TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 49: Hội Làng Tháng Giêng

Ngày Rằm tháng Giêng, làng An Bài thức dậy trước cả tiếng gà gáy đầu, và từ những ngõ nhỏ ven sông Cầu, người ta đổ về đình làng trong những bộ quần áo…

Nội dung chương

Ngày Rằm tháng Giêng, làng An Bài thức dậy trước cả tiếng gà gáy đầu, và từ những ngõ nhỏ ven sông Cầu, người ta đổ về đình làng trong những bộ quần áo đẹp nhất của ngày hội. Trời tháng Giêng trong và lạnh, nắng sớm rót xuống mái đình ngói đỏ một màu vàng nhạt, hàng cờ xí mới thay phấp phới trong gió nhẹ từ sông thổi vào. Và sân đình, nơi đã chứng kiến bốn đám tang cùng một đêm kinh hoàng trong vòng chưa đầy một tháng. Sáng nay rộn ràng tiếng người, tiếng trẻ con chạy đuổi nhau quanh gốc cây, tiếng các bà các chị trong ban hậu cần gọi nhau í ới bên những mâm cỗ bày dọc nhà ngang. Khách từ các làng bên cũng sang dự hội từ sớm, đứng chen trong sân, và câu chuyện họ hỏi han nhau nhiều nhất, bên cạnh chuyện mùa màng và chuyện con cháu. Vẫn là chuyện con mèo ba mắt trên mái đình An Bài mà báo chí chưa kịp biết tới nhưng các làng ven sông đã truyền tai nhau suốt mấy ngày qua. Người An Bài trả lời những câu hỏi ấy bằng một vẻ bình thản mới mẻ: chuyện đã qua rồi, hôm nay làng mở hội, mời khách vào sân uống chén nước chè xanh rồi xem rước kiệu.

Trước giờ tế, cụ Thiệm vào hậu cung một mình thắp nén nhang đầu ngày, và ông Lực, đứng chờ ở hành lang theo thói quen của những ngày qua, nghe cụ gọi ông vào bằng một giọng nhẹ nhõm hiếm có. Trên bàn thờ Thành Hoàng, bát hương cụ nén lại từ chiều hôm trước vẫn nguyên vẹn mặt tro phẳng phiu, không lõm xuống một chút nào. Chín năm qua, chưa một buổi sáng nào ở ngôi đình này mặt tro còn phẳng như thế sau một đêm. Hai người đàn ông già đứng nhìn bát hương một lúc, không ai nói gì, vì cả hai đều hiểu bát tro phẳng ấy nói thay cho mọi kết luận mà giấy tờ và sổ sách đã ghi suốt mấy ngày qua: từ nay. Đêm ở hậu cung An Bài chỉ còn là đêm của nhang khói và sự yên tĩnh. Cụ Thiệm thắp nhang, khấn nhỏ mấy câu theo lệ đầu ngày hội, rồi hai người cùng đi ra sân, cụ về phía chiếu tế, ông Lực về phía đội phu đòn đang tập hợp bên kiệu. Ở sân đình, ông kiểm lại từng chiếc đòn, từng mối dây buộc của kiệu Thành Hoàng lần cuối, dặn mười sáu anh em trong đội những lời ông đã dặn suốt bốn mươi lăm mùa hội: nâng đều tay, bước đều chân. Mắt nhìn đường, và dù có chuyện gì cũng không được buông đòn xuống giữa đường khi chưa nghe trống lệnh.

Buổi tế Thành Hoàng bắt đầu khi nắng đã lên cao vừa đủ để chiếu xiên qua cửa đình vào tận hậu cung. Ban tế vào vị trí trong những bộ áo lễ trang trọng nhất của làng. Ở vị trí chủ tế, cụ từ Đoàn Văn Thiệm bước lên chiếu tế giữa sân đình. Lưng thẳng, khăn xếp ngay ngắn, dáng đi chậm rãi và vững vàng như chưa từng có đêm nào trong đời cụ phải đối diện với một luồng sáng vàng trong gian hậu cung của chính mình. Vòng băng ở cổ cụ đã được tháo hẳn từ sáng sớm theo lời dặn của bà Vui, và khi cụ cúi mình làm lễ, những người đứng gần nhìn thấy rõ ở phía bên cổ cụ một vệt sẹo nhỏ màu hồng nhạt, dài chừng hai đốt ngón tay. Mảnh như một sợi chỉ buộc ngang cổ người giữ đình: dấu tích duy nhất còn lại của đêm mùng mười một, mà cụ mang theo vào buổi tế lớn nhất trong năm như mang theo một phần của lịch sử ngôi đình này trên chính thân mình. Tiếng nhạc lễ nổi lên. Cụ đọc văn tế bằng giọng đã hết khàn, rõ và vang, từng câu từng chữ của bài văn tế Thành Hoàng mà cụ đã đọc suốt mấy chục mùa hội, và cả sân đình lặng xuống nghe. Trong phần tưởng nhớ những người trong làng đã khuất trong năm qua, theo lệ làng, ban tế đọc tên bốn người già vừa mất trong tháng: bà Đỗ Thị Nhài, ông Trần Văn Thụ, bà Ngô Thị Sen và ông Nguyễn Văn Lựu. Con cháu của bốn gia đình đứng ở hàng đầu phía dưới chiếu tế, chắp tay, mắt đỏ hoe mà nét mặt bình yên, vì những người thân của họ ra đi vì bệnh già. Được làng lo tang lễ chu toàn, và hôm nay được nhắc tên trang trọng trong buổi tế đầu năm chứ không bị nhắc tới trong những lời đồn sợ hãi nữa.

Lễ tế xong, lễ rước kiệu Thành Hoàng bắt đầu, và đó là phần việc của ông Lực. Đội phu đòn mười sáu người vào vị trí quanh kiệu, áo đồng phục của đội đã giặt là phẳng phiu, khăn đội đầu thắt chặt. Ông Bùi Văn Lực, phu đòn già đã khiêng kiệu Thành Hoàng của làng suốt bốn mươi lăm năm, đứng ở vị trí phu đòn đầu phía trước bên phải. Tay nắm lấy đầu đòn kiệu bằng cả hai bàn tay đã quen với sức nặng này gần nửa thế kỷ. Tiếng trống lệnh vang lên ba hồi. Mười sáu đôi vai cùng nâng. Kiệu Thành Hoàng rời khỏi mặt đất của sân đình một cách êm và đều tới mức những bát nước đặt thử trên kiệu theo lệ kiểm tra không sánh ra một giọt nào. Và đoàn rước bắt đầu đi ra cổng đình trong tiếng nhạc lễ, tiếng trống và tiếng reo vui của trẻ con chạy theo hai bên đường làng. Ông Lực đi đầu đoàn, bước chân đều và chắc trên con đường làng quen thuộc, lưng thẳng dưới sức nặng của đầu đòn, và trong suốt quãng đường rước dài quanh làng, không một lần nào đòn kiệu trên vai ông chao đi.

Đoàn rước đi qua xóm trong, nơi có nhà bà Sen và nhà bà Nhài, qua xóm ngoài, nơi có nhà ông Thụ và nhà ông Lựu. Những ngôi nhà đã tắt đèn canh trong tháng này nay mở rộng cửa, bày mâm lễ nhỏ trước ngõ đón kiệu Thành Hoàng đi qua như mọi nhà khác trong làng. Đoàn đi xuống bến sông Cầu, nơi mặt sông buổi trưa Rằm lấp lánh nắng và gió thổi lồng lộng qua hàng cờ của đoàn rước, rồi vòng trở lại đình theo con đường ven đê. Ở mỗi điểm dừng theo lệ, kiệu được hạ xuống nhẹ nhàng, ban tế làm lễ ngắn, rồi lại được nâng lên trong tiếng trống. Dân làng đi theo đoàn rước đông tới mức đuôi đoàn còn ở bến sông thì đầu đoàn đã gần về tới cổng đình. Và trong suốt cả hành trình ấy, qua bao nhiêu con mắt thỉnh thoảng vẫn vô thức ngẩng lên tìm một hình bóng quen thuộc trên các mái nhà, trên mái đình khi đoàn đi qua, không có gì hết. Không một quầng sáng vàng nào. Không một bóng mờ ba điểm sáng nào. Chỉ có mái ngói đỏ trong nắng, chim sẻ bay qua, và bầu trời tháng Giêng trong trẻo trên đầu làng An Bài.

Buổi chiều, hội làng vào phần vui nhất: sân đình chật kín người xem các trò chơi dân gian, ban hậu cần của Hảo dọn những mâm cơm hội cho ban tế và đội phu đòn ở nhà ngang, và ông Lực. Sau khi cất đòn kiệu vào vị trí trong kho đình cùng các anh em trong đội, ngồi xuống mâm cơm với một sự đói bụng ngon miệng mà ông không có được từ trước Tết tới nay. Cụ Thiệm ngồi ở mâm trên cùng ban tế, ăn uống điều độ, nói cười vừa phải, thỉnh thoảng lại đưa tay lên sờ nhẹ vào vệt sẹo nhỏ bên cổ như một thói quen mới. Đức đi khắp sân đình lo việc chung, mặt mày rạng rỡ của một trưởng thôn vừa đưa làng mình qua được mùa hội khó khăn nhất trong nhiệm kỳ. Hằng vẫn ôm cuốn sổ hội làng đi ghi chép, nhưng hôm nay những dòng chữ cô ghi đều là chữ của ngày vui: số khách dự hội, các phần lễ đã hoàn thành, đội rước đi đúng lệ, không một sự cố nào. Có lúc, một đứa trẻ trong làng kéo tay áo cô, chỉ lên góc đao của mái đình và hỏi bằng giọng trong veo rằng con mèo ba mắt đâu rồi, sao hôm nay nó không nằm ở chỗ của nó nữa. Hằng ngồi xuống ngang tầm với đứa trẻ, và trả lời nó theo đúng cách mà cả làng đã thống nhất sẽ kể câu chuyện này cho con cháu nghe về sau: nó ở trên mái đình chín năm. Nó đã đi rồi, và bây giờ mái đình là của đình, hội làng là của làng, không còn gì phải sợ nữa. Đứa trẻ gật đầu, rồi chạy vụt đi về phía sân đình nơi các trò chơi đang vào hồi náo nhiệt nhất.

Chiều muộn, trước khi trời tối hẳn, con cháu của bốn gia đình có người vừa mất cùng nhau vào đình thắp một nén nhang chung ở hậu cung, theo lời mời của cụ Thiệm từ buổi tế sáng. Họ đứng lặng trước bàn thờ Thành Hoàng một lúc, bốn nhà đứng cạnh nhau như đã đứng cạnh nhau trong những ngày tang lễ nối tiếp nhau của tháng này, và người con trai cả của ông Lựu, thay mặt cả bốn gia đình. Nói với ban hội mấy lời ngắn gọn: người thân của họ ra đi vì bệnh già theo đúng tiên lượng của trạm y tế. Làng đã lo cho chu toàn từ khâm liệm tới hạ huyệt, và hôm nay được đọc tên trang trọng trong buổi tế đầu năm, thế là con cháu yên lòng. Không còn ai trong bốn gia đình nhắc tới đôi mắt mở trừng của những đêm ấy bằng giọng sợ hãi nữa. Cụ Thiệm đáp lại bằng một cái chắp tay và lời hứa của người giữ đình: tên của bốn cụ sẽ được ghi vào sổ hội làng năm nay đầy đủ, tử tế, như ghi tên mọi người làng đã khuất trong các mùa hội trước. Để sau này con cháu mở sổ ra là thấy người thân của mình nằm trong phần trang trọng nhất của cuốn sổ, chứ không nằm trong phần việc lạ mà làng muốn quên đi.

Khi trăng Rằm lên tròn và sáng trên sông Cầu, hội làng An Bài khép lại trong yên bình trọn vẹn. Người làng dọn dẹp sân đình trong ánh trăng, nói cười nhỏ nhẹ, hẹn nhau những việc của năm mới. Ông Lực là một trong những người cuối cùng rời đình. Ông đi một vòng kiểm tra cuối quanh sân, qua hậu cung đã khóa cửa yên tĩnh, qua nhà ngang đã tắt gần hết đèn, và dừng lại ở giữa sân ngẩng lên nhìn mái đình lần cuối trong ngày. Góc đao trống hoác dưới ánh trăng Rằm, hốc ngói chỉ là một khoảng tối nhỏ bình thường giữa những viên ngói, không sáng, không bóng, không gì khác ngoài một góc mái đình cổ của một làng ven sông. Ông Lực đứng nhìn khoảng tối bình thường ấy và mỉm cười một mình trong sân đình vắng. Bốn mươi lăm năm khiêng kiệu, ông đã đi qua không biết bao nhiêu mùa hội, nhưng ông biết sẽ không có mùa hội nào ông nhớ bằng mùa hội năm nay. Mùa hội mà làng của ông đã đi từ bốn đám tang và một đêm kinh hoàng tới ngày Rằm trọn vẹn này, không thiếu một người nào còn có thể có mặt, và không còn nợ nần gì với những gì đã ở trên mái đình.

Chương khác

Xem thêm