TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 50: Sổ Hội Đóng Lại

Ngày mười sáu tháng Giêng, một ngày sau hội làng, đình An Bài trở lại nhịp sống thường ngày của một ngôi đình làng sau mùa lễ lớn: sân đình được quét dọn…

Nội dung chương

Ngày mười sáu tháng Giêng, một ngày sau hội làng, đình An Bài trở lại nhịp sống thường ngày của một ngôi đình làng sau mùa lễ lớn: sân đình được quét dọn sạch sẽ, cờ xí hạ xuống xếp gọn vào kho. Rạp hội tháo ra từng tấm bạt và từng cây tre được trả về chỗ cũ, và trong cái yên tĩnh có phần trống trải mà ngôi đình nào cũng có sau ngày hội. Một phong bì dày của cơ quan nhà nước được người đưa thư mang tới tận cổng đình vào lúc gần trưa. Phong bì mang dấu của Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh. Kiên, người đã chạy việc giấy tờ cho chiếc hộp từ những ngày đầu, đón nhận phong bì tại cổng cùng với Đức, và hai người mang thẳng vào nhà ngang, nơi cụ Thiệm và Hằng đang ngồi đối chiếu lại những giấy tờ cuối cùng của mùa hội. Bà Chu Thị Ngọc Anh đã giữ đúng lời hẹn cuối cùng của bảo tàng: giấy chứng nhận giao nhận hiện vật, đóng dấu đỏ của Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh, ghi rõ hiện vật hộp ngọc đựng trâm vàng đính ngọc đã được tiếp nhận. Kiểm kê và nhập vào hồ sơ lưu trữ của bảo tàng, kèm lời ghi nhận làng An Bài là nơi phát hiện, bảo quản nguyên vẹn và tự nguyện giao nộp hiện vật. Trong phong bì còn có một bản ảnh chụp cây trâm vàng sau khi đã được cán bộ bảo tàng vệ sinh sơ bộ, nằm trên nền vải của phòng lưu trữ. Sáng lên màu vàng trầm và những viên ngọc xanh biếc rõ nét, đẹp hơn nhiều so với lần đầu cả làng nhìn thấy nó trên lớp lụa mục trong chiếc hộp.

Cụ Thiệm đeo kính, đọc tờ giấy chứng nhận hai lượt, chậm rãi từng dòng, rồi gật đầu và tự tay trao lại cho Hằng. Theo quyết định của ban hội ngay trong buổi trưa ấy, bản chính của giấy chứng nhận được cất vào tập hồ sơ của làng cùng với biên bản giao nhận và biên lai của ngày mùng mười bốn. Còn một bản sao được Hằng lồng vào khung kính, treo lên vách nhà ngang ngay bên cạnh bảng lịch hội làng, ở vị trí mà bất cứ ai vào nhà ngang cũng nhìn thấy đầu tiên. Bên dưới khung kính ấy, trong những ngày sau này, người làng ra vào sẽ dừng lại đọc và chỉ cho con cháu xem. Như chỉ vào một bằng chứng treo trên vách rằng câu chuyện kỳ lạ nhất từng xảy ra ở làng mình đã được khép lại bằng giấy trắng mực đen và con dấu đỏ của nhà nước, không còn là một lời đồn truyền miệng nữa. Ông Lực đứng nhìn khung kính được treo lên ngay ngắn, và nghĩ rằng trong suốt câu chuyện này, từ đêm ông Táo đốm đỏ hé sáng cho tới ngày hôm nay, chính những tờ giấy. Những cuốn sổ và những chữ ký nối nhau không đứt đoạn ấy là thứ đã giữ cho cả làng không trượt vào hoang mang: sổ của trạm y tế giữ phần sống chết. Sổ trực của đình giữ phần đêm hôm, biên bản giữ phần hiện vật, và bây giờ, tờ chứng nhận của bảo tàng giữ phần kết thúc.

Cũng trong buổi chiều ấy, bà Lê Thị Mận mở kho đình làm đợt kiểm kê sau hội như lệ mọi năm, và ba món đồ đã đi qua đêm mùng mười một được trả về chỗ của chúng trước sự chứng kiến của ông Lực. Cuộn lưới gai bồ kết, sau mấy ngày phơi khô ở hiên sau kho cho hết mùi vôi nồng. Được cuộn lại gọn gàng và treo lên vách kho ở đúng vị trí nó đã treo suốt bao năm trước khi mùa hội này bắt đầu, bên cạnh thùng nước vôi đã được đậy kín. Chiếc chày gỗ mít được lau sạch, dựng vào góc kho cạnh những chiếc đòn và cọc rạp của đội phu đòn, trở lại là một chiếc chày nêm đòn kiệu bình thường của đình. Và chiếc kéo cắt nến, món đồ đã nằm trên nền gạch hậu cung trong đêm kinh hoàng ấy, được chị Hảo rửa sạch, lau khô, mài lại lưỡi cho sáng. Rồi đặt trở lại vào khay đồ tế khí trong hậu cung, nằm ngang ở mép khay như vị trí của nó trong suốt bao năm qua, sẵn sàng cho việc tỉa bấc nến của những buổi lễ bình thường sắp tới. Bà Mận ghi cả ba mục trả đồ vào sổ kho, ông Lực ký nhận bên cạnh, và khi cánh cửa kho đình khép lại. Những món đồ của đêm mùng mười một đã nằm yên trong bóng tối của nhà kho như mọi món đồ cũ kỹ khác của làng, không còn mang theo chút gì đáng sợ nữa.

Buổi chiều ngày mười sáu, Hằng làm việc cuối cùng của cô trong mùa hội năm nay: đóng sổ hội làng. Cô ngồi ở nhà ngang, trước mặt là cuốn sổ dày đã theo cô từ ngày mười tám tháng Chạp, qua những trang ghi việc chuẩn bị hội, những trang ghi tang, những trang ghi đêm trực và đêm lễ, tới những trang ghi biên bản và buổi giao nộp. Ban hội ngồi quanh bàn như một buổi họp ngắn cuối mùa: cụ Thiệm, Đức, ông Lực, Kiên và chị Hảo. Hằng viết trang cuối cùng của cuốn sổ bằng nét chữ cẩn thận nhất của mình. Cô ghi lại toàn bộ kết cục của vụ việc theo đúng thứ tự: bốn người già của làng đã mất trong mùa đông này, ghi đủ họ tên và tuổi, bà Đỗ Thị Nhài tám mươi tám tuổi, ông Trần Văn Thụ tám mươi tư tuổi. Bà Ngô Thị Sen chín mươi mốt tuổi và ông Nguyễn Văn Lựu tám mươi hai tuổi, tất cả đều là bệnh nhân hấp hối trong sổ theo dõi của trạm y tế, mất tại nhà, tang lễ yên ổn. Cô ghi cụ từ Đoàn Văn Thiệm bị thương nhẹ ở cổ trong đêm mùng mười một, đã lành, còn một vệt sẹo nhỏ, và đã chủ tế trọn vẹn buổi tế ngày Rằm. Cô ghi con mèo trắng ba mắt ở mái đình chín năm đã chết trong đêm mùng mười một, bộ xương của nó được chôn ở khoảnh đất sau đình. Cô ghi chiếc hộp ngọc phát hiện trong kẽ ngói đã được giao nộp Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh ngày mùng mười bốn tháng Giêng, có biên bản giao nhận hai bản, biên lai và giấy chứng nhận đã về tới làng ngày hôm nay. Và dòng cuối cùng cô ghi vào sổ là dòng ngắn nhất trong cả cuốn sổ dày: hội làng tháng Giêng đã diễn ra bình yên, đình làng thanh tịnh. Viết xong, cô đọc lại toàn bộ trang cuối cho cả bàn nghe. Cụ Thiệm ký đóng sổ trước. Đức ký tiếp. Ông Lực ký sau cùng, nét chữ của người phu đòn già chậm và nặng trên trang giấy. Cuốn sổ hội làng của mùa hội năm nay chính thức khép lại.

Sau khi sổ đã đóng, ông Lực làm thêm một việc mà không ai trong ban hội giao cho ông, việc ông tự thấy mình cần làm một lần cuối. Ông dựng thang tre ở mái chái sau đình, một mình trèo lên như đã trèo lên vào rạng sáng mùng mười một, và ngồi xuống bên góc đao, đưa tay vào hốc ngói nơi con mèo trắng đã nằm suốt chín năm. Hốc ngói trống. Bên trong chỉ còn bụi mịn, vài sợi lông trắng khô vương lại ở kẽ ngói sâu nhất, và hơi lạnh của những viên ngói đã qua một mùa đông. Ông đưa tay gạt nhẹ lớp bụi, kiểm tra từng viên ngói quanh hốc một lượt theo thói quen của người vẫn kiểm tra mái đình trước mỗi mùa mưa. Thấy có một viên hơi xô lệch từ những ngày con mèo còn ra vào, ông nắn lại cho ngay ngắn bằng lòng bàn tay. Ông ngồi lại trên mái một lúc, nhìn xuống làng An Bài trong ánh chiều của ngày mười sáu tháng Giêng: khói bếp bắt đầu lên từ các mái nhà, tiếng trẻ con gọi nhau ở ngõ, mặt sông Cầu phẳng lặng ngoài xa. Chín năm, từ cái ghế này nhìn xuống, một đôi mắt đã nhìn làng qua bốn mùa mưa nắng mà không ai hay biết nó từ đâu tới và nó canh giữ điều gì. Bây giờ chỗ này chỉ còn là một hốc ngói trống trên góc đao của một ngôi đình làng, và ông Lực thấy lòng mình nhẹ như mặt sông ngoài kia. Ông trèo xuống, dựng thang vào vách kho đình, và đi chậm ra khoảnh đất sau đình, đứng một lát bên nấm đất nhỏ dưới gốc bưởi, nơi bộ xương của con mèo đang nằm. Ông không nói gì. Ông chỉ đứng đó như đứng bên mộ một người làng vừa được an táng, rồi quay vào sân đình.

Cụ Thiệm đang chờ ông ở bậc thềm nhà ngang, tay cầm hai chén nước chè còn ấm. Hai người đàn ông già ngồi xuống bên nhau, nhìn ra sân đình đang dần tắt nắng, và cụ Thiệm nói một câu duy nhất về tất cả những gì đã qua, nói như tổng kết lại cho cả hai người nghe:

- Đình lại yên rồi, ông Lực ạ. Tôi giữ đình này mấy chục năm, chưa mùa hội nào như mùa hội này. Nhưng mà nó qua rồi, và nó qua một cách tử tế.

Ông Lực gật đầu, uống một ngụm chè, và đáp rằng sang năm, nếu trời còn cho hai ông già này sức khỏe, ông vẫn xin làm phu đòn đầu, còn cụ vẫn chủ tế. Và hai người sẽ lại cùng nhau mở hội như mọi năm, chỉ khác là từ nay, mỗi lần ngẩng lên nhìn góc đao, họ sẽ chỉ thấy một góc mái đình bình thường trong nắng. Cụ Thiệm mỉm cười, vệt sẹo nhỏ bên cổ cụ ánh lên trong nắng chiều. Hai người ngồi yên như thế cho tới khi Hằng từ nhà ngang bước ra, khóa cửa kho đình và gọi hai ông vào ăn cơm tối cùng ban hội, bữa cơm khép lại mùa hội dài nhất và lạ nhất trong đời của làng An Bài. Trên cao, góc đao của mái đình in lên nền trời chiều một đường cong quen thuộc đã có ở đó từ trước khi bất cứ ai trong làng sinh ra, trống trải và yên ổn. Và ngôi đình ven sông Cầu khép lại một ngày mười sáu tháng Giêng bình thường như bao ngày bình thường khác, sau khi đã đi qua những ngày không bình thường nhất của nó.

Chương khác

Xem thêm