TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 45: Chôn Bộ Xương Khô

Ngày mùng mười hai tháng Giêng bắt đầu ở làng An Bài bằng những đoàn người kéo về đình từ lúc trời còn mờ sương. Tin tức của đêm mùng mười một đã đi khắp…

Nội dung chương

Ngày mùng mười hai tháng Giêng bắt đầu ở làng An Bài bằng những đoàn người kéo về đình từ lúc trời còn mờ sương. Tin tức của đêm mùng mười một đã đi khắp làng theo cách tin tức vẫn đi ở một làng ven sông: bắt đầu bằng tiếng gọi nhau ở ngõ, qua những người gánh nước sớm. Qua mấy bà đi chợ, và tới khi mặt trời lên khỏi rặng tre bên kia bãi sông Cầu thì gần như không còn một người An Bài nào chưa nghe nói rằng cụ từ của làng suýt chết trong hậu cung. Rằng ông phu đòn già đã cứu cụ trong gang tấc, và rằng con mèo trắng ba mắt trên mái đình chín năm đã chết, chết thành một bộ xương khô ngay trên bàn thờ. Người ta kéo tới đình nửa vì lo cho cụ Thiệm, nửa vì muốn tận mắt nhìn lên góc đao trống hoác lần đầu tiên sau chín năm, và cũng có người tới chỉ để đứng ở sân đình. Trong cái sân mà bốn đám tang đã đi qua trong vòng chưa đầy một tháng, mà thở một hơi dài nhẹ nhõm khi thấy sân đình vẫn yên, cờ hội vẫn treo, và cụ Thiệm vẫn sống.

Trưởng thôn Đức phải đứng ra ở nhà ngang từ sớm, nói lại toàn bộ sự việc một lượt cho dân làng nghe theo đúng những gì đã ghi trong sổ trực, không thêm không bớt. Anh nói rõ cụ Thiệm bị thương nhẹ ở cổ, đã được trạm y tế khám lại, đang nghỉ ở nhà ngang và sẽ còn chủ tế hội làng như lệ. Anh nói rõ con mèo đã chết trong đêm, bộ xương của nó sẽ được làng chôn cất tử tế trong buổi sáng nay ở khoảnh đất sau đình. Anh cũng nói rõ điều mà ban hội đã thống nhất từ trước khi mở cửa đình đón dân làng: từ nay, mọi lời đồn thêm thắt vào câu chuyện này đều không phải lời của ban hội. Và ai nghe được điều gì lạ ở đình thì cứ tới hỏi thẳng ban hội, đừng truyền miệng qua ba ngõ bảy xóm cho câu chuyện mọc thêm chân tay. Dân làng nghe, gật gù, nhiều người vào nhà ngang thăm cụ Thiệm qua cửa, thấy cụ ngồi trên chõng, cổ quấn băng trắng, vẫn nhận ra từng người và còn dặn dò được việc hội, thì sự nhẹ nhõm trên những gương mặt ấy hiện ra rõ rệt. Nhưng ở những góc sân khuất hơn, ông Lực vẫn nghe thấy những câu hỏi nhỏ chưa chịu tắt: chết thành xương khô trong một đêm thì có thật là chết hẳn không, và liệu cái bóng của nó có còn quay về mái đình nữa không. Ông không trả lời những câu hỏi ấy. Ông biết có những nỗi sợ không tắt bằng lời nói trong một buổi sáng.

Việc chôn bộ xương diễn ra vào giữa buổi sáng, ở khoảnh đất trống phía sau đình, nơi đất cao ráo và có một gốc bưởi già tỏa bóng xuống một nửa khoảnh đất. Ban tế của làng có mặt đông đủ, trong đó có ông Nguyễn Hữu Trí, cao niên nhất của ban, chống gậy đứng lặng ở phía đầu khoảnh đất từ đầu tới cuối buổi. Cụ Thiệm được Hảo đỡ ra, ngồi trên chiếc ghế đặt dưới gốc bưởi, cổ vẫn quấn băng, lưng thẳng, chủ trì buổi chôn cất bằng sự có mặt của mình hơn là bằng lời nói. Ông Lực tự tay mở chiếc khăn vải sạch mà đêm qua ông đã dùng để gói bộ xương. Trên khăn, bộ xương mèo khô khốc nằm nguyên vẹn như khi nó hiện ra trên bàn thờ: những chiếc xương sườn cong khép quanh lồng ngực rỗng, bốn chân xương gầy guộc, hộp sọ nhỏ với vết nứt tròn vỡ vụn ở giữa trán. Trong ánh sáng ban ngày, nó trông càng nhẹ và càng khô, như một vật đã chết từ rất lâu. Và có lẽ chính cái vẻ khô khốc đến tận cùng ấy khiến những người đứng quanh lặng đi: không còn gì trong bộ xương này có thể làm ai sợ nữa. Nó chỉ còn là phần sót lại tội nghiệp của một con vật đã sống chín năm trên mái đình của làng.

Theo lời cụ Thiệm đã dặn từ đêm qua, bộ xương được gói lại trong một tấm vải trắng mới, gói gọn gàng như gói một vật quý của đình, buộc lại bằng dây vải trắng, rồi đặt xuống huyệt nông đã đào sẵn dưới gốc bưởi. Không có thêm một lễ nghi nào khác ngoài việc chôn cất tử tế của làng dành cho một con vật đã ở đình lâu năm. Không ai đọc một câu chú nào. Không ai làm thêm một thủ tục nào để giữ nó lại hay để xua nó đi. Hai thanh niên trong đội phu đòn lấp đất xuống từng xẻng một, chậm rãi, cho tới khi mặt đất phẳng lại, và ông Lực tự tay nén chặt lớp đất trên cùng bằng lòng bàn tay của mình, như nén đất trên một nấm mồ nhỏ của làng. Ông đứng dậy, phủi đất ở hai bàn tay, và nói một câu duy nhất, nói cho ban tế nghe và cũng như nói cho chính mình nghe:

- Nó ở đình chín năm, ăn tro nhang của đình, uống sương trên mái đình. Chết thì chôn ở đất đình. Việc của người sống với nó tới đây là hết.

Ông Trí đứng ở đầu khoảnh đất, chống gậy, nhìn nấm đất mới một lúc lâu. Có một thoáng, ông Lực tưởng ông già tám mươi tư tuổi ấy sắp nói điều gì, vì môi ông mấp máy và ánh mắt ông hướng về phía mái đình trống phía xa, như người vừa nhớ ra một chuyện rất cũ. Nhưng rồi ông Trí chỉ khẽ lắc đầu, quay người chống gậy đi chậm về phía nhà ngang cùng mọi người. Buổi chôn cất kết thúc trong lặng lẽ như thế, và phần còn lại của ngày mùng mười hai, làng An Bài quay trở về với những công việc dở dang của hội làng: rạp được kiểm lại sau mấy đêm gió, dây chằng thay mới. Sân đình quét sạch, đội phu đòn của ông Lực tập lại một vòng khiêng kiệu cho những người mới vào đội còn lóng ngóng. Ở hậu cung, chiếc tủ khóa vẫn khóa hai vòng, chìa khóa vẫn đeo ở thắt lưng cụ Thiệm. Và chiếc hộp lạ trong đó nằm yên không một ai nhắc tới trong lúc làm việc, như một việc đã được giao cho ngày mai và cho những người có thẩm quyền hơn làng.

Chạng vạng hôm đó, khi mặt trời vừa khuất sau rặng tre và sân đình còn đang dọn dẹp những việc cuối ngày, bóng mờ ấy xuất hiện.

Hằng là người nhìn thấy trước, khi cô mang cuốn sổ từ nhà ngang ra sân và ngẩng lên theo thói quen của mấy tháng qua để nhìn góc đao. Cô khựng lại giữa sân, gọi ông nội bằng một giọng không to nhưng đủ làm mấy người xung quanh cùng ngẩng lên. Trên góc đao của mái đình, ở đúng chỗ hốc ngói nơi con mèo từng nằm, có một bóng mờ hình một con mèo đang ngồi, xám nhạt và trong suốt tới mức nhìn xuyên qua nó vẫn thấy được màu ngói đỏ sẫm phía sau. Và trên cái đầu mờ ấy, lờ mờ ba điểm sáng nhỏ xếp thành hình tam giác, hai điểm dưới và một điểm trên cao hơn ở chính giữa, như hình phản chiếu của hai con mắt và đốm đỏ trên một mặt nước sắp tan. Bóng mờ không động đậy. Nó không đứng lên, không đi lại, không phát ra tiếng kêu nào, và ba điểm sáng trên đầu nó không rực lên như ánh vàng của đêm qua mà chỉ lờ mờ như tro tàn còn ấm. Nó ngồi yên trên mái đình chừng vài nhịp thở của những người đang ngẩng lên nhìn từ dưới sân, rồi các đường nét của nó nhòe dần đi từ phía đuôi lên tới đầu. Ba điểm sáng tắt dần sau cùng, và góc đao trở lại trống hoác trong ánh chạng vạng, chỉ còn mái ngói và bầu trời xám.

Sân đình im lặng mất một lúc. Rồi tiếng xì xào nổi lên, nhanh và lo lắng, từ những người vừa tận mắt nhìn thấy. Ông Lực đứng giữa sân, ngẩng nhìn góc đao trống thêm một lúc nữa để chắc chắn không còn gì trên đó, rồi ông quay lại nói với dân làng bằng giọng bình tĩnh nhất của mình, chậm và rõ từng lời. Ông nói hốc ngói trên kia đang trống, chính tay ông đã kiểm tra sáng qua và bộ xương của con mèo đã nằm dưới đất sau đình từ sáng nay. Cái bóng vừa rồi không có thân, không chạm được vào ai, không ăn, không kêu, không làm được bất cứ việc gì mà con mèo sống từng làm. Nó giống như vệt sáng còn lại trong mắt người ta sau khi nhìn lâu vào một ngọn đèn vừa tắt: con mèo ở trên mái đình này chín năm. Ánh mắt của cả làng đã quen nhìn lên đó suốt chín năm, và không phải cứ nó đi rồi là cái quen ấy tắt ngay trong một ngày. Ông nói vậy, và một phần dân làng gật đầu tin theo, nhưng ông nhìn rõ trên nhiều gương mặt quanh mình, nỗi sợ vẫn chưa chịu tan cùng cái bóng. Người ta ra về trong chạng vạng với những cái ngoái đầu lại nhìn lên mái đình, và tối hôm đó, những nhà gần đình đóng cửa sớm hơn thường lệ, đèn trong các ngõ thắp lên từ lúc trời chưa tối hẳn.

Đêm mùng mười hai, ông Lực vẫn trực ở hành lang hậu cung như những đêm trước, cùng với Đức theo lịch tăng cường chưa dỡ bỏ. Góc đao trống trong ánh trăng non đầu tháng. Hốc ngói trống. Mái đình yên. Cho tới lúc gà gáy đầu từ các xóm vọng lại, cái bóng mờ ba điểm sáng không xuất hiện thêm lần nào nữa. Và ông Lực ghi vào sổ trực của đêm ấy một dòng ngắn: bóng mờ hiện một lần lúc chạng vạng, không tiếng, không hại ai, tan ngay; đêm yên. Ông khép cuốn sổ lại, nhìn lên mái đình lần cuối trước khi trời sáng, và nghĩ rằng có những thứ đã chết rồi vẫn cần thêm mấy ngày nữa mới chịu rời hẳn khỏi mắt của người sống.

Chương khác

Xem thêm