TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 1: Con Mèo Trắng Trên Góc Đao
Sáng mười tám tháng Chạp, sương còn phủ trắng mặt sông Cầu. Nước sông rút thấp, bãi bồi lộ ra những vệt bùn xám, lau sậy ven bờ đứng im trong rét. Bùi…
Nội dung chương
Sáng mười tám tháng Chạp, sương còn phủ trắng mặt sông Cầu. Nước sông rút thấp, bãi bồi lộ ra những vệt bùn xám, lau sậy ven bờ đứng im trong rét. Bùi Văn Lực khoác chiếc áo bông đã sờn cổ, xỏ đôi dép cao su, đi từ đầu làng xuống đình An Bài khi trống mõ trong thôn còn chưa dứt hồi cuối. Ông bảy mươi mốt tuổi, lưng hơi còng, vai phải thấp hơn vai trái một chút vì bốn mươi lăm năm khiêng đòn kiệu. Bước chân ông chậm, nhưng đều, và ông thuộc từng ổ gà trên con đường lát gạch nghiêng chạy qua sân đình.
Đình An Bài nằm trên gò đất cao nhất làng, quay mặt ra sông. Mái đình cong, bốn góc đao vút lên, ngói âm dương phủ rêu ở những chỗ khuất nắng. Qua cổng tam quan, sân gạch còn ướt sương đêm, lá bàng rụng từ tuần trước chưa ai quét hết, nằm ép xuống mặt gạch. Mùi nhang cũ, mùi gỗ lim và mùi ẩm của tường vôi lâu năm quyện vào nhau, thứ mùi mà ông Lực ngửi từ khi còn là thằng bé chăn trâu đứng ngoài hiên xem các cụ tế lễ.
Việc của những ngày này đã được chia từ buổi họp đầu tháng Chạp. Đội phu đòn lo kiệu, ban tế lo đồ lễ, các bà lo quét dọn và cắm hoa, thanh niên dựng rạp ngoài sân. Ông Lực tới sớm hơn mọi người để mở cửa nhà ngang, kiểm lại mấy chiếc đòn khiêng và xem mái ngói có chỗ nào dột sau trận mưa phùn tuần trước. Ông đi một vòng quanh đình, ngẩng đầu nhìn lên các hàng ngói, rồi dừng lại ở sân trước.
Trên góc đao phía đông, con mèo trắng nằm cuộn tròn.
Nó nằm đúng chỗ cong nhất của góc đao, bốn chân thu dưới bụng, đuôi quấn sát thân, đầu gác lên hai chân trước. Lông nó trắng muốt, không một vệt đen, chỉ giữa trán có một đốm lông đỏ tròn. Từ dưới sân nhìn lên, đốm đỏ ấy nhỏ thôi, cỡ đầu ngón tay cái, nhưng nổi bật trên nền lông trắng và ngói xám, như một dấu son ai chấm vội. Con mèo to lớn bất thường. Mèo nhà trong làng, nuôi khéo lắm cũng chỉ bằng bắp tay người lớn, còn con này dài gần gấp rưỡi, vai u lên, khi nó duỗi một chân trước, ông Lực thấy bàn chân nó to hơn hẳn mèo thường.
Ông đứng yên nhìn nó một lúc lâu. Con mèo mở mắt, nhìn xuống ông bằng đôi mắt vàng nhạt, thản nhiên, rồi lại lim dim. Nó không kêu, không bỏ chạy, cũng không làm động tác dọa người. Nó nằm ở đó như một phần của mái đình, như thể góc đao kia sinh ra là để cho nó nằm.
- Ông Lực tới sớm thế. - Tiếng cụ từ Đoàn Văn Thiệm vang lên sau lưng.
Cụ Thiệm bảy mươi tám tuổi, người gầy, tóc bạc buộc gọn sau gáy, mặc áo the đen đã ngả màu. Cụ cầm chùm chìa khóa đình, đi từ nhà ngang ra, tay kia xách chiếc đèn dầu chưa thắp. Cụ giữ đình An Bài đã hơn ba mươi năm, thuộc từng món đồ tế khí, từng chữ trên hoành phi và từng viên ngói hay dột. Người làng có việc gì ở đình đều hỏi cụ trước.
Ông Lực chỉ tay lên mái.
- Nó lại nằm đấy từ lúc nào thế, cụ?
Cụ Thiệm ngẩng đầu, nheo mắt nhìn theo tay ông, rồi cười khẽ.
- Nó nằm đấy suốt. Ban ngày nó ngủ trong hốc ngói ở góc đao ấy, tối mới mò xuống. Chín năm rồi, ông ạ. Chín năm nó ở trên mái đình này.
- Chín năm? - Ông Lực ngạc nhiên. - Tôi qua đình luôn mà không để ý nó ở lâu thế.
- Ông qua đình lo kiệu, lo việc hội, mắt ông nhìn đòn kiệu chứ mấy khi ngẩng lên góc đao. - Cụ Thiệm nói. - Nó tới đây vào mùa hội chín năm trước. Lúc đầu người ta còn xua, còn lấy sào khua. Nó không đi. Lâu dần thành quen. Dân làng bảo vật ở trên mái đình thì không đuổi, để yên cho nó.
Ông Lực gật đầu. Lệ làng An Bài có nhiều điều kiêng cữ như thế: không chặt cây sau đình, không phơi đồ trước sân ngày tế, không đuổi chim làm tổ trên mái. Con mèo ở lâu, người làng đi qua sân chỉ ngẩng lên nhìn một cái rồi thôi. Trẻ con ban đầu còn trèo lên bờ tường ném đá trêu, bị các cụ mắng, sau cũng bỏ. Nó thành một phần của đình, như cây gạo đầu cổng hay chiếc chuông đồng treo ở nhà ngang.
- Nó có bắt chuột không, cụ? - Ông Lực hỏi.
- Không. - Cụ Thiệm lắc đầu. - Chín năm tôi giữ đình, chưa thấy nó bắt một con chuột nào. Chuột chạy qua sân, nó nhìn theo rồi thôi. Nó cũng không ăn cơm thừa người ta để ở nhà ngang, không tranh cá với mèo nhà ai. Ngày nó ngủ, đêm nó đi đâu trong đình thì chỉ nó biết. Sáng ra tôi lại thấy nó nằm trên góc đao.
Ông Lực nghe, mắt vẫn không rời con mèo. Đốm đỏ giữa trán nó khiến ông chú ý hơn cả thân hình to lớn. Ông đã thấy nhiều mèo lạ trong đời, mèo tam thể, mèo đen tuyền, mèo có vệt lang trên mặt, nhưng một đốm đỏ tròn trịa nằm ngay giữa trán, cân đối như ai đo rồi chấm, thì chưa từng thấy. Đốm ấy không giống vết bẩn, không giống chỗ lông đổi màu loang lổ. Viền của nó gọn, tròn đầy.
- Cái đốm trên trán nó... từ đầu đã thế hả cụ?
- Chuyện ấy ông Trí biết rõ hơn tôi. - Cụ Thiệm đáp. - Nghe nói khi nó mới tới, đốm chỉ nhỏ thôi. Cụ thể thế nào, hôm nào ông hỏi ông ấy. Tôi chỉ biết năm nào tôi nhìn lên, tôi cũng thấy nó nằm chỗ ấy.
Gió từ sông thổi vào sân, lạnh buốt. Con mèo trên mái khẽ rùng mình, lông trắng dựng lên một thoáng rồi xẹp xuống. Nó đổi tư thế, quay mặt vào phía hốc ngói, một khoang lõm giữa hai hàng ngói ở góc đao, nơi ngói xếp chồng tạo thành chỗ tránh gió. Ông Lực nhìn kỹ: hốc ngói ấy vừa đủ cho thân nó cuộn lại, miệng hốc tối om, có vài cọng rơm khô và lá rụng mắc ở mép. Đó là nhà của nó suốt chín năm, một chỗ nằm trên cao, khô ráo, nhìn xuống được cả sân đình.
Một lát sau, người trong ban hội lục tục tới. Bà Lê Thị Mận mang theo sổ kho, mấy thanh niên khuân thang và chổi, chị em phụ nữ xách làn đựng hoa quả chuẩn bị cho lễ cuối tháng Chạp. Tiếng nói cười làm sân đình bớt vắng. Con mèo vẫn nằm yên trên cao, không hề bị tiếng người làm phiền. Có người ngẩng lên chào nó như chào một người quen cũ:
- Mèo đình vẫn ngủ kìa.
Ông Lực vào nhà ngang cùng cụ Thiệm kiểm lại đòn kiệu. Những cây đòn bằng gỗ lim dài, nặng, được đặt trên giá gỗ kê sát tường. Bốn mươi lăm năm khiêng kiệu, ông nhớ rõ cây đòn nào vừa vai mình, cây nào hay trơn khi trời mưa. Hội làng tháng Giêng năm nay, lễ rước kiệu Thành Hoàng sẽ đi một vòng quanh làng rồi ra bến sông, đường dài hơn mọi năm vì đoạn đê mới đắp xong. Ông sờ tay lên mặt đòn, thấy một chỗ gỗ hơi rạn, bèn đánh dấu bằng phấn trắng để hôm sau xử lý.
Giữa buổi, ông ra sân uống chén nước chè ở hiên nhà ngang. Từ chỗ ngồi ấy, góc đao phía đông hiện rõ trong nắng yếu của mùa đông. Nắng tháng Chạp không làm ấm được mái ngói, chỉ làm lông con mèo sáng lên. Đốm đỏ giữa trán nó, dưới nắng, đỏ sẫm lại, tròn như một con mắt đang nhắm. Ông Lực bỗng có cảm giác nó không phải đang ngủ, mà đang nhắm mắt nghe hết mọi tiếng động trong sân.
Ông tự xua ý nghĩ ấy đi. Ông là phu đòn, lo việc khiêng kiệu cho ngay ngắn, lo lễ rước không vấp, không phải người hay nghĩ chuyện ma quỷ. Nhưng khi cụ Thiệm đi qua, ông vẫn hỏi thêm một câu:
- Đêm nó có xuống sân không, cụ?
- Có xuống. - Cụ Thiệm nói, giọng bình thản. - Nó xuống hậu cung, xuống nhà ngang, rồi lại lên mái. Tôi khóa cửa đình ban đêm, sáng mở ra vẫn thấy dấu chân nó. Nó không phá phách gì. Bát hương, đồ lễ, nó không làm đổ bao giờ.
Nói rồi cụ vào hậu cung lo việc của cụ. Ông Lực ở lại sân, nhìn lên mái đình một lần nữa trước khi quay vào làm việc. Con mèo đã thu mình vào hẳn trong hốc ngói, chỉ còn một mảng lông trắng và đốm đỏ lộ ra ngoài mép ngói. Gió sông lại thổi qua, chuông gió ở hiên kêu lên mấy tiếng leng keng khô khốc.
Chiều xuống sớm. Mới hơn bốn giờ, bóng mái đình đã đổ dài qua sân, sông Cầu ngoài đê chỉ còn một vệt sáng xám. Ban hội thu dọn đồ, cụ Thiệm khóa cửa hậu cung, kiểm lại then cửa nhà ngang rồi mới ra về. Ông Lực nán lại sau cùng, kê lại chiếc thang dựa vào tường, phủ tấm bạt lên đống gỗ lim chưa dùng tới. Khi ông ngẩng đầu lên lần cuối, trời đã nhá nhem, con mèo không còn nằm ở mép hốc ngói nữa. Nó đã lùi sâu vào trong bóng tối của mái đình, chỉ còn đôi mắt vàng nhạt khẽ sáng lên một thoáng khi nó quay đầu, rồi tắt hẳn. Ông Lực đứng trong sân vắng, nghe tiếng gió lùa qua các kẽ ngói trên cao, lạo xạo như có ai trở mình trên mái. Ông kéo cổ áo cho kín gió, khóa cổng đình, rồi đi về trong rét, mang theo hình ảnh đốm đỏ tròn giữa trán con mèo mà ông không sao gạt ra khỏi đầu.
Ngày mười tám tháng Chạp của làng An Bài bắt đầu như thế, bằng việc chuẩn bị hội, bằng mùi nhang và tiếng quét sân, và bằng con mèo trắng đã ở trên góc đao chín năm mà không ai trong làng còn nhớ rõ nó đến từ đâu.