ÔNG TÀ QUỞ MIẾU ĐÁ TRÀ VINH - Chương 2: Lời Kể Về Neak Ta

Ông cụ chống gậy đứng yên dưới bóng me, không vội nói thêm câu nào. Tuấn bước lại gần, giữ khoảng cách vừa phải, rồi ngồi xuống mép bệ đất bên ngoài…

Nội dung chương

Ông cụ chống gậy đứng yên dưới bóng me, không vội nói thêm câu nào. Tuấn bước lại gần, giữ khoảng cách vừa phải, rồi ngồi xuống mép bệ đất bên ngoài miếu. Anh muốn nghe cho hết. Buổi chiều ở đầu phum yên tĩnh lạ thường. Tiếng búa đóng cọc ngoài đường đã ngừng. Tổ đo đạc đang thu dọn máy móc ở phía xa. Chỉ còn tiếng lá me xào xạc trên đầu và tiếng gà lục tục đâu đó trong phum.

- Con tên Tuấn, kỹ sư của đội làm đường. Con cũng là người Khmer ở vùng này, bác ạ.

Ông cụ gật đầu chậm rãi.

- Ta biết. Nhìn mặt cậu, nghe giọng cậu là ta biết. Ta là Chau Văn Lượng. Người phum này ai cũng biết ta.

Tuấn cúi đầu lần nữa, lễ phép hơn trước.

- Dạ, con chào bác Lượng. Bác vừa nói phải hỏi ông Tà trước. Bác nói rõ cho con nghe được không ạ?

Ông Lượng nhìn vào ngôi miếu nhỏ. Đôi mắt già nheo lại vì nắng hắt từ ngoài đường vào. Ông chống gậy, ngồi xuống phiến đá thấp gần gốc me. Tuấn ngồi yên bên cạnh, sổ tay để trên đùi nhưng anh không mở ra vội. Anh hiểu có những lời phải nghe bằng tai và bằng lòng trước, ghi chép tính sau.

- Hòn đá trong miếu đó, cậu thấy rồi phải không?

- Dạ, con thấy rồi. Đá tự nhiên, nhẵn bóng, không khắc chữ gì hết.

- Ừ. Nó nằm ở đây từ trước khi ta sinh ra. Ông nội ta kể lại, đời ông cố của ông nội ta, hòn đá đã nằm ở đầu phum này rồi. Không ai đào nó lên. Không ai tạc nó thành tượng. Nó cứ nằm vậy, mưa nắng bào mòn, mặt đá nhẵn dần theo năm tháng. Người phum dựng miếu lá che cho nó. Miếu hư thì dựng lại. Lá mục thì thay lá mới. Còn hòn đá thì không ai được dời đi.

Tuấn hỏi khẽ.

- Vì sao không ai được dời ạ?

Ông Lượng đáp không chút do dự.

- Vì đó là Neak Ta. Ông Tà giữ đất này. Đất đầu phum là đất của ông. Người sống trên đất phải nhớ ơn và phải biết sợ làm điều sai. Phum này qua bao mùa lụt, bao năm hạn, bao lần dịch bệnh, người ta đều ra đây thắp nhang khấn ông. Nhà nào có con đi xa, ra đây khấn. Nhà nào dựng nhà mới, ra đây khấn. Người bệnh nặng, gia đình cũng ra đây khấn một tiếng rồi mới đưa đi trạm xá.

Ông nói chậm, từng câu đều có nhịp nghỉ dài. Tuấn nghe mà nhớ lại tuổi thơ của chính mình. Mẹ anh cũng từng dắt anh ra miếu này mỗi dịp lễ lớn của phum. Anh nhớ mùi nhang. Anh nhớ đĩa chuối sứ vàng ươm đặt trước bệ đá. Anh nhớ người lớn dặn trẻ con không được chạy giỡn quanh miếu, không được nói lời hỗn ở chỗ này. Những ký ức ấy nằm yên trong anh nhiều năm, tới hôm nay mới sống lại rõ ràng đến vậy.

- Bác Lượng, người phum dâng gì ở miếu này thường ngày ạ?

- Đơn giản lắm. Nhang đèn. Chuối sứ. Có khi thêm ly rượu trắng, gói trầu cau. Không ai cúng heo quay linh đình ở đây hết. Ông Tà không cần mâm cao cỗ đầy. Cái ông cần là lòng người nhớ tới ông. Đi qua cúi đầu. Có việc thì khấn rõ ràng. Làm sai thì nhận sai. Chỉ vậy thôi.

Tuấn gật đầu. Anh mở sổ tay, bắt đầu ghi. Anh ghi tên ông Lượng. Anh ghi lời kể về Neak Ta và tục dâng chuối, nhang ở miếu đầu phum. Anh ghi lời dặn không ai được dời đá. Ngòi bút chạy đều trên giấy. Ông Lượng nhìn anh ghi chép, không ngăn cản. Ngược lại, ông còn nói chậm hơn để anh kịp ghi từng ý.

- Cậu ghi đi. Ghi cho đúng rồi đem về nói lại với người trên của cậu. Nói rằng phum này không chống làm đường. Đường tốt thì phum mừng. Nhưng đường đi qua chỗ nào cũng phải coi lại. Chỗ này là chỗ thờ tự của cả phum, không phải đất trống không ai ngó tới.

- Dạ, con hiểu. Con sẽ báo lại đầy đủ với đội trưởng.

- Đội trưởng của cậu là người sao?

Tuấn ngập ngừng một chút trước khi trả lời.

- Đội trưởng Dũng là người làm đường lâu năm ở miền Tây. Bác ấy quyết đoán, coi trọng tiến độ lắm ạ.

Ông Lượng thở dài rất nhẹ. Ông nhìn ra con đường đất đỏ ngoài kia, nơi sợi dây tim tuyến vẫn căng thẳng giữa các cọc sơn đỏ.

- Người coi trọng tiến độ thường không thích nghe chuyện chậm lại. Ta già rồi, ta gặp nhiều người như vậy lắm. Họ thấy hòn đá thì chỉ thấy hòn đá. Họ không thấy những đời người đã cúi đầu trước nó.

Tuấn im lặng. Lời ông Lượng không nặng nề, không trách móc ai cụ thể. Nhưng anh nghe rõ sức nặng trong đó. Anh biết ông đang nói đúng vào nỗi lo lớn nhất của anh từ sáng tới giờ.

Ông Lượng chống tay lên đầu gối, đổi tư thế ngồi cho đỡ mỏi, rồi kể tiếp một chuyện khác. Giọng ông hạ thấp hơn, như chuyện này ít khi được kể ra ngoài.

- Còn một chuyện nữa cậu nên biết. Ông cha xưa trong phum từng dặn, đất dưới miếu này là đất không nên đào sâu. Nghe nói mạch đất dưới đó yếu, đào sâu là sụp, là lún. Ta không biết chữ nghĩa địa chất như các cậu. Ta chỉ nhớ lời dặn truyền miệng qua mấy đời. Người xưa dặn vậy thì chắc có lý do của họ. Họ sống trên đất này lâu hơn chúng ta nhiều.

Tuấn ngẩng lên ngay. Chi tiết này anh chưa từng nghe ai nhắc trong các buổi họp kỹ thuật. Anh hỏi lại cẩn thận.

- Bác nói đất dưới miếu không nên đào sâu, là lời dặn từ xưa truyền lại ạ?

- Ừ. Truyền miệng thôi. Không có giấy tờ gì đâu. Ta kể để cậu biết mà để ý. Còn tin hay không là việc của các cậu làm nghề.

Tuấn ghi thêm dòng này vào sổ, gạch chân hai lần. Anh không kết luận gì. Lời truyền miệng không phải số liệu. Nhưng người làm khảo sát như anh biết rõ một điều. Lời dặn của người sống lâu trên một vùng đất thường bắt đầu từ những lần họ chứng kiến đất sụp, nhà lún, đường nứt thật sự. Anh sẽ để ý đoạn đất này kỹ hơn trong những ngày tới.

- Bác Lượng, nếu đội muốn nắn tuyến tránh miếu thì người phum thấy sao ạ?

Ông Lượng mỉm cười lần đầu tiên từ lúc gặp nhau. Nụ cười hiền, nhiều nếp nhăn quanh mắt.

- Thì phum mừng chớ sao. Đường vẫn có, miếu vẫn yên. Hai bên đều tốt. Chỉ sợ người trên của cậu không chịu tốn thêm công thôi.

- Con sẽ đề xuất hướng đó. Con hứa với bác là con báo đúng sự thật, không bớt lời nào của bác.

- Cậu hứa vậy thì ta yên tâm một phần. Nhưng ta nói trước, cậu kỹ sư à. Việc này không chỉ là chuyện giấy tờ. Ông Tà quở hay không, ta không dám nói thay ông. Ta chỉ biết phum này chưa từng ai dám động vào hòn đá đó. Chưa từng ai.

Câu nói cuối cùng ông nhấn rất rõ. Tuấn nghe xong, tự nhiên thấy sống lưng mình lạnh đi một chút dù trời vẫn nắng gắt. Anh gấp sổ lại, đứng dậy, chắp tay cảm ơn ông Lượng. Ông cụ cũng đứng lên, chống gậy, nhìn anh một lúc lâu như muốn dặn thêm điều gì. Cuối cùng ông chỉ nói một câu ngắn.

- Cậu về nói lại cho khéo. Đừng để người ta làm ẩu rồi cả phum lẫn đội thợ đều khổ.

- Dạ, con nhớ rồi ạ.

Trước khi Tuấn đứng dậy ra về, ông Lượng chống gậy dẫn anh đi một đoạn ngắn vào con đường đất trong phum. Hai bên đường là những ngôi nhà thấp, trước sân nhà nào cũng có lu nước mưa và hàng rào tre thưa. Một nhóm phụ nữ ngồi lựa thóc trên tấm bạt lớn, thấy ông Lượng đi qua đều gật đầu chào. Mấy đứa trẻ đang chơi gần đó chạy ùa tới, tò mò nhìn thẻ nhân viên trên ngực Tuấn rồi lại tản ra cười khúc khích.

- Phum này nhỏ thôi cậu. Vài chục nóc nhà. Ai cũng quen mặt nhau hết.

- Dạ, con thấy phum yên bình lắm bác.

- Yên bình là nhờ giữ được nếp cũ. Miếu còn thì lòng người còn yên. Cậu thấy mái lá của miếu không? Ba năm trước mái dột, cả phum góp lá, góp công dựng lại trong một buổi sáng. Không ai bảo ai, nhà nào cũng có người ra phụ. Người già thì ngồi vót nan. Thanh niên thì leo lên lợp. Trẻ con chạy loanh quanh đưa nước uống.

Tuấn nhìn về phía ngôi miếu ở đầu phum. Từ trong này nhìn ra, mái lá nhỏ bé ấy nằm gọn dưới tán me xanh sẫm, khiêm nhường mà vững chãi. Anh chợt hiểu vì sao ông Lượng nói miếu không phải chỉ là một mái lá. Nó là chỗ cả phum cùng giữ. Động vào nó là động vào công sức và lòng tin của nhiều thế hệ cùng lúc.

Ông Lượng dừng lại bên một lu nước, múc gáo nước mưa đưa cho Tuấn.

- Uống miếng nước cho đỡ khát. Trời hạn này đi ngoài nắng cả ngày khổ lắm.

Tuấn đón gáo nước bằng hai tay, uống một hơi dài. Nước mưa mát và ngọt, làm dịu cổ họng khô rát của anh. Anh cảm ơn ông, trong lòng càng thêm nặng. Người phum đón anh bằng nước mưa mát lành và lời kể chân thành.

- Bác Lượng, con hỏi thêm một câu. Nếu mai mốt đội họp, bác có sẵn lòng ra nói lại những lời này trước đội không ạ?

- Ta sẵn lòng chớ. Ta già rồi, ta không sợ nói thật. Chỉ sợ người ta không chịu nghe thôi.

- Dạ, con sẽ thu xếp. Dù kết quả sao, con cũng không để lời của bác bị bỏ ngoài tai đâu.

Ông Lượng gật đầu, vỗ nhẹ lên cây gậy như đã trút được một phần lo lắng. Hai người quay trở ra đầu phum, đi ngang qua ngôi miếu lần nữa. Khói nhang buổi chiều mỏng hơn buổi sáng, nhưng mùi thơm vẫn còn phảng phất dưới tán me.

Tuấn quay về phía lán trại khi nắng chiều đã ngả vàng. Bóng gốc me kéo dài trên mặt đất, phủ qua cả sợi dây tim tuyến ngoài đường. Anh đi ngang qua ngôi miếu, cúi đầu một cái theo thói quen, rồi mới bước tiếp. Trong đầu anh, lời kể của ông Lượng vẫn vang lên rõ từng đoạn. Neak Ta giữ phum. Không ai được dời đá. Đất dưới miếu không nên đào sâu. Anh sẽ phải nói lại tất cả những điều này trong buổi họp đội tối nay hoặc sáng mai. Anh biết trước cuộc nói chuyện đó sẽ không dễ dàng.

Về tới lán, anh vừa đặt túi xuống thì điện thoại trong túi áo rung lên liên tục. Màn hình hiện tên đội trưởng Dũng. Tuấn bắt máy ngay.

- Alo, con nghe đây bác Dũng.

Giọng Dũng ở đầu dây kia dứt khoát và gấp gáp, át cả tiếng gió trong điện thoại.

- Tuấn, tổ đo đạc chốt tim tuyến ngay trong tối nay cho tôi. Mai tôi họp đội, ngày kia khởi công đoạn qua phum. Không để chậm thêm ngày nào nữa hết.

Tuấn cầm chặt điện thoại, nhìn về phía đầu phum đang chìm dần vào bóng chiều. Lời ông Lượng vẫn còn nóng hổi trong sổ tay của anh. Anh chưa kịp nói một lời nào về ngôi miếu thì mệnh lệnh chốt tuyến đã tới trước rồi.

Chương khác

Xem thêm