THẠCH CẢM ĐƯƠNG NGÃ BA PHỐ CỔ - Chương 3: Bà Sen Kể Chuyện Tấm Bia
Mười sáu giờ chiều ngày sáu tháng chín, nắng đã dịu xuống trên dãy phố cổ. Đức đang kê lại chiếc kệ tivi ở tầng trệt thì nghe tiếng gõ nhẹ vào khung cửa.…
Nội dung chương
Mười sáu giờ chiều ngày sáu tháng chín, nắng đã dịu xuống trên dãy phố cổ. Đức đang kê lại chiếc kệ tivi ở tầng trệt thì nghe tiếng gõ nhẹ vào khung cửa. Anh ngẩng lên và thấy một bà già nhỏ người đứng ở thềm. Bà mặc áo bà ba màu nâu, tóc bạc búi gọn sau gáy, tay cầm một chiếc quạt giấy đã sờn mép. Đôi mắt bà còn tinh, nhìn thẳng vào trong nhà không chút rụt rè.
- Cháu là chủ mới của nhà này phải không? - Bà hỏi.
- Dạ, cháu là Đức. - Anh đáp và bước ra thềm. - Bà là ai ạ? Bà tìm cháu có việc gì không?
- Bà là Sen, ở nhà đối diện lệch một nhà kia. - Bà chỉ tay về phía căn nhà nhỏ có giàn hoa giấy trước cửa. - Bà ở phố này từ nhỏ tới giờ. Thấy nhà có người về ở, bà sang chào một tiếng cho phải phép hàng xóm.
Hiền từ trong bếp nghe tiếng nói chuyện thì bước ra. Chị mời bà Sen vào nhà uống nước. Bà Sen xua tay, nói chỉ đứng ở thềm một lúc thôi. Bà nhìn quanh tầng trệt, nhìn quầy trưng bày đồ gỗ, rồi ánh mắt dừng lại ở tấm bia đá bên trái thềm. Bà nhìn tấm bia rất lâu, lâu hơn hẳn những chỗ khác trong nhà.
- Nó vẫn còn đây. - Bà nói khẽ. - Mấy chục năm rồi mà nó vẫn đứng đúng chỗ này.
- Bà biết tấm bia này ạ? - Hiền hỏi ngay. - Mấy hôm nay cháu cứ thắc mắc mãi mà chưa hỏi được ai cho rõ.
Bà Sen gật đầu. Bà bước tới gần tấm bia nhưng không chạm tay vào. Bà giữ một khoảng cách vừa phải, như người đứng trước một vật đã quen thuộc từ lâu và biết phải giữ lễ với nó.
- Tấm bia này dựng từ năm một nghìn chín trăm sáu mươi hai. - Bà nói. - Năm đó thềm nhà này còn là thềm đất nện. Người thợ xưa trong phố chọn một khối đá nguyên phiến mang về. Ông ấy cho thợ khắc sâu năm đại tự lên mặt bia. Nét chữ ngày đó quét chu sa đỏ tươi, nhìn từ xa cũng thấy rõ. Đỉnh bia chạm một đầu rồng. Rồi người ta đào hố ở đúng bên trái thềm này và chôn sâu một phần ba thân bia xuống đất. Từ ngày đó tới nay, nó chưa từng rời khỏi chỗ này.
Đức đứng khoanh tay nghe. Anh nhìn tấm bia rồi lại nhìn bà Sen. Năm một nghìn chín trăm sáu mươi hai thì tới nay đã hơn sáu mươi năm. Một tấm bia đứng qua chừng ấy năm mưa nắng mà chưa đổ thì nền chôn phải rất chắc. Điều đó anh công nhận. Nhưng anh vẫn chưa thấy nó liên quan gì tới việc bán đồ gỗ của mình.
- Năm chữ trên bia là chữ gì hả bà? - Hiền hỏi.
- Là năm chữ Thái Sơn Thạch Cảm Đương. - Bà Sen đáp chậm rãi. - Người xưa đặt bia này ở trước nhà là để trấn trạch. Nhà này ở đúng ngã ba, cửa chính hứng thẳng đường đâm vào. Người phố cũ gọi đó là thế không yên cho người ở trong nhà. Họ dựng bia ở thềm để giữ cho nhà được yên ổn. Bà chỉ kể lại lời người xưa truyền nhau như vậy. Còn đúng sai tới đâu thì bà không dám nói chắc thay ai cả.
- Bà ơi, thế người ở nhà này trước đây có ai động vào tấm bia không? - Hiền hỏi tiếp.
- Không ai dám động vào. - Bà Sen nói. - Nhà này đổi chủ mấy lần. Có người sửa bếp, có người lợp lại mái, có người trát lại cả mặt tiền. Nhưng tấm bia thì ai cũng để nguyên. Có lần một người chủ cũ định cho thợ nhổ lên để lát lại thềm cho phẳng. Mấy người già trong phố sang can. Họ nói bia đã đứng yên ở huyệt vị của nó thì cứ để yên. Người chủ đó nghe lời và cho thợ lát thềm vòng qua chân bia. Phần nền khác màu quanh chân bia mà cháu thấy chính là từ lần lát thềm đó mà ra.
Đức nghe tới đây thì khẽ nhíu mày. Anh nhớ vệt đá cũ khác màu quanh chân bia mà Hiền đã chỉ cho anh chiều ngày dọn nhà. Hóa ra vệt đá đó không phải ngẫu nhiên. Người ta đã cố ý lát vòng qua để tránh tấm bia. Anh nhìn xuống chân bia một lần nữa. Khung đá cũ ôm chặt thân bia, mép đá đã mòn nhẵn theo thời gian.
- Bà kể thì cháu nghe vậy thôi. - Đức nói, giọng vẫn giữ lễ phép nhưng rõ ý không tin hẳn. - Cháu làm nghề buôn bán gỗ, chỉ quen nhìn gỗ và nhìn giá. Đá đứng ở thềm mấy chục năm thì cũng chỉ là đá cũ. Nó có giữ nhà hay không, cháu chưa thấy ai chứng minh được bằng việc thật.
Bà Sen nghe vậy cũng không giận. Bà mỉm cười rất nhẹ và phe phẩy chiếc quạt giấy.
- Cháu không tin cũng không sao. - Bà nói. - Bà già rồi, chỉ kể lại chuyện phố này cho người mới về nghe. Tin hay không là việc của cháu. Bà chỉ nhắc một câu thôi. Trước khi định làm gì với tấm bia, cháu nên hỏi cho kỹ người phố cũ. Đừng làm vội. Việc đã đứng yên mấy chục năm thì không nên quyết trong một buổi chiều.
Hiền rót một cốc nước chè xanh mang ra thềm mời bà. Bà Sen nhận cốc nước, uống một ngụm rồi đặt xuống bậc thềm. Chị tranh thủ hỏi thêm về những người chủ cũ của ngôi nhà. Bà Sen kể chủ gần nhất là một đôi vợ chồng già bán tạp hóa nhỏ ở tầng trệt. Họ ở rất lâu, sống hiền lành, sau già yếu thì bán nhà cho người khác và về quê ở với con. Người chủ tiếp theo mua để cho thuê nhưng không ở lâu. Nhà bỏ trống mấy tháng trước khi vợ chồng Đức mua lại. Bà nói giá nhà này rẻ hơn quanh phố cũng vì nhiều người chê ngã ba ồn và chê mặt tiền có tấm bia cũ khó sửa cho đẹp.
Câu nói cuối cùng làm Đức chú ý. Hóa ra giá rẻ không chỉ vì chủ cũ cần tiền gấp như môi giới nói. Một phần là vì người mua khác đã ngại tấm bia và ngại thế ngã ba này. Anh thì ngược lại. Anh thấy giá rẻ là cơ hội. Anh đã vay thêm một khoản để mua được căn nhà này. Trong tính toán của anh, chỉ cần cửa hàng bán tốt hai năm đầu, khoản vay sẽ nhẹ dần và căn nhà sẽ thành tài sản sinh lời lâu dài. Một tấm bia cũ không nằm trong bất kỳ phép tính nào của anh.
Hiền hỏi thêm về người thợ xưa đã dựng bia. Bà Sen nói bà chỉ nhớ ông là một thợ đá già trong vùng, tay nghề rất vững, chuyên làm bia và bậc thềm cho các nhà trong phố. Ông đã mất từ lâu. Con cháu ông không còn ở phố này nữa. Khi dựng bia, ông đo đi đo lại vị trí bên trái thềm nhiều lần bằng thước dây và dây dọi. Ông không cho ai đào hố thay ở bước cuối. Chính tay ông chỉnh cho thân bia đứng thẳng rồi mới cho lấp đất và nện chặt từng lớp. Bà Sen lúc đó còn là một cô gái trẻ, đứng xem từ bên đường cùng mấy người hàng xóm. Bà nhớ nhất là nét chu sa đỏ quét lên chữ sau khi khắc xong. Màu đỏ nổi trên nền đá xám làm cả dãy phố phải ngoái nhìn.
- Người ta còn khấn gì khi dựng bia không bà? - Hiền hỏi.
- Có thắp hương và khấn mấy câu ngắn. - Bà Sen đáp. - Nội dung khấn thì bà không nhớ hết. Chỉ nhớ người chủ nhà ngày đó đứng nghiêm trước thềm và không ai nói chuyện ồn ào trong lúc thợ làm. Làm xong, chủ nhà mời thợ và hàng xóm ăn một bữa cơm nhỏ ngay trong sân. Từ đó về sau, mỗi dịp cuối năm, chủ nhà lại quét dọn quanh chân bia và thắp một nén hương ở thềm. Lệ đó giữ được qua hai đời chủ nhà đầu tiên. Mấy đời chủ sau thì thưa dần, nhưng cũng không ai bỏ hẳn tấm bia.
Đức nghe bà kể tỉ mỉ tới vậy thì trong lòng có chút dao động rất nhẹ. Một việc được người ta giữ gìn qua mấy chục năm và mấy đời chủ nhà thì hẳn phải có lý do nào đó trong lòng người phố cũ. Nhưng anh vẫn tự nhủ rằng lý do đó thuộc về thời xưa. Thời nay mặt tiền cửa hàng phải sạch và sáng thì khách mới tin hàng trong nhà là hàng tốt. Anh không muốn khách bước tới thềm lại phải né một tấm bia phủ rêu xanh và ẩm ướt.
Trời dần tối. Bà Sen đứng dậy chào hai vợ chồng để về nhà. Trước khi đi, bà lại nhìn tấm bia một lần nữa.
- Nó rêu phong vậy thôi chứ nét chữ còn sâu lắm. - Bà nói. - Hôm nào trời nắng, cháu lấy nước sạch rửa nhẹ mặt bia sẽ thấy đầu rồng rõ hơn. Đừng lấy bàn chải sắt mà chà mạnh. Người xưa dặn mặt bia là phần phải giữ gìn nhất.
Hiền tiễn bà ra tới mép đường. Chị nhìn theo dáng bà đi chậm qua ngã ba, tay vịn nhẹ vào tường nhà bên để tránh một chiếc xe máy chạy qua. Khi quay vào nhà, chị thấy Đức vẫn đứng ở thềm nhìn tấm bia. Ánh đèn đường vừa bật lên, hắt một vệt sáng vàng lên mặt đá rêu xanh.
- Anh thấy bà nói sao? - Hiền hỏi.
- Bà kể chuyện xưa thì cũng hay. - Đức đáp. - Nhưng kể là một chuyện. Mình sống ở đây và làm ăn ở đây lại là chuyện khác. Anh không thể giữ một cục đá rêu ở ngay mặt tiền chỉ vì mấy lời kể từ năm một nghìn chín trăm sáu mươi hai được.
- Em chưa bảo anh phải giữ mãi. - Hiền nói. - Em chỉ bảo hỏi cho rõ đã. Mình mới về được ba ngày. Có vội gì đâu anh.
Đức không đáp. Anh quay vào nhà và bắt đầu dọn quầy để đóng cửa. Trong đầu anh, lời của bà Sen và lời của Lợi hôm khai trương chồng lên nhau. Cả hai đều nhắc tới ngã ba và tấm bia theo cùng một giọng dè dặt. Anh gạt ý nghĩ đó sang một bên. Ngày mai thợ sơn mặt tiền sẽ tới đo. Anh muốn mặt tiền phải sáng và gọn trước cuối tuần. Tấm bia kia đứng ở vị trí đẹp nhất của thềm, ngay chỗ anh định đặt chậu cây và đèn biển hiệu. Càng nhìn, anh càng thấy nó vướng.