh quay lại gốc me một mình. Anh đứng ngoài khoảng đất mát, không bước vào trong miếu. Anh chắp tay trước ngực theo thói quen cũ, cúi đầu một cái như hồi còn nhỏ. Khói nhang mỏng bay lên từ bát nhang, tan vào tán lá. Hòn đá nằm yên trong bóng râm, nhẵn bóng và lặng lẽ. Tuấn thì thầm trong lòng một câu xin phép, như người con đi xa mới trở về nhà. Anh xin phép được làm công việc của mình trên đất này. Anh cũng tự hứa sẽ nói hết những gì cần nói với cấp trên.

Đúng lúc anh quay người định bước đi, một giọng nói già vang lên sau lưng.

Giọng nói chậm rãi, khàn vì tuổi tác, nhưng rõ từng chữ.

- Cậu kỹ sư. Tuyến đường này muốn qua đây, phải hỏi ông Tà trước đã.

Tuấn quay lại ngay. Một ông cụ cao niên đứng cách anh mấy bước, tay chống cây gậy gỗ, lưng hơi còng. Ông mặc áo bà ba sẫm màu, tóc bạc trắng, đôi mắt vẫn còn sáng và nhìn thẳng vào Tuấn không né tránh. Tuấn nhận ra ông là người của phum này. Anh cúi đầu chào lễ phép.

- Dạ, con chào bác. Bác là người ở phum này ạ?

Ông cụ gật đầu, rồi nhìn về phía sợi dây căng và những cây cọc đỏ ngoài nắng. Ánh mắt ông dừng lại ở đó rất lâu. Tuấn bỗng thấy buổi chiều của mình sẽ không còn yên như anh tưởng nữa.

Chương khác

Xem thêm