Rừng Cao Su - Chương 1: Lô Đất Bìa Rừng
Mùi mủ cao su sống bốc lên từ lòng mương dẫn nước, nồng nặc và ngai ngái mùi trứng thối pha lẫn lưu huỳnh. Nguyễn Thanh Sơn đứng bên hông chiếc xe thồ…
Nội dung chương
Mùi mủ cao su sống bốc lên từ lòng mương dẫn nước, nồng nặc và ngai ngái mùi trứng thối pha lẫn lưu huỳnh. Nguyễn Thanh Sơn đứng bên hông chiếc xe thồ cải tiến, dùng đầu ngón tay cái miết nhẹ dọc theo lưỡi dao cạo. Lưỡi thép hình chữ V sắc ngọt, cạo sạch một đường lông măng trên mu bàn tay mà không để lại vết xước.
Gió đêm từ mạn hồ Dầu Tiếng thốc qua cánh rừng già, kéo theo hơi nước lạnh buốt của tháng Tư tràn xuống mặt đường đất đỏ. Giờ này là mười hai rưỡi đêm. Lán tập kết của đội Ba đã tắt gần hết đèn né-on, chỉ chừa lại bóng đèn tròn đỏ quạch mắc lủng lẳng trước chái hiên xi măng loang lổ rêu xanh.
Sơn kéo quai chiếc đèn pin đeo trán xuống ngang lông mày, siết chặt nút cao su phía sau gáy. Hai mươi hai tuổi, vai rộng, bắp chân rắn chắc sau ba năm bốc vác phân bón ở kho trung chuyển, Sơn không sợ thức đêm. Cậu chỉ cần tiền. Khi ban quản lý nông trường thông báo mức phụ cấp độc hại tăng gấp rưỡi cho bất kỳ ai chịu nhận khoán lô mười ba ở mép rừng phía Đông, Sơn đã nộp đơn ngay trong buổi giao ban chiều. Đám công nhân thâm niên đều cúi gằm mặt nhìn mũi ủng bảo hộ, nhường trọn suất làm việc ấy cho gã lính mới chân ướt chân ráo.
Cửa gian nhà kho chứa đồ nghề kẹt một tiếng chói tai. Bảy Cang bước ra, tay xách chiếc giỏ mây đan đã lên nước nâu sẫm, bên trong đựng mấy hộp dầu gió, cuộn dây thép và bó lá chuối khô.
Ông lão ngoài năm mươi tuổi, lưng hơi gù sau hơn ba mươi năm bám rừng cạo mủ. Mười đầu ngón tay của ông co quắp, sần sùi như rễ cây cổ thụ, móng tay nào cũng đóng một viền đen kịt của mủ cao su chết lâu ngày ăn sâu vào thịt.
Bảy Cang dừng lại trước mặt Sơn, cặp mắt đục ngầu quét từ đôi ủng da lội nước mới toanh đến chiếc nạo vét mủ còn sáng bóng giắt bên hông cậu.
- Mày đã nghĩ kỹ chưa thằng Sơn? - Giọng ông khàn đặc, lẫn tiếng rít của đờm trong cuống họng. - Giờ này xin đổi ca về khu đồi thấp cạo phụ cho thằng Lâm vẫn còn kịp. Tao nói một tiếng với quản đốc là xong.
Sơn cười xòa, vỗ nhẹ vào bao da đựng dao cạo:
- Cháu ký nhận sổ bàn giao rồi chú Bảy. Tháng này em gái cháu dưới quê nhập học cao đẳng, tiền trọ tiền sách vở dồn một cục. Lô mười ba phụ cấp cao, cây lại đang độ sung mãn, mủ ra đều thì cháu mới đủ trang trải.
Bảy Cang không cười. Ông quay mặt ra màn đêm mịt mùng phía sau dãy văn phòng đội, nơi những hàng cao su thẳng tắp bắt đầu chìm vào lớp sương mù dày đặc.
- Cây sung mãn. - Ông lặp lại từng chữ, thanh âm lạnh tanh. - Đất đó ăn đẫm máu xương người ta từ thời phu mộ phu bia, rễ đâm sâu cả chục thước dưới lòng đất mục, cây không sung sao được. Mày thấy mủ chảy ròng ròng thì ham, nhưng có biết tại sao tao giữ cái lô này suốt mười lăm năm, đến hôm nay phải bỏ của chạy lấy người không?
Sơn khựng lại đôi chút, nhưng rồi cậu gạt đi. Dân cạo mủ già thường hay bày vẽ những câu chuyện ma mị để dọa nạt đám trẻ mới vào nghề, hoặc giữ miếng ăn riêng cho cánh thợ thân tín. Sơn từng nghe phong phanh chuyện lô mười ba khó cạo vì địa hình dốc, lại sát bãi chôn cất từ thời Pháp thuộc, cỏ dại mọc lút đầu gối khiến việc đi lại rất dễ bị rắn chàm quạp đớp.
- Chú lớn tuổi rồi, thức đêm thức hôm trên đồi dốc xương khớp chịu sao thấu. - Sơn đáp lời, giọng lễ phép nhưng dứt khoát. - Giờ chú bàn giao đường ranh cho cháu, cháu theo chú một chuyến để biết lối gom mủ. Xong việc chú về lán nghỉ sớm.
Bảy Cang thở hắt ra một hơi dài qua kẽ răng sâu. Ông không khuyên thêm lời nào nữa, lẳng lặng bật chiếc đèn pin bóng vàng đã mờ ố, cất bước đi trước.
Hai người lội bộ qua con lộ đất đỏ nhão nhoét vết bánh xe tải chở mủ. Rời khỏi trạm đội chừng ba trăm mét, ánh sáng văn minh hoàn toàn biến mất sau lưng họ. Không gian mở ra một màu đen quánh đặc, chỉ có hai luồng sáng đèn pin quét qua quét lại trên những thân cây cao su xám xịt đứng thẳng hàng tăm tắp như những cột bia mộ khổng lồ.
Ở rừng cao su, cây được trồng theo khoảng cách chuẩn xác từng centimet. Cứ cách ba mét là một gốc, cách sáu mét là một hàng. Sự ngay ngắn đến mức tuyệt đối này tạo ra cảm giác lặp lại bất tận. Bất kể quay đầu nhìn sang hướng nào, người ta cũng chỉ thấy những luống cây sâu hun hút chạy dài vô tận, mất hút vào màn sương xám xịt.
Mùa này lá cao su non vừa bung tán, ken dày trên cao che kín bầu trời, giam hãm toàn bộ hơi ẩm và mùi đất thối rữa ở bên dưới. Càng đi sâu về hướng Đông, không khí càng hạ thấp. Gió ngừng thổi, lá cây bất động, chỉ còn tiếng ủng cao su dẫm lạo xạo trên lớp thảm lá rụng mục nát.
Bảy Cang đi thoăn thoắt dù cái lưng gù khiến dáng người ông chúi hẳn về phía trước. Chiếc đèn pin của ông lia qua từng thân cây, thỉnh thoảng dừng lại ở một vết cạo cũ.
- Nhìn cho kỹ. - Bảy Cang dùng mũi dao gõ cộp cộp vào vỏ cây bên cạnh. - Lô mười ba có cả thảy bốn trăm tám mươi gốc. Chia làm sáu luống, mỗi luống tám mươi cây. Giờ cạo chuẩn là một giờ mười lăm phút sáng. Gió ngưng, sương đọng trên đọt là lúc áp suất mủ căng nhất. Đi sớm quá thì mủ nghẽn, đi trễ quá nắng lên mủ đông lại trước khi kịp chảy xuống chén.
Sơn gật đầu, móc cuốn sổ tay nhỏ từ túi áo ngực ra ghi chép. Cậu quan sát thân cây trước mặt. Đây là một gốc cao su già, đường kính chừng hai người ôm không xuể. Trên lớp vỏ xám mốc meo chằng chịt những đường sẹo lồi lõm của hàng chục năm khai thác. Có những đường cạo xuôi từ trên xuống đã kéo da non phẳng lì, nhưng cũng có những mảng vỏ bị phạm sâu vào tận lớp gỗ trắng bên trong, sùi ra từng cục u dị dạng.
- Miệng cạo này cạo ngược hay cạo xuôi vậy chú? - Sơn hỏi.
- Miệng xuôi. Cạo má B, hướng từ Tây Bắc sang Đông Nam. - Bảy Cang đáp cộc lốc. - Tay mày thuận bên nào?
- Tay phải.
- Cầm dao kéo, kéo một đường ngọt từ trên xuống dưới, góc nghiêng ba mươi độ. Nhớ là chỉ lấy lớp vỏ lụa vừa chạm tới tầng sinh mô, tuyệt đối không được phạm vào xương gỗ. Phạm một nhát, cây chảy mủ thối, năm sau thành bướu, mày mất sản lượng ráng chịu.
Bảy Cang bước tiếp sang hàng cây thứ hai. Sơn rảo bước theo sau, mắt đảo quanh quan sát địa hình. Càng đi, đất dưới chân càng lún. Đất đỏ bazan ở đây ẩm ướt lạ thường, nhão quẹt như đất sét nhào với mỡ động vật, bốc lên mùi ngai ngái khó chịu lấn át cả mùi mủ tươi.
Đến gốc cây thứ ba mươi của luống thứ ba, Bảy Cang đột ngột dừng chân.
Ông đứng sững lại, chiếc đèn pin rọi thẳng xuống gốc cây. Sơn suýt nữa va vào lưng ông. Cậu ngó qua vai lão thợ già, nhìn theo hướng vệt sáng vàng vọt.
Dưới gốc cây là một chiếc chén hứng mủ bằng sành màu da lươn, được giữ chặt vào thân cây bằng một chiếc kiềng dây kẽm han gỉ. Trong lòng chén không có mủ trắng. Thay vào đó là một vũng nước đục ngầu, đóng váng xám xịt, bên trên trôi nổi mấy xác thiêu thân chết khô. Ngay phía trên miệng chén, máng dẫn mủ bằng tôn tây đã bị bẻ cong quẹo sang một bên, cắm sâu vào một vết nứt toác trên vỏ cây.
Từ vết nứt ấy, một dòng dịch màu nâu đen rỉ ra, đặc quánh như nhựa đường, nhỏ từng giọt đặc sệt xuống mép chén sành.
- Chú Bảy, cây này bị bệnh nấm hồng hả chú? - Sơn tò mò cúi xuống, toan đưa tay sờ vào máng tôn.
- Đừng đụng vào! - Bảy Cang giật giọng, bàn tay co quắp chộp lấy cổ tay áo Sơn, kéo giật ngược ra sau với một sức mạnh đáng kinh ngạc so với thân hình gầy gò của ông.
Lực kéo mạnh đến mức đế ủng của Sơn trượt trên lá mục, suýt ngã ngửa. Cậu trừng mắt nhìn Bảy Cang, bất ngờ trước phản ứng gay gắt của người thợ già.
Gương mặt Bảy Cang co rúm lại dưới ánh đèn pin. Những nếp nhăn nơi khóe mắt ông giật giật liên hồi. Ông không nhìn Sơn mà trừng trừng dán mắt vào khoảng tối đen ngòm phía sau thân cây cao su, nơi những bụi le gai mọc lộn xộn chắn ngang một lối mòn cũ rích.
- Cây này bỏ qua. - Bảy Cang nói, giọng ông run bần bật, hơi thở dồn dập trong lồng ngực. - Tao đã bảo đánh dấu sơn đỏ lên thân cây rồi mà thằng quản kho nó quên. Cây này với hai cây bên cạnh tuyệt đối không được cạo, không được rửa chén, không được nhặt mủ dây. Mày nghe rõ chưa?
- Sao vậy chú? Cây này vẫn còn da cạo mà, bỏ ba cây là hụt chỉ tiêu định mức đó.
- Tao bảo bỏ là bỏ! Mày muốn kiếm tiền hay muốn bỏ xác lại đây? - Bảy Cang quay ngoắt lại, mắt trừng trừng nhìn thẳng vào mặt Sơn. Trong con ngươi đục ngầu của ông ánh lên nỗi sợ hãi nguyên thủy, chân thật và tàn khốc đến mức khiến Sơn rợn người.
Sơn nuốt nước bọt, hạ giọng xuống nhượng bộ:
- Dạ, cháu nghe chú. Bỏ ba cây này.
Bảy Cang hít một hơi sâu để lấy lại bình tĩnh, buông cổ tay áo của Sơn ra. Ông lấy vạt áo lau mồ hôi đang rịn đầy trên trán dù gió đêm thổi qua rét buốt. Đôi mắt ông đảo quanh các lùm cây xung quanh, như thể đang canh chừng một bóng hình nào đó ẩn nấp sau những thân gỗ sần sùi.
Hai người tiếp tục đi hết sáu luống cây. Bảy Cang chỉ cho Sơn vị trí đặt thùng trút mủ dung tích năm mươi lít ở đầu bờ ranh, nơi chiếc xe ba gác của đội thu gom sẽ ghé qua lúc bốn giờ rưỡi sáng. Ông hướng dẫn tỉ mỉ từng chi tiết kỹ thuật: cách dùng dao nạo vét mủ mủ đông bám trên miệng cạo của ngày hôm trước, cách chỉnh độ nghiêng của máng tôn để mủ không chảy tràn ra ngoài mép chén, cách phân biệt vỏ cây bị úng nước sau cơn mưa rào.
Mọi thứ đều mang tính chuyên môn thuần túy của một công nhân khai thác mủ cao su lâu năm. Sự rành rẽ và cẩn thận của Bảy Cang khiến Sơn dần lấy lại sự an tâm. Cậu nghĩ có lẽ lúc nãy ông lão chỉ bị giật mình vì căng thẳng quá độ.
Gần một giờ sáng, hai người quay trở lại căn lán canh nhỏ nằm trơ trọi ở góc bìa rừng, nơi tiếp giáp giữa lô mười ba và dải đất hoang chạy dài về phía bãi tha ma cũ.
Căn lán được dựng tạm bợ bằng mấy cây tràm đực, mái lợp tôn fibro xi măng thủng lỗ chỗ, vách thưng bằng những tấm ván bìa chắp vá. Bên trong chỉ có một chiếc chõng tre ọp ẹp kê sát vách, một chiếc bàn gỗ con dùng để đặt sổ theo dõi sản lượng và can nước lọc mười lít.
Bảy Cang bước vào lán, tháo chiếc giỏ mây đặt lên bàn. Ông không ngồi xuống nghỉ ngơi mà bắt đầu thu dọn đồ đạc cá nhân của mình. Một cái mùng tuyn rách góc, chiếc radio cũ kỹ quấn băng keo đen quanh thân máy, chiếc áo mưa bộ rằn ri đã bạc màu. Ông nhét tất cả vào chiếc bao tải dứa, động tác gấp gáp như thể đang trốn chạy một cơn bão sắp ập tới.
Sơn ngồi xuống mép chõng tre, mở bi đông nước của mình ra hớp một ngụm lớn. Nước lạnh ngắt làm cổ họng cậu tỉnh táo hẳn. Cậu nhìn quanh căn lán tồi tàn, rồi nhìn ra khoảng sân đất nện trước cửa.
Ngoài kia, màn sương đêm đã dày đặc đến mức ánh đèn pin chỉ còn soi rõ được trong phạm vi năm mét. Những thân cây cao su chìm ngập trong làn khói xám bồng bềnh, chỉ lộ ra những khúc thân mốc meo lơ lửng giữa không trung. Không gian tĩnh mịch đến rợn người. Không có một tiếng ve sầu, không có tiếng ễnh ương râm ran thường thấy ở vùng ven hồ, thậm chí cả tiếng muỗi vo ve bên tai cũng bặt tăm.
Chỉ có tiếng thở dốc nặng nề của Bảy Cang và tiếng lách cách của chiếc dao nạo mủ va vào thành giỏ mây.
- Chú Bảy xong chưa để cháu xách phụ bao tải ra trạm ngoài? - Sơn đứng dậy ngỏ ý.
Bảy Cang dừng tay. Ông cột chặt miệng bao tải dứa bằng một sợi dây cao su ruột xe, sau đó từ từ ngẩng đầu lên. Ánh mắt ông lướt qua vai Sơn, nhìn thẳng vào màn sương đen kịt bao trùm lấy những hàng cây cao su bên ngoài cửa lán.
Đồng hồ đeo tay của Sơn nhảy sang số một giờ đúng. Ca cạo mủ đêm đầu tiên của cậu sắp sửa bắt đầu.
Bảy Cang vác chiếc bao tải lên vai. Thân hình còng queo của ông như lún sâu thêm một chút dưới sức nặng của hành lý. Ông bước ra bậu cửa, nhưng không bước tiếp xuống nền đất đỏ mà đứng khựng lại ngay mép thềm.
Gió từ rừng sâu thổi ngược ra, mang theo một mùi tanh tưởi lạ lùng, không giống mùi mủ chua mà tựa như mùi bùn đất dưới đáy huyệt mộ vừa bị cuốc xới.
Bảy Cang quay nửa mặt lại, bóng tối che khuất một phần gò má hốc hác của ông, chỉ để lộ ra khóe miệng đang mím chặt và con mắt vằn vện những tia máu đỏ.
- Sơn này. - Tiếng ông thầm thì, nhỏ giọt qua kẽ răng, khô khốc và rợn buốt. - Tao đi đây. Nhưng trước khi tao bước chân ra khỏi cái lô này, mày phải nghe tao dặn kỹ mấy điều. Nghe cho thủng, nhớ cho sâu vào ruột gan, nếu mày còn muốn nhìn thấy mặt trời mọc sáng mai.