THẦN CÙ DƯỚI CHÙA CẦU HỘI AN - Chương 8: Thanh kim loại trong bùn
Cũng trong ngày Thứ Năm 10/12/2026, trong khi bản đồ địa chất của Hà còn trải trên bàn họp của lán chỉ huy. Đội lặn của Hải đã xuống nước từ sớm theo kế…
Nội dung chương
Cũng trong ngày Thứ Năm 10/12/2026, trong khi bản đồ địa chất của Hà còn trải trên bàn họp của lán chỉ huy. Đội lặn của Hải đã xuống nước từ sớm theo kế hoạch dọn bùn theo ô quanh điểm đánh dấu ở góc trong của mố. Buổi lặn này khác buổi lặn đầu ở một điểm quan trọng: nó không còn là lặn khảo sát đi tìm hiện trạng chung nữa, mà là một buổi làm việc có mục tiêu hẹp và rõ ràng. Dọn lớp bùn mặt theo từng ô nhỏ quanh tọa độ phao mốc, chụp ảnh sau mỗi lớp dọn, và dừng lại ngay khi vật chưa rõ lộ ra đủ để nhận diện hình dạng. Hải đã phổ biến lại quy chế cho cả đội trước khi xuống: dọn bùn bằng tay và bằng ống hút bùn áp lực thấp, không dùng xà beng, không dùng vòi áp lực cao, không chạm vào vật ngoài phần bùn phủ trên nó.
Nước buổi sáng trong hơn chiều qua một chút, nhờ triều lên mang nước sông Hoài sạch hơn vào lạch. Tầm nhìn dưới nước tăng lên gần một mét, đủ để đèn lặn và máy ảnh bắt đầu làm việc có hiệu quả thật sự thay vì chỉ mò mẫm bằng tay. Hải lặn chính như thường lệ, Sơn giữ vị trí đèn phụ và ống hút bùn, liên lạc dây về sà lan đều đặn mỗi năm phút.
Lớp bùn đầu tiên trôi đi dễ dàng, đó là lớp bùn mặt mềm và mới, tích lại qua vài mùa mưa gần đây. Lớp thứ hai cứng hơn, lẫn cát mịn và vỏ ốc cũ. Tới lớp thứ ba, ống hút bùn bắt đầu để lộ ra một mặt cứng nằm dưới, và Hải ra hiệu dừng hút, chuyển sang gạt tay thật nhẹ theo đúng quy trình. Sơn chiếu đèn chéo từ bên trái theo hiệu lệnh, và trong quầng sáng vàng đục của hai chiếc đèn lặn, một đoạn kim loại đen từ từ hiện ra khỏi lớp bùn đang lắng.
Nó không giống bất cứ thứ kim loại nào Hải từng gặp dưới các công trường nước. Sắt xây dựng ngâm bùn lâu năm thì gỉ đỏ, phồng rộp, ăn mòn từng mảng. Đồng thường thì xanh rêu. Thứ này đen, đen sâu và đều, bề mặt nhẵn một cách kỳ lạ so với tuổi đời mà vị trí nằm của nó gợi ra. Và dưới ánh đèn lặn, nó ánh lên một màu đồng đen trầm, nặng, không phản chiếu chói mà như hút ánh sáng vào trong nó. Đoạn lộ ra khỏi bùn dài chừng một cánh tay người lớn, bản dẹt và rộng, hai cạnh song song chạy thẳng tắp, hình dạng không thể nhầm được với cọc, ống hay cốt thép xây dựng.
Hải nổi lên một đoạn ngắn để đổi bình và báo nhanh qua bộ đàm, rồi quay xuống với máy ảnh dưới nước. Anh chụp theo đúng quy cách vật chứng hiện trường: ảnh toàn cảnh vị trí trong ô dọn, ảnh cận đoạn kim loại lộ ra, ảnh có thước đo đặt cạnh để lấy tỉ lệ, ảnh hướng cắm của vật xuống lớp bùn và đá bên dưới. Mỗi tấm ảnh đều hiện lên màn hình nhỏ của máy với một sự rõ ràng tàn nhẫn: bản kim loại rộng, dẹt, thẳng, thuôn dần về phía dưới theo một đường vát rất quen thuộc với bất kỳ ai từng nhìn thấy một lưỡi kiếm lớn trong bảo tàng. Chỉ khác là lưỡi kiếm này lớn hơn mọi lưỡi kiếm Hải từng thấy, và nó không nằm ngang trong một tủ kính, nó cắm thẳng xuống đáy lạch, phần còn lại chìm trong bùn và bóng tối, chưa ai biết dài tới đâu.
Sơn, ở vị trí đèn phụ, ra hiệu bằng tay một câu hỏi đơn giản trong ngôn ngữ ký hiệu của thợ lặn: cái gì vậy. Hải ra hiệu trả lời bằng một ký hiệu còn đơn giản hơn: không biết, rút lên. Cả hai nổi lên theo quy trình, mang theo thẻ nhớ máy ảnh được niêm trong túi chống nước như mang một vật chứng của một vụ án mà chưa ai biết tên tội danh.
Trên sà lan, Hải lau khô tay, mở ảnh trên máy tính bảng chống nước của đội ngay trước mặt Khải, người đã ra sà lan từ lúc nghe báo cáo bộ đàm đầu tiên, và Tùng. Không ai nói gì trong mấy giây đầu nhìn vào tấm ảnh cận cảnh. Đoạn kim loại đen nằm chéo trong khung hình, thước đo nằm bên cạnh cho thấy bản rộng của phần lộ ra đã vượt xa mọi thanh sắt gia cố nào trong hồ sơ của cây cầu.
- Đo phần lộ khỏi bùn được bao nhiêu? - Khải hỏi, giọng rất nghề nghiệp, như thể sự bình tĩnh trong giọng nói có thể giữ cho sự việc ở lại trong phạm vi nghề nghiệp.
- Phần lộ khỏi mặt bùn sau khi dọn lớp mặt là hơn bốn mươi phân, anh. Bản rộng nhất của đoạn lộ ra đo bằng thước ảnh khoảng mười mấy phân. - Hải nói. - Nhưng đó mới là phần trên mặt bùn. Phần dưới bùn chưa dọn, chưa biết. Em nói thẳng với anh điều em đã nói qua bộ đàm: dưới đó không phải cọc sắt xây dựng. Cọc sắt không có hình này, không có chất liệu bề ngoài này. Nó có hình kiếm, anh Khải. Một thanh kiếm lớn, cắm xuống đáy lạch.
- Hình giống kiếm chưa chắc là kiếm. - Khải nói chậm rãi. - Có thể là một cấu kiện kim loại của một đợt gia cố rất cũ, người ta đúc theo hình bản dẹt để chèn vào khe đá giữ mố. Ngày xưa thợ làm nhiều thứ không theo tiêu chuẩn nào của mình bây giờ.
- Dạ, về kết luận thì em không tranh với anh, đó là việc của đoàn phân loại. - Hải đáp, và anh cố ý dùng đúng chữ của quy chế. - Em chỉ báo cáo hiện trạng theo nhật ký lặn: vật kim loại màu đồng đen, hình lưỡi kiếm, cắm sâu, chưa rõ phần dưới bùn. Và em nhắc lại một việc theo quy chế hôm kia: từ lúc này, việc phân loại vật lạ bắt đầu bắt buộc. Đội em sẽ không dọn thêm bùn quanh nó nếu chưa có ý kiến của Trung tâm.
Khải im lặng nhìn tấm ảnh thêm một lúc nữa. Trong đầu ông, hai ngăn hồ sơ đang tự động mở ra cùng lúc: một ngăn là tiến độ, là buổi họp xử lý đang được Hưng nhắc tới từ sáng, là đợt bão được dự báo sẽ tiến vào bờ trong hai ngày tới. Ngăn còn lại là quy chế dừng thi công có chữ ký của chính ông ở phụ lục, là biên bản họp sáng nay của đoàn khảo sát với dòng ghi nguyên văn về vật lạ ở khu vực điểm dồn ứng suất. Là ghi chú truyền khẩu của Linh về một vật cắm giữ cầu. Ông chưa gạt ngăn nào đi cả, và sự chưa gạt đó, trong buổi sáng 10/12, là tất cả những gì còn đứng giữa vật lạ dưới đáy bùn và một quyết định vội vàng.
- Ảnh này gửi ngay cho cô Linh và đoàn của cô Hà. - Cuối cùng ông nói. - Nhật ký lặn hôm nay ghi đầy đủ, đính kèm mã số ảnh. Chiều nay tôi báo cáo Hưng, việc xử lý để họp bàn. Đội lặn tạm dừng dọn bùn ở ô góc trong, chuyển sang ô mặt ngoài mố như đề xuất của đoàn khảo sát, cho tới khi có quyết định mới.
- Rõ, anh. - Hải nói, và trong lòng anh nhẹ đi một phần vì ít nhất buổi sáng nay, người phụ trách kỹ thuật đã không ra một lệnh nào sai với quy chế.
Trước khi rời sà lan, Hải còn quay lại mặt nước một lần nữa để làm một việc nhỏ mà không ai yêu cầu: anh kiểm tra lại phao mốc vòng ngoài quanh ô dọn bùn. Buộc lại nút dây đã hơi lỏng vì dòng triều lên, và ghi vào nhật ký giờ triều tại thời điểm vật lộ hình. Anh làm việc đó vì một linh cảm nghề nghiệp rất cũ: ở các công trường dưới nước, những vật nằm yên lâu năm dưới bùn thường chỉ chịu lộ ra trong một vài điều kiện dòng chảy nhất định. Và người đầu tiên nhìn thấy nó có trách nhiệm ghi lại điều kiện đó chính xác như ghi lại chính hình dạng của vật. Sau này, khi nhiều đoàn khác nhau cùng nhìn vào một tấm ảnh và tranh luận nó là gì, thứ cứu được cuộc tranh luận khỏi cảm tính thường không phải là tấm ảnh đẹp nhất. Mà là dòng ghi giờ triều, hướng dòng và độ đục của nước do người lặn đầu tiên để lại.
Sơn, trong lúc thu dọn ống hút bùn trên sà lan, nói một câu nửa đùa nửa thật mà cả đội đều nghe.
- Anh Hải, hồi sáng ông Thọ dặn đội mình là chạm vật cứng thẳng cắm sâu thì dừng tay. Hôm nay nó lộ ra, nó vừa cứng, vừa thẳng, vừa cắm sâu, lại còn có hình kiếm nữa. Ông già đó dặn trúng từng chữ một, anh thấy ghê không?
- Ghê hay không thì tối về anh cũng phải viết báo cáo ca. - Hải đáp, cố giữ giọng bình thường. - Nhưng từ giờ, trong đội này, không ai được gọi nó là thanh sắt nữa. Gọi đúng như nhật ký: vật kim loại đồng đen hình kiếm, chưa phân loại. Tên gọi trên giấy cũng là một thứ quy chế. Mình gọi nó là sắt quen miệng, tới lúc họp người ta sẽ xử lý nó như sắt thật.
Sơn gật đầu, ghi nhớ. Cả đội thu quân về bờ trong lúc nắng trưa yếu ớt xuyên qua lớp mây bão xa, mặt lạch lấp loáng sáng lên từng mảng, và ở dưới lớp sáng đó. Trong góc trong tối và lạnh của mố trụ, đoạn kim loại đen vừa lộ hình vẫn nằm yên trong bùn như nó đã nằm yên suốt bao nhiêu năm. Chỉ khác một điều duy nhất: từ buổi sáng nay, nó đã có ảnh, có thước đo, có tọa độ, và có một cái tên chưa chính thức đang lớn dần lên trong đầu của tất cả những người đã nhìn thấy nó.
Thẻ nhớ được sao lưu hai bản trước bữa trưa. Một bản vào cặp hồ sơ của lán chỉ huy, một bản theo Hải về phòng đội lặn. Tấm ảnh cận cảnh đoạn kim loại đen, bản dẹt, thẳng, ánh đồng đen dưới đèn lặn, từ buổi sáng đó trở đi không còn là một dữ kiện riêng của đội lặn nữa. Nó bắt đầu đi lại trong các cặp hồ sơ của công trường, từ tay kỹ sư này sang tay cán bộ khác. Mang theo một câu hỏi mà mỗi người nhìn vào nó đều tự hỏi bằng thứ ngôn ngữ của nghề mình: địa chất hỏi nó nằm ở điểm nào của mạch đá. Di sản hỏi nó thuộc về lời dặn nào của các đời thợ, còn thi công, nghề thực dụng nhất trong ba nghề. Chỉ hỏi một câu ngắn nhất và nguy hiểm nhất: nó có cản việc hay không, và nếu cản, thì dọn nó đi bằng cách nào cho kịp tiến độ.