THẦN CÙ DƯỚI CHÙA CẦU HỘI AN - Chương 4: Ông Thọ ngó xuống lạch

Chiều 08/12/2026, Nguyễn Văn Thọ lên Chùa Cầu theo lời mời tư vấn phần gỗ của Trung tâm Bảo tồn. Ông bảy mươi tám tuổi, người gầy và thẳng, tóc bạc cắt…

Nội dung chương

Chiều 08/12/2026, Nguyễn Văn Thọ lên Chùa Cầu theo lời mời tư vấn phần gỗ của Trung tâm Bảo tồn. Ông bảy mươi tám tuổi, người gầy và thẳng, tóc bạc cắt ngắn, tay trái có một vết sẹo dài đã cũ từ thời còn làm thợ mộc đình ở các làng ven biển. Ông đi chậm qua hàng rào công trường, không cần ai dìu, chỉ chống nhẹ một cây gậy gỗ đã mòn bóng ở đầu tay cầm. Trong túi vải đeo vai của ông, ngoài mấy món đồ nghề nhỏ, có một chiếc búa thợ mộc mà người của Trung tâm đã quen mặt qua hai đợt trùng tu trước: đầu búa bằng gỗ mít. Màu vàng nâu sẫm lại theo năm tháng, mặt búa nhẵn như được mài bằng chính lòng bàn tay của nhiều thế hệ thợ.

Việc của ông chiều nay nhỏ thôi, theo đúng nghĩa đen của chữ nhỏ. Cánh cửa gỗ của gian thờ Bắc Đế Trấn Vũ ở giữa cầu bị lệch mộng sau mấy mùa mưa, đóng vào thì khít ở trên mà hở ở dưới, gió lùa qua khe làm đèn dầu trong gian thờ chao liên tục. Tổ mộc của công trường đã đề xuất thay cả bộ bản lề và bào lại cạnh cửa. Trung tâm không đồng ý ngay, mời ông Thọ tới xem trước, vì ở di tích này, nguyên tắc là người già nhất của nghề có quyền nói câu đầu tiên về những phần gỗ đã sống lâu hơn mọi bản vẽ.

Ông Thọ không vội chạm vào cửa. Ông đứng nhìn nó một lúc lâu, nhìn từ trong gian thờ ra, rồi từ ngoài cầu vào, rồi ngồi xuống ngang tầm khe hở dưới chân cửa, lấy ngón tay miết dọc đường mộng như người bắt mạch. Ông Năm, người trông coi cầu, đứng bên cạnh cầm đèn pin, không nói một lời thừa. Ai từng làm việc với ông Thọ đều biết cái lặng đó của ông: ông nhìn một cấu kiện gỗ như nhìn một người bệnh cũ, phải nghe hết mới được kê đơn.

- Không phải bản lề. - Cuối cùng ông nói. - Mộng dưới nó sụt một ly vì gỗ co theo mùa. Bào cửa là phá cửa. Chỉ cần nêm lại mộng và gõ cho nó về chỗ cũ.

Ông rút chiếc búa gỗ mít trong túi vải ra. Tiếng búa gõ lên mộng cửa không vang như búa sắt, mà trầm, chắc, từng tiếng một rơi xuống gỗ như rơi xuống mặt nước yên. Ông gõ ít thôi, mỗi chỗ một hai nhát ngắn, giữa các nhát lại dừng để áp tai nghe tiếng gỗ trả lời. Hải, lúc đó lên cầu bàn giao nhật ký trắc đạc vòng ngoài cho Tùng, đứng lại xem từ xa và bất giác bị hút vào cái nhịp làm việc chậm rãi đó. Ở công trường đầy máy móc này, đây là người duy nhất làm việc bằng tai nhiều hơn bằng mắt.

- Xong rồi. - Ông Thọ đứng dậy, thử đóng mở cánh cửa hai lần. Cánh cửa khép khít, không còn khe hở dưới chân. - Gỗ ở cầu này còn tốt lắm. Nó chỉ già thôi, chưa mục. Người làm đừng có thấy già mà đòi thay.

Ông Năm cười, rót cho ông chén trà đã nguội bớt để trên bệ cửa gian thờ. Hai ông già ngồi lại trong gian thờ một lúc, giữa mùi hương trầm và mùi gỗ mít cũ. Gian thờ Bắc Đế Trấn Vũ hẹp và tối, tượng thần ngự ở giữa với nét mặt trầm nghiêm, chân đạp rùa và rắn, như đã ngồi như thế nhìn xuống dòng lạch này qua bao nhiêu mùa lũ. Ông Thọ nhìn tượng thần lâu hơn nhìn cửa, rồi nói một câu mà ông Năm nghe như một lệ cũ được nhắc lại đúng lúc của nó.

- Cầu này khởi công năm Thân, hoàn thành năm Tuất. - Ông nói. - Chó khỉ trấn hai đầu là để giữ một thứ cắm ở giữa. Hai đầu là khóa thời khắc, ở giữa là khóa nước. Người xưa làm cầu này không phải chỉ để đi qua lạch đâu, ông Năm. Họ làm một cây kiếm cắm xuống, rồi bắc mái lên trên cho người đời đi nhờ qua lưng nó mà không biết.

Ông Năm gật đầu chậm rãi. Ông đã nghe câu này từ thời còn trẻ, nghe từ chính cha của ông Thọ, người thợ giữ cầu đời trước, trong những đêm trông cầu mùa lũ. Nhưng hôm nay, câu nói rơi xuống giữa một công trường đang dựng giàn giáo xuống tận mố trụ, nó nghe khác hẳn. Nó nghe như một lời dặn đang chạy đua với tiến độ.

- Mấy đứa nhỏ dưới công trường, tụi nó có biết chuyện đó không ông? - Ông Năm hỏi.

- Tụi nó biết bản vẽ. - Ông Thọ đáp. - Bản vẽ đời nay giỏi lắm, đo được tới milimet. Chỉ có điều, có thứ người xưa cố ý không vẽ. Không vẽ không phải vì quên. Không vẽ là vì sợ người sau thấy vẽ mà tưởng mình hiểu hết, rồi tay chân nhanh hơn đầu óc.

Ông Năm khóa nhẹ cửa gian thờ, thử lại một lần theo thói quen của người giữ chìa khóa, rồi nói thêm một việc nhỏ mà ông đã định nói từ sáng.

- Sáng mai đội lặn xuống nước, ông có lên thắp hương với tụi nhỏ không? Tôi giữ lệ hai đầu cầu bao nhiêu năm, nhưng người của dòng thợ giữ cầu thắp hương thì khác. Các cụ bảo hương của thợ giữ cầu mới gọi là hương báo việc, báo cho thần Bắc Đế biết hôm nay có người động vào chân cầu.

- Tôi lên. - Ông Thọ đáp ngay, không cần nghĩ. - Năm giờ rưỡi tôi có mặt. Anh chuẩn bị hương như lệ thường, thêm một bó riêng cho đội lặn. Không cần mâm cao cỗ đầy gì đâu. Lệ này quý ở chỗ đúng người, đúng lúc, đúng một câu khấn rõ ràng: hôm nay thợ xuống kiểm tra mố, xin cho nước yên, tay người yên, và vật nào nằm yên bao lâu nay thì cứ nằm yên như thế.

Ông Năm gật đầu, ghi nhớ từng chữ như ghi một biên bản bằng miệng. Trong nghề trông coi di tích, có những biên bản không bao giờ được in ra, nhưng độ chính xác của chúng không thua bất cứ văn bản nào, vì người ghi chúng đã giữ một cây cầu bằng cả đời mình.

Nói xong, ông Thọ chống gậy đi ra đầu cầu, đứng bên lan can nhìn xuống lạch rất lâu. Chiều đang xuống, mặt nước dưới chân cầu mang màu chì, dòng chảy chậm và nặng, mấy chiếc lá tre trôi tới gần mố trụ thì vòng lại như bị giữ chân. Dưới kia, sau lớp nước đục và lớp bùn đen, là phần mố trụ mà ngày mai đội lặn sẽ xuống kiểm tra lần đầu. Ông Thọ không nhìn thấy gì qua mặt nước, dĩ nhiên là không. Nhưng ông đứng lâu tới mức Hải, lúc đi ngang qua để về sà lan, phải dừng lại.

- Ông Thọ, ông xem nước làm gì mà lâu vậy? - Hải hỏi, giọng thân tình của người trẻ với thợ già.

- Xem nó có yên không. - Ông đáp, mắt vẫn ở dưới lạch. - Nước ở chân cầu này, năm nào mùa mưa nó cũng dữ một kiểu riêng. Năm nay nó yên quá, anh Hải à. Yên kiểu nín thở.

Hải cười nhẹ, cho đó là cách nói của người già gắn với cầu cả đời. Anh chào ông rồi đi xuống cầu thang sắt. Nhưng câu nói thứ hai của ông Thọ gọi anh lại, lần này không còn là nói bâng quơ nữa.

- Mai đội lặn của anh xuống mố, phải không? Tôi nghe cô Linh nói vậy.

- Dạ đúng, ông. Tụi con xuống kiểm tra theo ô, dọn nhẹ lớp bùn mặt để chụp hiện trạng đá xây.

- Vậy tôi dặn một câu, anh nhớ hay quên cũng được, nhưng tôi phải dặn cho hết lệ. - Ông Thọ quay lại nhìn thẳng vào anh. - Dưới đó mà tay anh chạm phải một thứ gì cứng, thẳng, cắm sâu xuống, thì dừng tay ngay. Đừng cào bùn quanh nó ra xem cho rõ. Đừng thử lay nó. Nổi lên, báo lên bờ, rồi tính gì thì tính. Thứ đó mà động vào thì cả phố rung, anh Hải à. Cả phố này rung thật, không phải rung theo kiểu nói cho vui miệng đâu.

Hải đứng lặng một giây. Anh đã nghe nhiều lời dặn nghề trong đời lặn của mình, từ dặn về dòng xoáy tới dặn về đá sắc, nhưng chưa lời dặn nào được nói bằng giọng bình thản như thế này về một thứ chưa ai nhìn thấy. Anh gật đầu, nghiêm túc hơn chính anh tưởng.

- Dạ, con nhớ. Chạm vật cứng, thẳng, cắm sâu thì dừng tay, nổi lên báo. Con sẽ dặn lại cả đội tối nay.

- Ừ. Dặn lại đi. - Ông Thọ gật đầu, rồi chống gậy đi chậm về phía đầu cầu phía đông, ngang qua pho tượng Thần Khỉ đã che bạt. Tới ngang tượng, ông dừng lại, đặt bàn tay lên bệ gỗ một lúc như chào một người bạn cũ, rồi mới đi tiếp xuống phố.

Tối đó, trong phòng trọ của đội lặn, Hải kể lại lời dặn của ông Thọ cho Sơn và hai thợ còn lại nghe, kể đúng nguyên văn, không thêm bớt, không cười cợt. Sơn nghe xong hỏi một câu rất thực tế.

- Anh tin không, anh Hải?

- Tin hay không chưa tới lượt mình tính. - Hải đáp. - Mai xuống nước, tay chạm cái gì lạ thì cứ làm theo quy chế hôm qua cô Linh đọc, và làm theo lời ông già dặn. Hai thứ đó nói cùng một việc. Vậy là đủ để làm theo rồi.

Đêm đó, ông Thọ về nhà, đặt chiếc búa gỗ mít lên kệ đồ nghề ở gian trong, bên cạnh cuốn sổ tay giữ cầu bìa vải đã sờn của dòng thợ nhà ông. Ông không mở sổ. Chưa cần mở. Ông chỉ đứng nhìn hai vật đó một lúc lâu trong ánh đèn vàng, như người kiểm lại hành trang trước một việc mà ông cầu mong suốt phần đời còn lại của mình sẽ không bao giờ phải làm. Rồi tắt đèn đi ngủ, trong tiếng mưa đêm bắt đầu nặng hạt dần trên mái nhà của phố cổ.

Chương khác

Xem thêm