THẦN CÙ DƯỚI CHÙA CẦU HỘI AN - Chương 1: Giàn giáo quanh Chùa Cầu
Sáng Thứ Hai 07/12/2026, Trần Văn Hải tới bờ lạch trước khi trời sáng hẳn. Mưa đêm qua chưa tạnh hẳn, chỉ còn rây rây trên mặt nước xám, trên những mái…
Nội dung chương
Sáng Thứ Hai 07/12/2026, Trần Văn Hải tới bờ lạch trước khi trời sáng hẳn. Mưa đêm qua chưa tạnh hẳn, chỉ còn rây rây trên mặt nước xám, trên những mái ngói âm dương của Chùa Cầu ướt sẫm, trên tấm bạt xanh phủ tạm đoạn lan can phía đầu cầu. Anh đứng bên hàng rào tôn mới dựng, nhìn chiếc cầu quen thuộc của phố cổ bị bao quanh bởi một thứ khung lạ: giàn giáo ống thép dựng hai tầng dọc thân cầu, lưới an toàn căng chéo. Cầu thang sắt dẫn xuống mép nước, và dưới lạch, một sà lan nhỏ neo sát mố trụ, trên sà lan là cần cẩu mini cùng mấy cuộn cáp còn thơm mùi dầu máy.
Đây là ngày đầu của đợt hạ giải trùng tu mố trụ Chùa Cầu, đợt trùng tu được nói là lớn nhất trong nhiều năm. Với người ngoài, hạ giải nghe như phá. Với đội của Hải, đó là tháo dỡ có kiểm soát từng phần, đánh số từng viên đá, từng cấu kiện gỗ, chụp ảnh hiện trạng trước khi chạm vào bất cứ thứ gì. Làm dỡ di tích còn chậm và mệt hơn làm mới, vì tay vừa làm vừa ý thức rõ thứ mình đang chạm vào đã đứng ở đây lâu hơn tuổi của mọi người trong công trường cộng lại.
Đội lặn của anh có bốn người. Lê Văn Sơn, thợ lặn phụ, hai mươi chín tuổi, nhanh miệng và nhanh tay, đang kéo dây neo sà lan, miệng ngậm một đoạn dây thừng nhỏ để buộc nút. Hai thợ còn lại kiểm tra bình khí, van, đèn lặn và dây tín hiệu trong lán tạm dựng sát bờ. Hải đi một lượt quanh khu rào, kiểm tra biển cảnh báo, kiểm tra lối xuống nước, kiểm tra chỗ đặt máy bơm và tủ điện, rồi mới ký vào tờ phân công ca sáng. Mọi giấy tờ của ngày đầu đều khô ráo và ngay ngắn một cách đáng ngờ, như thể công trường muốn tự trấn an mình rằng mười ngày tới, bốn mươi lăm ngày tới, mọi việc cũng sẽ ngay ngắn như vậy.
Người của Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An tới sớm không kém. Phạm Ngọc Linh mang theo cặp hồ sơ chống nước, đi cùng hai cán bộ kỹ thuật, dừng lại rất lâu ở hai đầu cầu. Ở mỗi đầu cầu có một pho tượng. Đầu phía đông là Thần Khỉ, đầu phía tây là Thần Chó, cả hai đều tạc bằng gỗ mít, sơn thếp đã mòn theo năm tháng, ngồi trấn ở hai cửa cầu như hai người gác không bao giờ ngủ. Linh yêu cầu đội thi công che bạt bảo vệ cho cả hai tượng trước khi dựng nốt giàn giáo, và yêu cầu ghi rõ trong nhật ký rằng bạt che phải chừa khoảng thoáng, không được buộc dây thép trực tiếp lên thân tượng.
- Tượng gỗ mít, gặp dây thép siết một mùa mưa là nứt mặt ngay. - Linh nói với tổ trưởng tổ mộc. - Các anh lót vải mềm rồi mới buộc dây dù. Em ghi vào biên bản sáng nay, chiều em quay lại kiểm tra.
Hải nghe, gật đầu. Anh không rành gỗ mít tới mức phân biệt được vân già vân non như thợ mộc đình chùa, nhưng anh biết một điều đơn giản của nghề lặn khảo sát: thứ gì người ta dặn phải che. Phải lót, phải ghi biên bản trước khi bắt đầu, thì thứ đó thường là thứ không thể làm lại nếu hỏng. Dưới nước cũng vậy. Một viên đá cổ trượt khỏi tay là mất dấu. Một lớp bùn bị khoắng tung lên là mất luôn hiện trạng của cả buổi lặn.
Người trông coi Chùa Cầu, ông Huỳnh Văn Năm, sáu mươi lăm tuổi, mở khóa gian thờ từ lúc trời còn tối. Ông Năm coi cầu đã nhiều năm, giữ chìa khóa gian thờ Bắc Đế Trấn Vũ ở giữa cầu, giữ cả lệ thắp hương hai đầu cầu mà người ngoài đi qua ít ai để ý. Sáng nay ông bày một mâm hương nhỏ, lau lại chân đèn, rồi đứng ở cửa gian thờ nhìn xuống công trường đang ồn lên từng phút. Thấy Hải đi ngang, ông gọi lại.
- Anh Hải, đội lặn của anh hôm nay có xuống nước không?
- Dạ chưa xuống sâu, ông Năm. Hôm nay tụi con chỉ đi vòng khảo sát sơ bộ, xem dòng, xem điểm neo, xem lối xuống ở hai mố. Lặn chính thức phải chờ họp giao ban và chờ bên trắc đạc cắm mốc.
- Vậy cũng phải lên thắp cây hương đã. - Ông Năm nói, giọng không cao nhưng dứt khoát. - Lệ ở cầu này từ xưa, làm gì dưới cầu cũng phải thắp hương ở gian thờ Bắc Đế trước. Không phải mê tín cho vui đâu. Là để người làm nhớ mình đang làm ở đâu.
Hải không tranh. Anh rửa tay ở chậu nước ông Năm để sẵn, theo ông vào gian thờ nhỏ trong lòng cầu. Gian thờ hẹp, mùi hương trầm cũ ngấm vào gỗ, tượng Bắc Đế Trấn Vũ ngự ở giữa, nét mặt trầm và nghiêm, chân đạp lên rùa và rắn theo đúng hình tượng trấn thủy mà người Hội An đã quen nhìn từ nhỏ. Hải thắp ba nén hương, khấn thầm mấy câu ngắn gọn của người đi làm: cầu cho nước yên, người yên, việc yên. Ông Năm đứng sau, không chen lời, chỉ khi anh cắm hương xong mới nói thêm một câu.
- Cầu này trông hiền vậy thôi, chứ dưới chân nó không hiền đâu. Các cụ bảo sống lưng của nó nằm ngang qua lạch. Làm nhẹ tay thôi.
Hải cười nhẹ cho qua, nhưng câu nói đó ở lại trong đầu anh lâu hơn anh tưởng. Nghề lặn dạy anh tôn trọng những câu dặn không có trong bản vẽ. Dân chài dặn một vùng nước xoáy, thợ cầu dặn một đoạn đá rỗng, người trông coi di tích dặn một lệ hương khói. Tất cả đều là những thứ đã được trả giá đâu đó trong quá khứ, chỉ là người trả không còn đứng đây để kể lại giấy tờ.
Buổi sáng trôi qua trong tiếng máy khoan thử, tiếng búa gõ ống thép, tiếng bộ đàm lạo xạo. Đội thi công dựng lán chỉ huy ở khoảng sân trống phía bờ bắc, kê bàn họp, treo bảng tiến độ và sơ đồ mặt bằng hạ giải. Kỹ sư Đoàn Minh Khải, người phụ trách kỹ thuật của công trường, đi kiểm tra một vòng với bản vẽ cuộn trong tay, thỉnh thoảng dừng lại gõ gõ lên ống giàn giáo nghe tiếng kêu. Hải gặp ông ở chân cầu thang sắt.
- Chiều nay đội lặn đi một vòng quanh lạch cho tôi. - Khải nói. - Không cần xuống sâu, chỉ cần nắm hướng dòng, điểm bùn dày, chỗ nào sà lan vào sát mố được, chỗ nào vướng đá. Mai họp tôi cần số liệu thật, không cần cảm tính.
- Rõ, anh Khải. Tụi em sẽ thả phao đánh dấu mấy điểm chính và ghi nhật ký dòng chảy theo giờ triều.
- Tốt. Nhớ một điều, mọi thứ phải theo mốc trắc đạc. Đừng đánh dấu theo mắt quen. Mắt quen hay sai nhất ở chỗ quen.
Hải gật đầu, quay về sà lan chuẩn bị vòng khảo sát buổi chiều. Sơn đã chuẩn bị xong xuồng nhỏ, máy đo sâu cầm tay, dây dọi, phao đánh dấu và một cuốn sổ tay bọc nilon để ghi chép trên mặt nước. Nước lạch buổi chiều đục màu trà loãng, lá tre và rác phố cổ trôi lững lờ từ phía thượng nguồn xuống, tới gần chân cầu thì chậm lại một cách kỳ lạ, như bị một bàn tay vô hình giữ lại giây lát rồi mới thả đi. Hải nhìn hiện tượng đó lần đầu và chưa nghĩ gì nhiều. Mùa mưa, dòng lạch đổi tính từng giờ, chuyện nước chậm lại quanh mố trụ có thể chỉ là chuyện của phù sa và rác đọng.
Xuồng đi chậm dọc hai bờ lạch. Hải ghi từng điểm: bậc đá xuống nước phía bờ nam nứt một đường cũ đã được đánh dấu sơn từ đợt kiểm tra trước; đoạn kè gần mố phía tây rêu trơn. Đá xây còn chắc; dưới gầm cầu, bóng tối và hơi nước lạnh phả ra từ mặt lạch khiến đèn pin quét tới đâu chỉ thấy một quầng sáng vàng đục tới đó. Anh thả dây dọi ở mấy điểm quanh mố, cảm nhận sức nặng chìm dần, ghi số, rồi cho xuồng lùi ra giữa lạch để nhìn toàn cảnh.
Từ giữa lạch nhìn lên, Chùa Cầu hiện ra vừa quen vừa lạ. Quen vì mái ngói cong, vì thân cầu gỗ, vì hai pho tượng gỗ mít ở hai đầu đã được che bạt chỉ còn lộ phần bệ. Lạ vì giàn giáo thép bọc quanh nó như một bộ khung xương ngoài, vì sà lan và cáp và phao đỏ trắng nổi lố nhố trên mặt nước dưới chân nó. Hải bỗng có cảm giác cây cầu không còn là một vật đứng yên cho người ta tu sửa, mà là một cơ thể già đang bị đặt lên bàn kiểm tra. Và không ai trong công trường này, kể cả người tự tin nhất, thật sự biết hết những gì nằm bên trong cơ thể đó.
Cuối buổi, đội lặn thu phao, ghi xong nhật ký vòng khảo sát và bàn giao cho lán chỉ huy. Hải là người cuối cùng rời bờ lạch. Trước khi đi, anh ghé gian thờ chào ông Năm. Nén hương buổi sáng đã tàn quá nửa, khói mỏng còn vương trên xà gỗ. Ông Năm đang ngồi xếp lại bó hương mới, ngẩng lên hỏi một câu như hỏi bâng quơ.
- Xuống nước rồi, có thấy gì lạ không anh Hải?
- Dạ chưa, ông Năm. Nước đục, dòng hơi chậm quanh mố, chắc do bùn đọng lâu năm.
- Ừ. - Ông Năm gật đầu chậm rãi. - Mấy ngày đầu lúc nào cũng chưa thấy gì. Cầu này nó giấu kỹ lắm. Anh cứ nhớ cây hương buổi sáng là được.
Hải ra khỏi cầu khi đèn phố cổ bắt đầu bật. Sau lưng anh, giàn giáo quanh Chùa Cầu đứng sẫm lại trong mưa rây, sà lan khẽ cọ vào cọc neo kêu những tiếng nhỏ đều đều. Và mặt lạch dưới chân cầu phẳng lặng một cách khó hiểu, phẳng như một tấm gương đục không phản chiếu được gì, kể cả bóng của cây cầu đã đứng trên nó suốt bao nhiêu đời người.