THẦN CÙ DƯỚI CHÙA CẦU HỘI AN - Chương 6: Nước lạch xoáy ngược
Chiều 09/12/2026, Đoàn Minh Khải ra bờ lạch vì một con số không chịu ngồi yên trong đầu ông. Con số đó không nằm trong bản vẽ, cũng không nằm trong bảng…
Nội dung chương
Chiều 09/12/2026, Đoàn Minh Khải ra bờ lạch vì một con số không chịu ngồi yên trong đầu ông. Con số đó không nằm trong bản vẽ, cũng không nằm trong bảng tiến độ. Nó nằm trên màn hình của máy đo lưu tốc mà tổ trắc đạc đặt ở miệng lạch từ sáng. Một thiết bị nhỏ có nhiệm vụ ghi hướng và tốc độ dòng chảy quanh khu vực hạ giải để phục vụ việc neo sà lan và tính an toàn cho đội lặn. Từ sau buổi trưa, đường ghi của máy bắt đầu vẽ một hình thù kỳ lạ: đang giờ triều rút, nước trong lạch lẽ ra phải chảy một chiều ra sông Hoài. Vậy mà quanh mố trụ Chùa Cầu, dòng nước lại xoáy ngược thành một vòng nhỏ khép kín, lá tre và bọt rác bị hút về phía chân cầu thay vì trôi đi.
Tùng là người mang bản in đường ghi lên lán chỉ huy, mặt còn nguyên vẻ khó hiểu của dân kỹ thuật khi gặp số liệu không khớp mô hình quen thuộc.
- Anh Khải, em kiểm tra máy ba lần rồi. - Tùng nói. - Đầu đo không kẹt rác, pin mới, vị trí đặt đúng mốc hôm qua. Số này là số thật. Vòng xoáy đường kính chừng mấy mét, tâm ngay sát góc trong của mố, đúng chỗ sáng nay anh Hải chạm phải vật chưa rõ đó. Triều càng rút thì vòng xoáy càng rõ, chứ không yếu đi như xoáy do vật cản thông thường.
Khải cầm bản in, xem kỹ từng mốc giờ. Ông không thích những hiện tượng được báo cáo bằng tính từ, nhưng bản in này không có tính từ nào cả, chỉ có đường cong và con số, và chính vì vậy nó làm ông khó chịu hơn một lời kể mơ hồ rất nhiều. Ông gọi Hải lên lán, trải nhật ký lặn buổi sáng bên cạnh bản in lưu tốc.
- Sáng nay anh chạm vật đó ở tọa độ này, đúng không? - Ông chỉ vào phao mốc vòng ngoài trên sơ đồ.
- Đúng, anh. Tâm vòng xoáy anh Tùng đo được nằm lệch khỏi phao của em chừng một mét về phía tim cầu. Gần như cùng một chỗ.
- Dưới đó, ngoài vật cứng đó ra, anh có thấy rác bị hút dồn về một điểm nào không? Có thấy miệng hố, khe hở, hay dòng ngầm nào không?
- Em không cào bùn nên không kết luận được có khe hay không. - Hải trả lời cẩn thận. - Chỉ có một việc em ghi ở mục hiện trạng: bùn ở góc trong sạch bất thường, không có rác hiện đại như mặt ngoài mố. Giống như nước không thật sự đi qua đó, mà đi vòng quanh nó.
Ba người đàn ông nhìn nhau trong lán, rồi cùng đi ra bờ lạch. Chiều đang xuống nhanh, nước triều rút để lộ thêm một đoạn bờ đá rêu trơn ở hai bên lạch. Khải đứng ở điểm quan trắc mà Tùng chỉ, nhìn xuống mặt nước bằng mắt thường. Ban đầu ông không thấy gì ngoài những gợn sóng nhỏ của gió chiều. Nhưng khi Tùng thả một nắm lá khô và bọt xốp đánh dấu dòng chảy xuống nước theo đúng quy trình quan trắc, cả ba người cùng nhìn thấy: nắm vật nhẹ trôi về phía chân cầu được chừng vài mét thì chậm lại. Dàn ra, rồi bắt đầu quay thành một vòng nhỏ chậm rãi và đều đặn, lá và bọt bị kéo dần về phía góc trong của mố như bị một bàn tay dưới nước nhẹ nhàng thu về.
- Giàn giáo. - Khải nói sau một lúc im lặng quan sát. - Cọc giàn giáo mới dựng ở phía ngoài đã đổi mặt cắt dòng chảy của cả đoạn lạch này. Nước triều rút gặp dãy cọc thì dội lại, tạo xoáy ngược cục bộ quanh mố. Hiện tượng này ở công trường thủy lợi không hiếm, nhất là khi vừa dựng thêm vật cản mới trong mùa nước đổi dòng.
Tùng gật đầu chậm rãi, nhưng không giấu được vẻ chưa thuyết phục hẳn.
- Về nguyên tắc thì đúng là cọc chắn dòng có thể tạo xoáy ngược, anh. - Tùng nói. - Chỉ có điều xoáy do cọc chắn thường bám sát dãy cọc, còn vòng này bám sát chân mố, cách dãy cọc một khoảng. Và nó mạnh lên khi triều rút, trong khi xoáy do vật cản thường mạnh nhất lúc dòng chính mạnh nhất ở đầu giờ rút, rồi yếu dần. Cái này ngược lại, càng về cuối giờ rút càng rõ.
- Thì ghi cả hai ý vào nhật ký quan trắc. - Khải nói, dứt khoát. - Số đo của anh là chính, nhận định của tôi là giả thuyết làm việc. Ngày mai đội lặn dọn bùn ở ô góc trong, có thêm dữ kiện thì tính tiếp. Nghề này không ai bắt mình kết luận đúng ngay từ ngày đầu, nhưng cũng không ai cho phép mình treo một hiện tượng không giải thích mà không ghi giả thuyết làm việc vào sổ.
Hải đứng nghe, không chen vào cuộc trao đổi kỹ thuật giữa hai người. Nhưng trong đầu anh, vòng xoáy trên mặt nước và cái rung rất nhẹ ở đầu ngón tay buổi sáng bỗng chồng lên nhau thành một hình duy nhất mà anh không sao tách ra được nữa. Như thể dưới chân cầu có một thứ gì đó vừa giữ nước lại. Vừa truyền một nhịp rung lên qua đá và bùn, hai hiện tượng ở hai đầu của cùng một nguyên nhân mà chưa ai trong công trường này gọi được tên. Anh nghĩ tới lời ông Thọ: nước năm nay yên kiểu nín thở. Một vòng xoáy ngược trong giờ triều rút không phải là yên. Nó là nín thở theo cách khác: nước đang dồn lại quanh một điểm, chờ một điều gì đó.
Trước khi về lán viết nhật ký, Khải còn làm một việc mà ông vẫn làm mỗi khi số liệu làm ông khó chịu: ông đi kiểm tra lại thiết bị bằng tay. Ông cùng Tùng ra sà lan, kéo đầu đo lưu tốc lên, lau sạch rác bám ở cánh cảm biến, kiểm tra cáp tín hiệu, rồi thả xuống đúng vị trí cũ theo mốc sơn trên lan can sà lan. Máy chạy lại từ đầu, đường ghi mới hiện lên màn hình nhỏ sau mười lăm phút, vẫn vẽ vòng xoáy ngược ở cùng một vị trí, cùng một chiều quay, chỉ hơi yếu hơn vì triều đã rút sâu hơn. Tùng không nói gì, chỉ lưu file đo mới đè lên file cũ kèm ghi chú giờ và điều kiện triều, vì cả hai người đều hiểu im lặng lúc này trung thực hơn bất kỳ lời bình luận nào.
- Mai anh đo lại ở ba điểm cho tôi. - Khải nói khi hai người bước lên bờ. - Một điểm ở miệng lạch như hôm nay, một điểm giữa lạch, một điểm sát bờ đối diện. Nếu vòng xoáy chỉ có ở quanh mố thì ghi rõ là cục bộ quanh mố, đừng để báo cáo tuần nó biến thành hiện tượng của cả đoạn sông. Người đọc báo cáo sau này họ hay phóng đại một hiện tượng cục bộ thành chuyện lớn, rồi lại hỏi tại sao công trường không xử lý ngay.
- Dạ, em đo ba điểm. - Tùng đáp. - Nhưng em cũng ghi thêm một dòng này vào nhật ký quan trắc, anh cho phép nhé: vòng xoáy không bám dãy cọc giàn giáo, tâm xoáy nằm sát góc trong của mố, gần tọa độ vật chưa rõ của đội lặn. Em ghi đúng vị trí thôi, không kết luận gì thêm.
Khải ngần lại một nhịp ngắn, rồi gật đầu.
- Ghi đi. Vị trí là dữ kiện, không phải kết luận. Tôi không bao giờ cấm ai ghi dữ kiện đúng vị trí của nó.
Đó là một quyết định nhỏ, nhỏ tới mức tối hôm đó không ai trong hai người nghĩ nó quan trọng. Nhưng chính dòng ghi vị trí trung thực đó của Tùng, về sau, sẽ là một trong những sợi dây nối vòng xoáy trên mặt nước với vật cứng dưới lớp bùn trong mắt của đoàn khảo sát. Một sợi dây mà không thế lực nào, kể cả chính người đã ký lệnh xử lý vật lạ, có thể cắt ra khỏi hồ sơ được nữa. Dữ kiện, một khi đã nằm đúng chỗ của nó trên giấy, có một đời sống riêng mà người ghi ra nó không còn kiểm soát được.
Buổi tối, trong lán chỉ huy, Khải tự tay viết nhật ký thi công ngày 09/12. Ông viết đầy đủ buổi lặn của đội Hải, tọa độ điểm chạm vật chưa rõ, kế hoạch dọn bùn ngày mai, và đường ghi lưu tốc bất thường kèm nhận định của Tùng. Nhưng ở phần kết luận ngày, phần mà chữ ký của ông chịu trách nhiệm trực tiếp, ông chỉ viết đúng một dòng về vòng xoáy: hiện tượng xoáy ngược quanh mố được nhận định là do giàn giáo chắn dòng, tiếp tục theo dõi. Còn phần vật cứng trong nhật ký lặn của Hải, ông ghi chuyển sang mục chờ dọn bùn làm rõ, không đưa vào phần kết luận, không đánh dấu mức độ quan trọng.
Ông viết xong, đọc lại một lần từ đầu tới cuối như đọc nhật ký của người khác, ký tên, đóng dấu ca trực, rồi mới tắt đèn bàn và đứng dậy. Ngoài cửa lán, gió đêm đã bắt đầu mang theo mùi mưa xa của một đợt không khí lạnh mới đang tiến vào miền Trung theo bản tin thời tiết buổi chiều.
Nhiều tháng sau này, khi mọi biên bản của tháng mười hai được xếp chồng lên nhau để đối chiếu trách nhiệm. Chính sự phân chia tưởng như rất nghề nghiệp đó, dữ kiện nằm ở phụ lục, kết luận nằm ở trang chính, sẽ là thứ làm Khải mất ngủ nhiều nhất. Nhưng tối hôm đó, ông chỉ thấy mình đã làm việc cẩn thận, ghi chép đầy đủ, không giấu giếm một con số nào. Ông khóa lán, đi qua bờ lạch tối om để về nhà trọ. Nước triều đã rút tới mức thấp nhất trong ngày. Ở góc trong của mố trụ, trong bóng tối dưới gầm cầu, vòng xoáy nhỏ vẫn quay đều, chậm và kiên nhẫn, kéo một chiếc lá tre khô vòng quanh, vòng quanh. Như kim của một chiếc đồng hồ dưới nước đang đếm ngược một khoảng thời gian mà không một ai trên bờ còn biết là mình đang sống trong những ngày cuối cùng của nó.