TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 47: Linh Thú Canh Mộ

Sáng mùng mười ba tháng Giêng, chiếc xe của bảo tàng tỉnh lại đỗ ở cổng đình An Bài, sớm hơn cả giờ hẹn. Và bà Chu Thị Ngọc Anh bước xuống với một tập hồ…

Nội dung chương

Sáng mùng mười ba tháng Giêng, chiếc xe của bảo tàng tỉnh lại đỗ ở cổng đình An Bài, sớm hơn cả giờ hẹn. Và bà Chu Thị Ngọc Anh bước xuống với một tập hồ sơ dày hơn hôm qua rất nhiều, kẹp thêm một bìa hồ sơ cũ bằng giấy đã ngả vàng, buộc dây, mà bà ôm trước ngực bằng cả hai tay như ôm một vật dễ vỡ. Ban hội đã chờ sẵn ở nhà ngang: cụ Thiệm ngồi ghế đầu bàn, cổ vẫn quấn băng nhưng người đã khoẻ hơn hẳn, Đức và Kiên ngồi phía bên phải, Hằng mở sẵn cuốn sổ hội làng ở phía bên trái. Ông Lực ngồi cuối bàn như thói quen của ông trong mọi buổi họp quan trọng, và ông Nguyễn Hữu Trí, được Đức đích thân sang nhà mời từ sớm, ngồi cạnh ông Lực với cây gậy dựng bên chân, vẻ mặt trang nghiêm khác hẳn mọi buổi họp trước. Bà Ngọc Anh đặt tập hồ sơ xuống bàn, mở bìa hồ sơ cũ ra trước, và nói câu đầu tiên của buổi làm việc bằng giọng của một người đã thức gần trọn đêm trước trong kho lưu trữ:

- Tìm thấy rồi, thưa các cụ, các anh chị. Cây trâm trong hộp của làng khớp với hồ sơ của chúng tôi. Khớp tới mức đêm qua tôi đối chiếu đi đối chiếu lại ba lần mới dám tin.

Theo lời bà kể, kho lưu trữ của Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh còn giữ một bộ hồ sơ từ năm 1977 về một ngôi mộ cổ ở gò đất ngoài bãi sông Cầu, cách làng An Bài không xa theo đường chim bay. Ngôi mộ ấy, theo hồ sơ khảo cổ của tỉnh, là mộ của một nhân vật quý tộc thời xưa, tên tuổi không còn xác định được, và nó đã bị một toán trộm mộ đào phá trong năm 1977, đúng năm mươi năm trước tính tới năm nay. Sau khi vụ trộm bị phát hiện, cơ quan văn hóa thời ấy đã về hiện trường lập biên bản. Khảo sát lại phần mộ còn lại và lập một bản kê các hiện vật tùy táng của ngôi mộ: một phần hiện vật thu giữ lại được từ tay toán trộm. Một phần chỉ còn dấu vết và được ghi vào bản kê theo dấu tích để lại trong huyệt mộ cùng lời khai của những kẻ bị bắt. Trong bản kê năm 1977 ấy, ở một dòng gần cuối danh mục những hiện vật bị lấy mất và chưa thu hồi được suốt năm mươi năm qua, có ghi một mục mà bà Ngọc Anh đọc chậm rãi cho cả nhà ngang nghe, từng chữ một. Rồi đưa tờ giấy cũ qua cho Đức và Hằng cùng xem: một hộp ngọc nguyên khối, nắp chạm hoa xoắn, giữa nắp có vòng tròn nổi, đựng một cây trâm vàng đầu hoa đính ngọc xanh, là đồ tùy táng đặt trong khoang báu của huyệt mộ.

Hằng đặt tờ giấy cũ cạnh cuốn sổ tay của bà Ngọc Anh, nơi ghi các số đo của buổi chiều hôm qua, và đọc đối chiếu thành tiếng: chiều dài cây trâm khớp. Số viên ngọc trên đầu trâm khớp, hình hoa xoắn trên nắp hộp khớp, vòng tròn nổi ở giữa nắp khớp. Bao nhiêu năm làm nghề, bà Ngọc Anh nói, bà chưa từng thấy một hiện vật thất lạc năm mươi năm lại trở về với đầy đủ giấy tờ đối chiếu rõ ràng như thế, lại trở về từ một mái đình làng. Cả nhà ngang lặng đi một lúc dài. Rồi cụ Thiệm, người giữ chiếc tủ khóa đang chứa chiếc hộp, là người lên tiếng trước, chậm rãi vì cổ họng còn đau:

- Thưa bà, vậy là chiếc hộp ấy từ ngôi mộ ngoài bãi sông mà ra. Nhưng tôi giữ đình này mấy chục năm, tôi phải hỏi cho rõ một điều: làm sao nó lên được hốc ngói trên mái đình của tôi, và ở đó suốt chín năm cùng một con mèo?

Đó là lúc ông Nguyễn Hữu Trí lên tiếng.

Ông già tám mươi tư tuổi chống hai tay lên cây gậy, đứng dậy khỏi ghế dù Đức vội đưa tay ra đỡ, và ông nói rằng phần còn lại của câu chuyện này nằm trong trí nhớ của ông suốt năm mươi năm, và hôm nay. Trước ban hội và trước cán bộ bảo tàng, ông xin kể ra trọn vẹn lần đầu tiên. Năm 1977, ông Trí ba mươi tư tuổi, làm chân canh bãi và phụ việc bốc xếp ở bến sông Cầu. Đêm hôm ngôi mộ ngoài gò đất bị đào, ông đi tuần ngang qua bãi và nhìn thấy từ xa ánh đèn của toán trộm cùng tiếng cuốc xẻng. Ông không dám lại gần một mình trong đêm, chỉ nấp sau rặng tre mà nhìn, và điều ông nhìn thấy rõ nhất dưới ánh đèn dầu của toán trộm, điều đã ám ông suốt nửa thế kỷ mỗi lần nhớ lại. Là một con mèo trắng rất lớn, lớn hơn bất cứ con mèo nhà nào ông từng thấy, đang đứng chắn ngay trước cửa hầm mộ vừa bị đào mở, lông dựng đứng, gầm gừ với cả toán người. Toán trộm xua nó. Chúng lấy đá ném, lấy xẻng khua, lấy đuốc dí, và con mèo chống lại một lúc lâu như một con vật canh giữ một khoang hầm mộ phía sau lưng nó, trước khi bị dồn ép phải bỏ chạy về phía sông trong tiếng chửi rủa của toán trộm. Ông Trí nhìn theo cái bóng trắng ấy chạy mất hút vào rặng lau bên bờ sông Cầu, và từ đêm ấy, ông không bao giờ nhìn thấy nó ở khu mộ nữa. Vụ trộm sau đó bị phát hiện, mấy kẻ trong toán bị bắt, hồ sơ được lập như bà Ngọc Anh vừa kể, còn con mèo trắng trên cửa hầm mộ thì không một tờ giấy nào của nhà nước ghi lại. Vì người duy nhất nhìn thấy nó là một người canh bãi nấp sau rặng tre, và ông đã giữ câu chuyện ấy cho riêng mình suốt năm mươi năm vì nói ra cũng không ai tin một con mèo dám đứng chắn cửa mộ trước cả một toán trộm.

Ông Trí ngồi xuống, hai tay vẫn đặt trên cây gậy, và nói thêm phần cuối cùng, phần nối hai đầu của nửa thế kỷ lại với nhau. Chín năm trước, khi con mèo trắng lớn bất thường dạt về mái đình An Bài vào đúng mùa hội, ông là một trong những người đầu tiên trong làng nhìn thấy nó và nhìn thấy đốm đỏ nhỏ bằng hạt đỗ giữa trán nó. Ông đã ngờ ngợ ngay từ ngày ấy. Nhưng ngờ ngợ không phải là biết, và một con mèo dạt về mái đình thì không có tội gì để một ông già trong ban tế đứng ra kể chuyện trộm mộ năm mươi năm trước cho cả làng hoang mang. Nên ông chỉ kể với làng phần việc mà ai cũng thấy: nó dạt về từ mùa hội chín năm trước, không nhà nào nhận nuôi. Chỉ tới hôm nay, khi chiếc hộp ngọc đựng trâm vàng khớp từng ly với bản kê của ngôi mộ năm xưa, và khi ông đã tận mắt đứng nhìn bộ xương khô khốc của nó được chôn xuống đất sau đình sáng hôm qua. Ông mới dám nói ra điều mình tin, nói trước mặt ban hội để ghi vào sổ: con mèo trên mái đình An Bài chính là con mèo đã đứng chắn cửa hầm mộ trong đêm năm 1977.

Những lời ấy đặt mọi mảnh ghép của câu chuyện vào đúng chỗ của nó, và chính bà Ngọc Anh, bằng giọng cẩn trọng của người làm hồ sơ, là người nói thành lời kết luận cho cả buổi họp ghi lại. Con mèo ấy không có kẻ nuôi. Không có ai sai khiến nó, không có ai dùng nó vào việc gì, ở bất cứ thời điểm nào trong suốt câu chuyện này. Nó là một linh thú canh giữ kho báu tùy táng của ngôi mộ cổ ngoài bãi sông Cầu, bị toán trộm mộ xua đuổi khỏi khu mộ trong đêm năm 1977, mất nơi canh giữ. Rồi lang thang qua nhiều mái nhà, nhiều gò đất trong một thời gian dài mà không ai ghi lại được, cho tới khi nó dừng lại hẳn trên mái đình An Bài từ chín năm trước và ở đó cho tới đêm mùng mười một vừa rồi. Chiếc hộp ngọc đựng cây trâm vàng, hiện vật cuối cùng của kho báu mà nó còn giữ được bên mình, đã nằm trong kẽ ngói của hốc ngói nơi nó ngủ suốt chín năm, ngay trên đầu cả làng. Trong lúc con mèo sống bằng tro nhang trong bát hương hậu cung và sương đọng trên mái đình như nó đã sống qua bao nhiêu năm trước đó ở những nơi không ai biết. Còn những việc xảy ra trong làng mấy tháng qua, bà Ngọc Anh nói rõ phần ấy không thuộc chuyên môn hồ sơ của bảo tàng; nhưng ban hội, với cuốn sổ y tế của trạm. Cuốn sổ trực của đình và lời kể của những người trong cuộc, tự mình khép lại được phần việc của làng: một linh thú canh mộ già nua. Ở đủ chín năm trên mái đình thì mắt thứ ba của nó mở ra, và theo bản năng canh giữ đã ăn vào máu thịt của nó qua không biết bao nhiêu năm. Nó tìm hút ngụm dương khí cuối cùng của những người già đang hấp hối trong làng, để lại bốn đôi mắt mở trừng và một mùa đông đầy tang tóc cho An Bài.

Cụ Thiệm ngồi lặng rất lâu sau khi kết luận được ghi vào sổ. Rồi cụ nói, giọng khàn nhưng rành rọt, nói với ông Trí và cũng nói với cả nhà ngang:

- Vậy là nó cũng là một kẻ giữ việc như tôi. Nó giữ kho báu của nó, tôi giữ đình của tôi. Nó bị người ta đuổi khỏi chỗ của nó, rồi nó về nằm trên mái nhà của tôi chín năm, mà tôi không hề biết. Thôi thì việc gì của nó, làng đã chôn cất tử tế. Việc còn lại của làng là trả chiếc hộp về đúng nơi nó thuộc về, cho nó yên hẳn.

Buổi họp thống nhất ngay trong sáng mùng mười ba: ngày mai, mùng mười bốn tháng Giêng, làng An Bài sẽ làm lễ giao nộp chính thức chiếc hộp ngọc đựng trâm vàng đính ngọc cho Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh ngay tại đình. Trước mặt ban hội và đại diện dân làng, với đầy đủ biên bản giao nhận và biên lai theo đúng thủ tục mà bà Ngọc Anh hướng dẫn. Bà Ngọc Anh mang bìa hồ sơ cũ và bản sao biên bản về tỉnh chuẩn bị giấy tờ cho buổi giao nộp. Chiều hôm đó, khi xe của bảo tàng đã đi khỏi, ông Lực lên mái chái kiểm tra lại mấy viên ngói quanh hốc ngói theo việc thường ngày, và từ trên cao. Ông nhìn xuống sân đình thấy dân làng đang tất bật những công việc cuối cùng cho ngày hội Rằm. Chạng vạng hôm ấy, cái bóng mờ ba điểm sáng lại thoáng hiện trên góc đao một lần nữa, mờ hơn và ngắn hơn lần trước rất nhiều, như một vệt khói mỏng sắp tan hết vào hoàng hôn, rồi biến mất. Ông Lực nhìn nó tan đi mà không gọi ai nữa. Ông hiểu, theo cách hiểu của một người phu đòn già, rằng thứ còn vương lại trên mái đình này đang chờ nốt một việc cuối cùng của làng, và việc ấy đã được hẹn vào ngày mai.

Chương khác

Xem thêm