TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 48: Biên Bản Giao Nộp Bảo Tàng

Ngày mùng mười bốn tháng Giêng, đình An Bài được quét dọn tinh tươm từ lúc trời còn chưa sáng hẳn, không phải chỉ vì ngày mai là ngày hội Rằm mà còn vì…

Nội dung chương

Ngày mùng mười bốn tháng Giêng, đình An Bài được quét dọn tinh tươm từ lúc trời còn chưa sáng hẳn, không phải chỉ vì ngày mai là ngày hội Rằm mà còn vì hôm nay, tại ngôi đình này. Làng sẽ làm một việc chưa từng có trong lịch sử của làng: giao nộp một hiện vật tùy táng thất lạc năm mươi năm cho nhà nước, trước mặt dân làng, bằng biên bản và biên lai đàng hoàng. Sân đình sạch bong. Hai hàng ghế được kê ngay ngắn ở nhà ngang cho đại diện các xóm tới chứng kiến. Cụ Thiệm dậy sớm hơn thường lệ, được Hảo thay cho một lớp băng mới mỏng hơn ở cổ, mặc chiếc áo lễ thâm đã đồng hành cùng cụ qua bao mùa hội. Và tự tay mở tủ khóa hậu cung kiểm tra lại gói hộp niêm phong lần cuối trước giờ làm lễ giao. Lớp giấy niêm phong của buổi chiều mùng mười hai vẫn nguyên vẹn, chữ ký của ba người làng và của bà Ngọc Anh viết chồng lên mép dán vẫn rõ nét. Cụ đặt tay lên gói hộp một thoáng, như đặt tay lên một việc đã giữ gìn chu toàn từ đầu tới cuối, rồi khóa tủ lại, chờ người của bảo tàng tới mới mang ra.

Bà Chu Thị Ngọc Anh đến đình lúc đầu giờ sáng, đi cùng một nhân viên của bảo tàng phụ trách phần giấy tờ và chiếc xe đã đưa bà về làng hai lần trước. Bà mang theo tập giấy tờ đã chuẩn bị sẵn từ tỉnh: mẫu biên bản giao nhận hiện vật in sẵn, biên lai tiếp nhận của Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh có đóng dấu đỏ. Và bìa hồ sơ năm 1977 mà bà đã trình làng hôm qua, để mọi con số và chi tiết trong biên bản giao nhận hôm nay đối chiếu được ngay tại chỗ. Buổi giao nộp diễn ra ở nhà ngang, trang trọng và lặng lẽ. Bà Ngọc Anh kiểm tra niêm phong một lần nữa trước mặt tất cả mọi người, xác nhận thành tiếng rằng niêm phong còn nguyên vẹn, đúng với biên bản mở và niêm phong lại ngày mùng mười hai. Sau đó cụ Thiệm mới tự tay bê gói hộp từ hậu cung sang, đặt lên tấm vải trắng trải giữa bàn. Hằng, với tư cách người ghi sổ của làng, đọc to toàn văn biên bản giao nhận cho cả nhà ngang nghe trước khi bất cứ ai đặt bút ký: biên bản ghi rõ hiện vật giao nộp gồm một hộp ngọc nguyên khối, nắp chạm hoa xoắn. Bên trong đựng một cây trâm vàng đầu hoa đính ngọc xanh. Ghi rõ hiện vật được phát hiện ngày mùng mười một tháng Giêng tại hốc ngói trên góc đao mái đình An Bài, đã qua niêm phong tại chỗ. Một lần mở niêm phong kiểm kê có biên bản ngày mùng mười hai, và được xác định là hiện vật tùy táng của ngôi mộ cổ ngoài bãi sông Cầu theo hồ sơ lưu trữ năm 1977 của bảo tàng. Từng mốc trong chuỗi giữ vật của chiếc hộp được đọc lên rõ ràng, liền mạch, không thiếu một khâu nào. Và những người dân làng ngồi nghe ở hai hàng ghế phía sau khẽ gật đầu theo từng đoạn: thì ra một việc tưởng như chuyện ma quái trên mái đình, tới cuối cùng, lại được khép lại bằng giấy tờ rành mạch đến thế.

Phần ký kết diễn ra ngắn gọn và trang nghiêm. Bên giao, cụ từ Đoàn Văn Thiệm ký trước, nét chữ của người đàn ông bảy mươi tám tuổi còn run nhẹ vì vết thương ở cổ chưa lành hẳn nhưng rõ ràng và đầy đủ họ tên. Trưởng thôn Trần Minh Đức ký tiếp bên cạnh, với tư cách người đứng đầu làng và người giữ các bản biên bản từ ngày đầu. Bên nhận, bà Chu Thị Ngọc Anh ký tên và đóng dấu của Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh lên cả hai bản biên bản giao nhận. Biên bản được lập thành hai bản có giá trị như nhau: một bản bảo tàng giữ, một bản làng giữ, do Đức nhận và giao lại cho Hằng kẹp vào cuốn sổ hội làng cùng toàn bộ hồ sơ của vụ việc. Biên lai tiếp nhận hiện vật của bảo tàng được trao tận tay cụ Thiệm, cụ đón lấy bằng hai tay, đọc lại một lượt rồi cẩn thận đưa cho Hằng cất cùng biên bản của làng. Kiên, cán bộ văn hóa xã, ký phần chứng kiến của chính quyền xã ở cuối biên bản. Từ giây phút con dấu đỏ của bảo tàng in xuống trang giấy, chiếc hộp ngọc đựng trâm vàng đính ngọc không còn là vật lạ trong tủ khóa của hậu cung nữa. Nó chính thức là hiện vật của Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh, và trách nhiệm giữ gìn nó thuộc về nhà nước.

Trước khi chiếc hộp được mang ra xe, cụ Thiệm xin nói vài lời, và cả nhà ngang lặng xuống nghe người giữ đình nói bằng giọng còn khàn nhưng rành rọt từng chữ. Cụ nói chiếc hộp này không thuộc về đình, cũng không thuộc về làng; nó thuộc về một người đã nằm xuống từ rất lâu ở gò đất ngoài bãi sông, và thuộc về con vật đã canh giữ nó suốt bao nhiêu năm. Làng trả nó về nơi có người chuyên giữ gìn những vật của người xưa, có sổ sách và kho tàng tử tế, là làng làm đúng việc phải làm cuối cùng trong câu chuyện này. Cụ nói thêm một câu khiến nhiều người già ngồi ở hàng ghế sau phải gật đầu: từ nay, ai nhắc tới chuyện con mèo trên mái đình An Bài thì nhắc cho trọn, rằng làng đã chôn cất nó tử tế và trả lại vật của nó đàng hoàng. Bà Ngọc Anh đứng dậy, bắt tay cụ Thiệm bằng hai tay, và đáp rằng bảo tàng sẽ ghi rõ nguồn gốc phát hiện của hiện vật trong hồ sơ lưu trữ: hiện vật do làng An Bài phát hiện. Bảo quản nguyên vẹn và tự nguyện giao nộp, để năm mươi năm hay một trăm năm nữa, ai mở hồ sơ ra cũng biết ngôi làng ven sông Cầu này đã làm đúng và làm đẹp như thế nào.

Ngay trong buổi sáng ấy, gói hộp niêm phong được bà Ngọc Anh tự tay đặt vào một chiếc hộp đựng chuyên dụng có lót đệm của bảo tàng. Khóa lại, và đưa thẳng lên xe của bảo tàng đang đỗ ở cổng đình, có Đức và Kiên đi theo chứng kiến cho tới khi cửa xe đóng lại. Dân làng đứng hai bên sân đình nhìn chiếc xe chầm chậm lăn bánh ra khỏi cổng, đi qua con đường làng về phía sông Cầu. Không ai nói to. Nhiều người già chắp tay trước ngực như tiễn một việc lớn của làng đi xa. Cụ Thiệm đứng ở bậc thềm nhà ngang nhìn theo cho tới khi chiếc xe khuất hẳn sau rặng tre, rồi cụ quay vào, đi chậm qua sân đình và ngẩng lên nhìn góc đao trống hoác trên mái đình một lúc lâu. Ông Lực đứng bên cạnh cụ, cũng ngẩng lên nhìn. Chín năm, chỗ ấy là nơi một con mèo trắng nằm nhìn xuống làng. Bây giờ nó chỉ còn là một góc mái ngói bình thường của một ngôi đình làng bình thường, và sự bình thường ấy, sau tất cả những gì đã xảy ra, lại là thứ quý giá nhất mà hai người đàn ông già đang đứng ngắm.

Cũng trong buổi trưa hôm ấy, bà Vui ghé đình thay băng cho cụ Thiệm lần cuối trước ngày hội. Lớp gạc mới mỏng hơn hẳn những ngày đầu, vì vết cắt ở cổ cụ đã khép miệng, khô và đang lên da non, chỉ còn là một vệt đỏ mảnh chạy dài chừng hai đốt ngón tay ở phía bên cổ. Bà Vui ghi vào sổ trạm dòng kết luận mà cả nhà ngang chờ nghe từ đêm mùng mười một tới giờ: vết thương nhẹ, đã lành, người bệnh khỏe, sinh hoạt và làm lễ bình thường. Hảo đứng bên cạnh nghe, mắt đỏ lên vì mừng, và cụ Thiệm thì chỉ mỉm cười, nói rằng ngày mai cụ còn phải chủ tế buổi tế lớn nhất trong năm, một vệt sẹo nhỏ ở cổ không ngăn được người giữ đình làm trọn việc của mình. Tin ấy lan ra sân đình nhanh như mọi tin vui khác ở làng, và nó khiến không khí chuẩn bị hội buổi chiều càng thêm rộn ràng: ngày mai. Hội làng sẽ có đủ mặt những người cần có mặt, cụ từ chủ tế, phu đòn đầu dẫn đội rước, không thiếu một ai.

Phần còn lại của ngày mùng mười bốn, làng An Bài dồn toàn bộ sức lực vào việc chuẩn bị cuối cùng cho ngày hội Rằm tháng Giêng: kiệu Thành Hoàng được kiểm tra đòn và hoa văn lần chót. Đội phu đòn của ông Lực tập lại đội hình rước, ban hậu cần của Hảo chốt danh sách cơm nước, cờ xí được thay mới ở những chỗ đã sờn sau mấy tuần treo ngoài trời. Không khí trong làng nhẹ đi thấy rõ, như một người vừa đặt xuống một gánh nặng đã gánh suốt từ trước Tết. Chiều xuống, khi những công việc cuối cùng đã xong và sân đình bắt đầu lên đèn, nhiều người trong làng không hẹn mà cùng ngẩng nhìn lên góc đao, về phía hốc ngói trống. Và ở đó, trong ánh chạng vạng cuối cùng của ngày mùng mười bốn, cái bóng mờ ba mắt hiện ra lần chót.

Nó mỏng hơn mọi lần trước cộng lại, chỉ còn là một vệt xám trong suốt gợn lên trên nền ngói, ba điểm sáng lờ mờ xếp hình tam giác yếu ớt như ba đốm tro sắp nguội hẳn. Dân làng đứng lặng dưới sân nhìn lên, không một ai kêu lên, không một ai bỏ chạy. Ông Lực đứng giữa sân, hai tay buông xuôi, nhìn vệt bóng ấy bằng ánh mắt của người tiễn một vị khách đã ở quá lâu trong nhà mình. Ba điểm sáng mờ dần, từng điểm một: điểm bên trái tắt trước, rồi điểm bên phải, và điểm sáng ở chính giữa, đốm đỏ của chín năm. Ở lại lâu hơn một nhịp như còn lưu luyến mái ngói này, rồi cũng nhòe đi và tan hẳn vào ánh chạng vạng. Vệt xám cuối cùng loang ra và biến mất. Góc đao trống. Mái đình trống. Và lần này, trong cái lặng im kéo dài sau đó khắp sân đình, mọi người đều cảm nhận được cùng một điều mà không cần ai nói thành lời: nó đi hẳn rồi.

Đêm mùng mười bốn, ông Lực vẫn ra hành lang hậu cung ngồi trực theo thói quen, dù lịch trực tăng cường đã được Đức dỡ bỏ từ sau buổi giao nộp. Ông ngồi đó một mình với ngọn đèn, thỉnh thoảng ngẩng lên nhìn mái đình qua khung cửa. Suốt đêm, góc đao trống hoác dưới ánh trăng Rằm sắp tròn. Không bóng mờ. Không điểm sáng. Không một tiếng động nào ngoài tiếng gió sông Cầu thổi nhẹ qua hàng cờ hội mới thay, làm những lá cờ phấp phới khe khẽ như hơi thở đều đặn của một ngôi đình đã ngủ yên. Ông Lực ghi vào sổ trực dòng cuối cùng của vụ việc: ngày mùng mười bốn tháng Giêng, hộp ngọc đã giao nộp bảo tàng có biên bản và biên lai; tối cùng ngày, bóng ba mắt tan biến vĩnh viễn trên góc đao. Rồi ông khép sổ, tắt đèn hành lang, và đi về nhà ngang nghỉ một giấc ngủ trọn vẹn đầu tiên sau nhiều tháng, để sáng mai thức dậy làm phu đòn đầu trong lễ rước kiệu của làng mình.

Chương khác

Xem thêm