THẦN CÙ DƯỚI CHÙA CẦU HỘI AN - Chương 2: Bản vẽ không có cọc lạ

Tối 07/12/2026, lán chỉ huy công trường sáng đèn tới khuya. Ngoài trời mưa vẫn rây đều trên mái tôn, nước nhỏ giọt theo mép bạt che xuống thùng nhựa kê…

Nội dung chương

Tối 07/12/2026, lán chỉ huy công trường sáng đèn tới khuya. Ngoài trời mưa vẫn rây đều trên mái tôn, nước nhỏ giọt theo mép bạt che xuống thùng nhựa kê sẵn ở góc lán. Trên bàn họp dài, Đoàn Minh Khải trải ba lớp giấy chồng lên nhau: bản vẽ hiện trạng Chùa Cầu của đợt kiểm tra gần nhất. Hồ sơ hoàn công của hai đợt trùng tu trước, và mặt cắt mố trụ do đơn vị khảo sát mới bàn giao tuần trước. Cả ba lớp giấy đều nói cùng một điều, bằng ba thứ nét vẽ khác nhau của ba thế hệ kỹ thuật: dưới mố trụ chỉ có đá xây, gỗ, bùn và mặt đá nền. Không cọc lạ. Không vật cắm. Không một ghi chú tay nào ở lề.

Khải rà soát theo thói quen hai mươi năm làm kết cấu. Ông lấy bút chì đỏ khoanh từng khu vực sẽ hạ giải trong đợt này: mảng đá xây phía ngoài mố tây, các cấu kiện gỗ đã mục ở chân cầu. Lớp vữa trát lại của các đợt sửa chữa cũ chồng lên nhau như các lớp băng dán trên cùng một vết thương già. Mỗi khoanh đỏ đều khớp với một hạng mục trong kế hoạch, mỗi hạng mục đều khớp với một dòng trong bảng tiến độ treo trên vách lán. Tiến độ toàn đợt là bốn mươi lăm ngày, tính từ hôm nay, và Đặng Quốc Hưng, chỉ huy trưởng công trường phía nhà thầu, đứng sau lưng ông nhắc lại con số đó lần thứ ba trong ngày.

- Bốn mươi lăm ngày, anh Khải. - Hưng nói. - Không phải tôi thích ép. Phố cổ không chịu nổi rào chắn qua Tết, bên phường đã nói thẳng trong cuộc họp tuần trước. Rồi mùa bão, anh biết rồi, tháng mười hai ở miền Trung không phải tháng để đùa với giàn giáo và nước lạch. Ta hạ giải xong mố, gia cố xong, rút rào trước Tết, đó là kịch bản duy nhất không ai bị mắng.

- Tôi biết. - Khải đáp, mắt vẫn ở trên bản vẽ. - Vì vậy kế hoạch này mới chia hạ giải thành từng lớp mỏng. Không tháo ồ ạt. Tháo tới đâu, chống đỡ tới đó, chụp ảnh và đối chiếu bản vẽ tới đó.

- Thế còn phần dưới nước? - Hưng hỏi. - Đội lặn của Hải báo cáo vòng khảo sát chiều nay chưa?

- Có rồi. - Khải rút tờ nhật ký dòng chảy từ cặp tài liệu, đặt lên bàn. - Dòng chậm quanh mố, bùn dày, mấy điểm đá xây còn chắc. Không có gì vượt ngoài dự kiến. Ngày mai Hải cắm mốc xong, ngày kia đội lặn xuống kiểm tra mố theo ô.

Hưng cầm tờ nhật ký đọc lướt, gật đầu, rồi gõ ngón tay lên bảng tiến độ.

- Anh giữ nhịp này cho tôi là được. Công trường di tích sợ nhất là phát sinh. Mỗi phát sinh là một lần dừng, một lần họp, một lần chờ ý kiến. Mà chờ là thứ duy nhất chúng ta không có trong bốn mươi lăm ngày này.

Khải không đáp ngay. Ông cuộn bản vẽ hoàn công của đợt trùng tu cũ nhất lại, cẩn thận như cuộn một tấm bằng khen. Đợt trùng tu đó cách nay đã nhiều năm, người ký hoàn công nay đã nghỉ hưu, nét chữ trong biên bản nghiệm thu vẫn còn rõ: mố trụ ổn định, không phát hiện vật lạ trong phạm vi hạ giải tới cao trình thiết kế. Đợt sau cũng vậy. Và đợt kiểm tra gần nhất, chính Khải là người ký ở mục phụ trách kỹ thuật, cũng vậy: không phát hiện vật lạ.

Đó là điều làm ông yên tâm một cách rất nghề nghiệp. Một công trình đứng được vài trăm năm không tự nhiên giấu một thứ gì đó nguy hiểm ngay dưới chân nó mà không để lại dấu vết trong bất kỳ hồ sơ nào. Hồ sơ là trí nhớ của nghề. Thợ có thể quên, người có thể mất, nhưng giấy còn thì sự thật còn. Ông đã sống bằng niềm tin đó từ ngày đầu vào nghề, và niềm tin đó chưa phản bội ông lần nào đủ lớn để ông phải nghi ngờ nó.

- Bản vẽ không có thì tức là không có. - Ông nói, nửa với Hưng, nửa với chính mình. - Nếu dưới mố có thứ gì đáng kể, hai đợt trùng tu và một đợt kiểm tra đã phải chạm vào nó rồi. Người ta không thể hạ giải hai lần trên cùng một mố trụ mà bỏ sót một vật lớn được.

- Tôi chỉ cần nghe câu đó từ người phụ trách kỹ thuật. - Hưng vỗ nhẹ vai ông. - Mai họp giao ban, anh trình bày kế hoạch hạ giải luôn. Bên Trung tâm có cô Linh, cô ấy kỹ tính về giấy tờ lắm, anh chuẩn bị phần quy chế cho chặt.

- Quy chế tôi thuộc. - Khải nói. - Vật lạ thì dừng, lập biên bản, chờ phân loại. Đó là thủ tục chung cho mọi công trường di tích, không riêng gì ở đây. Nhưng thủ tục là để xử lý khi có việc, chứ không phải để ngồi chờ việc xảy ra. Tới giờ, trên giấy tờ của cây cầu này, chưa từng có một vật lạ nào cả.

Trước khi Hưng về, hai người còn ngồi lại rà một lượt cuối danh sách rủi ro của tuần đầu. Đó là thủ tục Hưng học được từ các công trường cầu đường lớn: mỗi tối thứ hai của đợt thi công, chỉ huy trưởng và phụ trách kỹ thuật phải nói thẳng với nhau ba việc có thể làm vỡ tiến độ nhất, dù chưa việc nào xảy ra. Hưng kể trước: một là thời tiết, bão vào sớm hơn dự báo thì giàn giáo trên lạch phải neo lại toàn bộ; hai là gỗ thay thế về chậm. Vì đợt này có mấy cấu kiện mục phải thay bằng gỗ đúng chủng loại theo yêu cầu của Trung tâm; ba là người, đội thợ mộc lành nghề của phố cổ không nhiều, lỡ một tổ nghỉ ốm là hụt tay.

Khải nghe xong, bổ sung phần của mình bằng giọng đều đều của người quen nói bằng số liệu.

- Rủi ro lớn nhất của tôi nằm ở phần mình không nhìn thấy, tức là phần dưới nước và dưới bùn. - Ông nói. - Nhưng không nhìn thấy không có nghĩa là không kiểm soát được. Đội lặn sẽ đi theo ô, mỗi ô hạ giải xong mới mở ô tiếp theo. Trắc đạc cắm mốc trước, chụp ảnh trước, biên bản trước. Nếu có gì khác bản vẽ, nó sẽ lộ ra ở ô đầu tiên, trong tầm tay xử lý của chúng ta, chứ không lộ ra kiểu bất ngờ giữa đêm.

- Anh nói thế thì tôi yên tâm. - Hưng đáp. - Chỉ sợ nhất là kiểu việc nằm ngoài mọi giấy tờ.

- Việc nằm ngoài giấy tờ thì hoặc là việc nhỏ tới mức giấy tờ bỏ qua, hoặc là việc không có thật. - Khải nói. - Nghề này không có loại thứ ba đâu, anh Hưng.

Câu nói đó, về sau này, sẽ là câu Khải nhớ lại nhiều nhất trong những đêm mất ngủ của tháng mười hai. Nhưng tối hôm đó, nó chỉ là một câu nói rất bình thường của một kỹ sư bốn mươi hai tuổi đang tin vào nghề của mình một cách hoàn toàn. Tin như người ta tin vào thước thép và máy toàn đạc, những thứ chưa bao giờ nói dối ông.

Hưng ra về khi mưa đã ngớt. Khải ở lại lán một mình, làm nốt phần việc mà ông vẫn tự làm thay vì giao cho kỹ thuật viên: đối chiếu danh mục cấu kiện sẽ tháo dỡ với ảnh hiện trạng chụp buổi sáng. Bùi Thanh Tùng, kỹ thuật viên trắc đạc, đã gửi file ảnh qua máy tính của lán, từng tấm đều ghi mốc tọa độ và giờ chụp. Khải mở xem lần lượt. Ảnh giàn giáo, ảnh bệ tượng hai đầu cầu đã che bạt, ảnh mặt lạch lúc chiều tà, ảnh mố trụ nhìn từ sà lan. Tấm nào cũng sạch, cũng rõ, cũng đúng quy cách. Không tấm nào chụp được thứ nằm dưới lớp bùn đen dưới mố, vì không ống kính nào trên mặt nước chụp xuyên qua được nửa mét bùn.

Ông tắt máy, khóa lán, đi bộ dọc bờ lạch về khu nhà trọ của ban chỉ huy. Phố cổ buổi tối sau mưa đẹp theo kiểu làm người ta quên mất nó cũng là một công trường đang bị rào một đầu. Đèn lồng vàng hắt xuống mặt nước, khách thưa, hàng quán dọn sớm vì tin bão xa ngoài biển Đông đang mạnh lên. Khải đứng lại một lát ở đầu cầu phía tây, nhìn pho tượng Thần Chó đã che bạt, chỉ còn thấy khối hình ngồi trấn quen thuộc dưới lớp vải dầu. Ông bỗng nhớ câu nói nghe loáng thoáng hồi sáng của ông Năm với đội thợ, về lệ thắp hương trước khi làm dưới cầu. Ông không tin vào lệ, nhưng ông tôn trọng người giữ lệ, giống như ông tôn trọng mọi quy trình đã chạy được lâu hơn tuổi nghề của mình.

Điều duy nhất làm ông hơi bận tâm trước khi ngủ không phải là lệ, cũng không phải là tượng. Đó là một dòng nhỏ trong nhật ký của Hải: dòng nước quanh mố trụ chậm lại bất thường vào giờ triều rút. Ông đã đọc nó hai lần. Trong đầu ông, hiện tượng đó tự động được xếp vào ngăn quen thuộc nhất: bùn đọng lâu năm làm hẹp mặt cắt dòng chảy, giàn giáo mới dựng chắn thêm một phần. Ngăn đó có nhãn rõ ràng, có cách xử lý rõ ràng, và quan trọng nhất, nó không đòi hỏi phải dừng bất cứ việc gì.

Khải kéo chăn, đặt đồng hồ báo thức lúc năm giờ sáng, và ngủ với sự yên tâm của một người đã kiểm tra hết giấy tờ. Ở dưới chân cầu, cách chỗ ông nằm chừng vài trăm mét đường chim bay, mặt lạch đêm đó yên tĩnh lạ thường. Không một gợn sóng nào đi qua mố trụ mà không chậm lại, vòng nhẹ, rồi mới chịu trôi đi, như thể dưới lớp bùn đen kia, có một thứ gì đó rất dài và rất thẳng đang nằm im. Giữ cho cả dòng nước phải đi vòng qua nó một cách lặng lẽ, suốt đêm, suốt nhiều năm, và suốt cả những bản vẽ chưa bao giờ ghi tên nó.

Chương khác

Xem thêm