RÙA ĐỒNG TRẤN MẠCH HỒ CON RÙA - Chương 26: Giai Thoại Đuôi Rồng

Bốn giờ chiều, sân chùa mát rượi. Khôi tới đúng giờ hẹn. Thầy Minh Đạo đã ngồi sẵn ở bộ bàn đá dưới tán cây lớn giữa sân. Trên bàn có một ấm trà nóng và…

Nội dung chương

Bốn giờ chiều, sân chùa mát rượi.

Khôi tới đúng giờ hẹn. Thầy Minh Đạo đã ngồi sẵn ở bộ bàn đá dưới tán cây lớn giữa sân. Trên bàn có một ấm trà nóng và hai chiếc chén nhỏ. Mùi trà sen thoang thoảng trong không khí yên tĩnh. Tiếng chuông gió treo ở hiên chùa thỉnh thoảng kêu lên vài tiếng rất khẽ khi gió lùa qua.

Khôi chắp tay chào thầy rồi ngồi xuống phía đối diện. Anh đặt cuốn sổ tay mới mua hôm qua lên bàn, kèm theo một cây bút. Thầy nhìn cuốn sổ rồi mỉm cười.

- Con mang cả sổ tới ghi chép. Vậy là con coi buổi hôm nay là một buổi làm việc.

- Dạ. Con muốn ghi lại cho đúng lời thầy kể. Chuyện cũ mà ghi sai một chữ là thành chuyện khác ngay.

Thầy rót trà ra hai chén. Thầy đẩy một chén về phía Khôi. Rồi thầy nói chậm rãi, như người mở đầu một câu chuyện đã kể nhiều lần trong đời nhưng lần nào cũng kể với sự cẩn trọng như lần đầu tiên.

- Trước hết thầy nhắc lại điều quan trọng nhất. Những gì thầy sắp kể đây là giai thoại. Là chuyện tương truyền trong dân gian và trong giới am hiểu chuyện đất đai xưa ở Sài Gòn. Không có sử sách chính thống nào ghi chép và chứng minh những điều này là sự thật lịch sử. Con nghe để biết người xưa nghĩ gì và kể gì cho nhau. Con không được ghi vào bất kỳ văn bản chính thức nào của dự án như một sự thật đã kiểm chứng. Thầy nói rõ vậy ngay từ đầu để cả thầy và con đều nhẹ lòng.

- Dạ, con hiểu rõ. Con chỉ ghi ở mức tương truyền thôi, thưa thầy.

Thầy gật đầu. Thầy nhìn ra phía cổng chùa một lúc như đang sắp xếp lại dòng chuyện trong đầu. Rồi thầy bắt đầu kể.

- Người xưa kể lại rằng vùng đất trung tâm Sài Gòn xưa nằm trên một thế đất đặc biệt. Theo lời đồn của giới địa lý xưa, thế đất ấy hình dung như một con rồng thiêng nằm dài. Đầu rồng ở khu vực Dinh Độc Lập ngày nay. Thân rồng uốn qua các khu phố trung tâm. Còn đuôi rồng quẫy ở đúng giao lộ Công trường Quốc tế, nơi có Hồ Con Rùa ngày nay. Đuôi là phần động nhất của con rồng. Đuôi quẫy thì cả thân không yên. Vì vậy theo giai thoại, người xưa mới lo lắng cho khu vực giao lộ này hơn hẳn các nơi khác.

Khôi ghi chép liên tục. Anh ghi cả những chữ đệm quan trọng trong lời thầy. Tương truyền. Người xưa kể lại. Theo lời đồn. Anh không bỏ sót những chữ đó. Chúng là ranh giới giữa một câu chuyện dân gian và một khẳng định lịch sử. Thầy đã dặn. Và chính anh cũng hiểu ranh giới đó quan trọng tới mức nào trong nghề của mình.

Thầy kể tiếp, giọng vẫn đều và chậm.

- Cũng theo chuyện tương truyền đó, người xưa đã lập một trận trấn giữ ở ngay vị trí đuôi rồng quẫy. Hồ nước được đào theo hình bát giác. Tám cạnh của hồ, theo cách nghĩ của người xưa, là để tụ thủy và giữ khí cho khu đất, không cho khí tốt tản đi và không cho khí xấu xông thẳng vào. Nước trong hồ lúc nào cũng có, quanh năm không cạn, như một cái chén lớn hứng giữ sự yên ổn cho cả giao lộ.

- Còn năm cột giữa hồ thì sao, thưa thầy?

- Năm cột cao xòe rộng ở đỉnh mà con thấy ngày nay, theo giai thoại, được hình dung như năm ngón tay của một bàn tay lớn ấn xuống đúng huyệt vị của đuôi rồng. Năm ngón tay cùng ấn thì lực mới đều. Ấn đủ mạnh để giữ yên. Nhưng ấn khéo để không làm tổn thương đất. Người xưa kể lại chi tiết đó với vẻ rất tự hào về sự tinh tế của người thiết kế xưa. Dĩ nhiên, vẫn là kể lại thôi con. Không ai còn sống tới nay để xác nhận người thiết kế xưa nghĩ đúng như vậy hay không.

Khôi dừng bút một nhịp. Anh nhìn thầy.

- Vậy tượng rùa cõng bia ngày xưa nằm ở vị trí nào trong cả trận trấn giữ đó, thưa thầy?

- Ở chính giữa. Ngay tâm của hồ bát giác, bên dưới năm ngón tay đang ấn xuống. Theo lời người xưa truyền lại, rùa được chọn vì rùa là linh vật mang tính tĩnh sâu nhất trong các linh vật quen thuộc. Rùa sống lâu. Rùa di chuyển chậm. Rùa chịu đựng bền bỉ qua năm tháng mà không đổi tính. Người xưa tương truyền rằng họ đặt tượng rùa lớn bằng hợp kim màu đồng sẫm ở giữa hồ. Trên lưng rùa cõng một tấm bia đá lớn. Cách đặt tượng như vậy, theo lời kể lại, là để lấy cái tĩnh ngàn năm của rùa mà kìm cái động của long mạch ở phần đuôi. Tĩnh đè lên động. Nặng đè lên nhẹ. Lâu dài đè lên nhất thời. Đó là toàn bộ triết lý của trận trấn giữ theo cách người xưa kể lại cho con cháu nghe.

Sân chùa yên lặng một lúc sau đoạn kể đó. Chỉ còn tiếng lá cây xào xạc và tiếng chuông gió khẽ rung. Khôi ghi nốt những dòng cuối của đoạn này vào sổ. Chữ anh viết chậm lại. Anh phải thừa nhận với chính mình rằng câu chuyện, dù chỉ ở mức giai thoại, có một sức hấp dẫn rất riêng. Nó giải thích được vì sao hồ lại là hình bát giác. Vì sao cột lại có đúng năm cây và xòe rộng ở đỉnh. Vì sao linh vật được chọn lại là rùa chứ không phải một con vật nào khác. Một giai thoại hay luôn làm được việc đó. Nó nối những chi tiết rời rạc thành một câu chuyện có đầu có đuôi và khiến người nghe khó quên.

Nhưng Khôi cũng tự nhắc mình ngay lúc đó. Giải thích được bằng một câu chuyện hay không đồng nghĩa với việc câu chuyện đó là sự thật. Nghề của anh đã dạy anh điều này qua nhiều công trình. Một bản vẽ đẹp chưa chắc là một bản vẽ đúng với hiện trạng.

Thầy như đọc được sự giằng co đó trong im lặng của anh. Thầy mỉm cười hiền.

- Con đang nghĩ là câu chuyện này nghe hợp lý quá nên càng phải cẩn thận, đúng không?

- Dạ. Thầy nói đúng ý con. Nó hợp lý tới mức con phải tự nhắc mình là chưa có gì kiểm chứng được cả.

- Tốt. Con nghĩ vậy là thầy yên tâm. Thầy kể cho con nghe không phải để con tin. Thầy kể để con hiểu vì sao người dân quanh vùng và cả người trong đội thi công của con lại xôn xao khi nghe tin dưới hồ còn vật cũ. Trong đầu họ, vật đó không chỉ là một khối kim loại. Nó là một phần của câu chuyện họ đã nghe từ ông bà cha mẹ. Phá nó đi mà không cân nhắc, người ta sẽ tiếc và sẽ bàn tán rất lâu, dù về mặt kỹ thuật việc phá bỏ có thể chẳng ảnh hưởng gì.

Thầy rót thêm trà. Rồi thầy nói phần kết của buổi kể chuyện hôm nay bằng một giọng nghiêm trang hơn hẳn.

- Lời khuyên của thầy vẫn như hôm ở bờ hồ. Dù tin hay không tin giai thoại này, vật cũ đã nằm yên dưới đáy hồ mấy chục năm thì không nên phá bỏ nó. Hãy để nó nằm yên ở đó như một phần của lịch sử nơi này. Các con làm dự án cải tạo là để nơi này tốt hơn lên cho người dân. Tốt hơn lên không có nghĩa là phải xóa sạch mọi dấu vết cũ. Có những thứ giữ lại được thì nên giữ. Thầy chỉ khuyên vậy thôi. Thầy không làm phép trừ tà gì ở đây cả. Thầy cũng không khẳng định có một sức mạnh siêu nhiên nào đang giữ hồ này. Thầy chỉ là một người già kể lại chuyện cũ và khuyên một lời khuyên của người già.

Trước khi kết thúc, Khôi hỏi thêm một câu mà anh đã cân nhắc suốt buổi.

- Thưa thầy, còn tượng rùa và tấm bia ngày xưa thì sao ạ? Sau này chúng thế nào?

Thầy đặt chén trà xuống bàn rất nhẹ.

- Phần đó thì không còn là giai thoại nữa. Người dân quanh vùng đều biết rõ một việc công khai. Một vụ nổ năm 1976 đã phá hủy tượng rùa và tấm bia ở giữa hồ. Từ đó tới nay hồ không còn tượng rùa nữa. Ngoài ý đó ra, thầy không kể thêm gì khác về vụ việc năm ấy. Không tên tuổi ai. Không diễn biến chi tiết. Những thứ không rõ ràng thì không nên kể lại như thể mình biết chắc, con ạ.

Khôi gật đầu và ghi lại đúng ý công khai đó vào sổ, không thêm một chữ nào. Anh trân trọng sự rạch ròi của thầy. Chỗ nào là truyền thuyết, thầy nói rõ là truyền thuyết. Chỗ nào là việc công khai ai cũng biết, thầy chỉ nói đúng phần công khai ấy rồi dừng lại. Cách kể chuyện có chừng mực đó khiến anh tin cậy lời khuyên của thầy hơn bất kỳ lời khẳng định chắc nịch nào khác mà anh từng nghe quanh dự án này.

- Dạ, con ghi đúng như thầy dặn. Phần nào tương truyền con ghi tương truyền. Phần nào công khai con ghi đúng phần công khai.

- Vậy là tốt nhất cho cả người kể lẫn người nghe.

Khôi gấp sổ lại. Anh đứng dậy chắp tay cảm ơn thầy một cách trang trọng. Buổi kể chuyện hôm nay đã cho anh trọn vẹn phần còn thiếu trong bức tranh giai thoại mà anh nghe rời rạc từ đầu tháng tới giờ. Đầu rồng. Đuôi rồng. Hồ bát giác tụ thủy. Năm cột như năm ngón tay. Rùa tĩnh kìm long mạch động. Tất cả đã khép thành một vòng tròn hoàn chỉnh của truyền thuyết đô thị.

Trên đường về văn phòng, anh đi bộ chậm qua mấy con phố gần hồ. Trời chiều mát. Người xe tấp nập giờ tan tầm. Anh nghĩ về hai hướng giải thích đang cùng tồn tại trong đầu mình lúc này. Một hướng là giai thoại vừa nghe, đẹp và khép kín nhưng không kiểm chứng được. Hướng còn lại là nước ngầm, địa chất và số liệu đo đạc, khô khan nhưng có thể quan trắc và chứng minh từng bước một. Anh biết mình sẽ đi theo hướng thứ hai trong mọi văn bản chính thức. Nhưng anh cũng biết, sau buổi chiều hôm nay, anh sẽ không bao giờ còn gọi giai thoại đuôi rồng là chuyện vớ vẩn như cách anh từng nghĩ hồi đầu tháng nữa.

Có những câu chuyện không cần là sự thật mới đáng được tôn trọng khi người ta quyết định số phận của một nơi chốn.

Chương khác

Xem thêm