THẦN CÙ DƯỚI CHÙA CẦU HỘI AN - Chương 22: Kiếm trên giá gỗ

Chiều Thứ Bảy 12/12/2026, Nguyễn Văn Thọ tới sân công trường Chùa Cầu khi trời vừa tạnh mưa hẳn. Ông đi chậm qua cổng rào đã dựng lại sau đêm bão, tay…

Nội dung chương

Chiều Thứ Bảy 12/12/2026, Nguyễn Văn Thọ tới sân công trường Chùa Cầu khi trời vừa tạnh mưa hẳn. Ông đi chậm qua cổng rào đã dựng lại sau đêm bão, tay xách theo hộp đồ nghề mộc quen thuộc. Đêm qua ông đứng ở đầu cầu tới gần sáng. Trưa nay ông mới chợp mắt được một lúc ở nhà, rồi nhận điện thoại của Linh mời xuống nhìn vật thật. Ông không từ chối. Có những thứ trong đời thợ của ông, ông chỉ nghe thầy mình kể và chép lại vào sổ tay giữ cầu. Chiều nay, lần đầu tiên, thứ đó nằm trước mặt ông bằng xương bằng thịt của gỗ và đồng.

Thanh kiếm đã được cẩu từ sà lan đặt lên một giá gỗ kê giữa sân công trường. Giá gỗ làm bằng mấy thanh đà dày, kê thấp, đủ để thân kiếm nằm ngang cách mặt đất chừng nửa mét. Chung quanh giá là một vòng dây chắn mới căng. Tổ cẩu còn giữ nguyên hai vòng cáp quanh thân kiếm, chưa tháo, chờ biên bản xong mới tháo theo lệnh. Bùn lạch bám trên thân kiếm đã khô lại thành từng mảng nâu xám, nhưng ở những chỗ bùn tróc ra, ánh đồng đen hiện rõ dưới nắng chiều yếu ớt.

Phạm Ngọc Linh đứng sẵn bên giá gỗ cùng hai cán bộ của Trung tâm. Cô cầm trên tay xấp biên bản niêm phong đã soạn sẵn, chỉ còn chờ phần xác nhận vật và cân trọng lượng. Đặng Quốc Hưng đứng ở mép vòng chắn, mặt còn phờ phạc sau một đêm và một buổi sáng chạy kiểm kê. Đoàn Minh Khải đứng phía đối diện, cách giá gỗ hai bước, đúng khoảng cách ông đã đứng trên sà lan lúc hai giờ sáng. Trần Văn Hải cũng có mặt, vai còn băng, tay cầm cuốn nhật ký lặn của đội mình.

Linh mời ông Thọ bước vào trong vòng chắn.

- Ông Thọ, Trung tâm mời ông tới để xác nhận vật này trước khi niêm phong. - Linh nói. - Ông cứ nhìn kỹ, sờ kỹ. Phần nào ông chắc, ông nói. Phần nào ông không chắc, ông cứ nói là không chắc. Mọi lời của ông hôm nay đều ghi vào biên bản.

Ông Thọ gật đầu. Ông đặt hộp đồ nghề xuống đất, rồi bước tới bên giá gỗ. Ông không chạm vào kiếm ngay. Ông đi một vòng chậm quanh giá, nhìn từ mũi kiếm tới cuối thân, như người thợ già nhìn một cấu kiện gỗ lạ trước khi nhận việc. Mũi kiếm còn nguyên hình nhọn, hơi sứt một đường rất nhỏ ở cạnh, có lẽ do cú giật đêm qua. Thân kiếm bản rộng, dẹt, thẳng, không cong một phân nào. Chiều dài của nó vượt xa thân người nằm. Ông Thọ dừng lại ở đoạn giữa thân, chỗ bùn đã tróc nhiều nhất, và lúc đó ông mới đưa tay ra.

Bàn tay già của ông lần dọc theo lớp vỏ ngoài của thanh kiếm. Lớp vỏ đó không phải sắt. Dưới đầu ngón tay ông, nó là một lớp đồng đen đã ngậm nước và bùn qua rất nhiều năm, bề mặt nhẵn lạnh, có những vệt xỉn màu chạy dọc theo thớ. Ông gõ nhẹ một đốt ngón tay lên vỏ đồng. Tiếng kêu trầm và đặc, không vang như thép rỗng, cũng không câm như sắt mục. Ông Thọ khẽ gật đầu một mình.

Rồi ông nhìn thấy chỗ ông cần nhìn. Ở gần phía chuôi, một mảng vỏ đồng đã bong nhẹ sau cú giật đêm qua, mép đồng quăn lên một đoạn ngắn. Bên dưới lớp đồng bong đó lộ ra một thớ vật liệu khác, sẫm màu, mịn và nặng mắt. Ông Thọ cúi xuống thật gần, đưa ngón tay chạm vào phần lộ ra đó. Ông miết nhẹ một lần, rồi ngẩng lên nhìn Linh.

- Gỗ lim. - Ông nói chậm rãi. - Đây là lõi cột gỗ lim. Vỏ ngoài là đồng đen bọc kín. Cả thanh này không phải sắt, cũng không phải đồng đặc. Nó là một cây cột gỗ lim bọc đồng đen, đẽo và rèn theo hình một thanh kiếm.

Sân công trường im lặng. Khải nhìn chằm chằm vào chỗ vỏ đồng bong mà ông Thọ vừa chỉ. Đêm qua trên sà lan, ông đã thấy ánh đồng đen và đã biết biên bản sắt phế liệu của mình sai. Nhưng sai ở mức nào thì tới giờ phút này ông mới nhìn thấy tận nơi. Vật mà ông ký là sắt phế liệu rỉ sét có một cái lõi bằng gỗ lim, thứ gỗ của cột đình, cột chùa, thứ gỗ không ai đem làm phế liệu bao giờ.

Ông Thọ đứng thẳng dậy, tay vẫn đặt nhẹ lên thân kiếm, và nói tiếp bằng giọng của người thợ đang gọi tên một cấu kiện đúng nghề của nó.

- Tên của nó là cọc kiếm. - Ông nói. - Các đời thợ giữ cầu trước tôi đều gọi như vậy. Cả cây Chùa Cầu mà mọi người nhìn thấy trên mặt nước là phần thân lớn của thanh kiếm đó. Mái cầu, thân cầu, hai đầu cầu, tất cả dựng theo hình một thanh kiếm nằm ngang qua lạch. Còn thanh này nằm dưới mố mới là phần lưỡi thật. Lưỡi cắm xuống, thân ở trên. Lưỡi cắm vào đúng huyệt ở kẽ đá dưới đáy lạch, giữ cho cả cây kiếm lớn không lệch đi.

- Huyệt mà ông nói là kẽ nứt mạch đá trong ảnh dưới nước phải không, ông Thọ? - Linh hỏi, bút đã sẵn trên biên bản.

- Phải. - Ông Thọ đáp. - Là cái khe mà đội lặn chụp được hôm 11/12. Mũi của thanh này cắm ngập trong khe đó. Tôi xem ảnh cô Linh đưa hôm đó là tôi biết rồi. Nhưng biết trong ảnh khác với sờ tận tay hôm nay. Hôm nay tôi dám nói chắc vào biên bản: đây là cọc kiếm trấn của Chùa Cầu.

Việc cân trọng lượng làm ngay sau đó, trước mặt đủ các bên. Tổ cẩu móc cân tải vào hai vòng cáp còn nguyên quanh thân kiếm. Cần cẩu nhấc thanh kiếm lên khỏi giá gỗ chừng một gang tay, giữ yên cho kim cân ổn định. Mọi người trong sân cùng nhìn vào mặt cân điện tử gắn trên móc cẩu. Con số nhảy mấy lần theo nhịp gió, rồi đứng yên.

Hai trăm mười bốn ký. Bùi Thanh Tùng đọc to con số, ghi vào sổ trắc đạc của mình và ghi thêm một dòng đối chiếu. Linh ghi vào biên bản niêm phong: trọng lượng tại hiện trường, hai trăm mười bốn kilôgam. Khải đứng nghe con số đó mà không nói gì. Trong phương án kéo đêm qua, ông ước tính vật lạ chỉ nặng vài chục ký, và ông đã dự phòng cản tới gấp mười lần con số ước tính đó. Hai trăm mười bốn ký nằm ngoài cả phần dự phòng. Nó là một con số đủ nặng để làm sà lan nghiêng trông thấy, và đủ nặng để nói rằng mọi tính toán của đêm kéo kiếm đều sai từ gốc.

Cân xong, tổ cẩu hạ kiếm xuống giá gỗ đúng vị trí cũ. Linh tiến hành niêm phong tại chỗ. Cô cho quấn băng niêm phong của Trung tâm quanh hai đầu giá gỗ và thân kiếm, dán tem niêm phong có chữ ký của cô và của đại diện công trường lên các mối quấn. Trong biên bản niêm phong ghi rõ: thanh kiếm dạng cọc, lõi gỗ lim bọc đồng đen, dài hai trăm ba mươi tám xăngtimét, bản rộng nhất mười tám xăngtimét, nặng hai trăm mười bốn kilôgam. Vật nằm trên giá gỗ tại sân công trường Chùa Cầu kể từ chiều 12/12/2026. Không ai được di chuyển vật khi chưa có biên bản mở niêm phong của Trung tâm.

Linh đọc lại toàn bộ biên bản cho mọi người cùng nghe. Không ai có ý kiến khác. Hưng ký phần đại diện nhà thầu. Khải ký phần phụ trách kỹ thuật. Ông Thọ ký phần người xác nhận vật, và khi ký, ông ghi thêm họ tên của mình bằng nét chữ chậm rãi của người đã ký tên vào sổ thợ suốt mấy chục năm.

Trước khi niêm phong, Hải mở nhật ký lặn của đội mình ngay bên giá gỗ. Anh đọc lại dòng ghi ngày 09/12, ngày tay anh chạm vật cứng đầu tiên dưới bùn. Anh đọc tiếp dòng ghi ngày 10/12, ngày lớp bùn trôi đi để lộ đoạn kim loại đen hình lưỡi kiếm. Hai dòng nhật ký đó khớp với vật đang nằm trên giá tới từng chi tiết. Linh nghe xong, yêu cầu sao một bản nhật ký lặn đính kèm biên bản niêm phong. Hải ký vào bản sao ngay tại sân. Từ lúc này, vật trên giá gỗ không còn là một vật lạ vô danh trong bất kỳ hồ sơ nào nữa. Nó có tên, có chất liệu, có trọng lượng, có cả một chuỗi ghi chép chạy dài từ đáy bùn lên mặt đất.

Sau niêm phong, Linh giao ca canh giữ. Cô lập danh sách ca trực ngay trong sân: ban ngày tổ bảo vệ công trường canh, ban đêm thêm một người của đội lặn và một cán bộ Trung tâm luân phiên. Giá gỗ nằm trong tầm đèn sân và trong tầm của lán trực. Bất kỳ ai vào vòng chắn đều phải ghi tên vào sổ canh giữ đặt ở đầu giá.

Ông Thọ ở lại sau cùng, khi mọi người đã tản ra lo phần việc của buổi chiều. Ông đứng một mình bên giá gỗ, nhìn thanh cọc kiếm đã nằm yên dưới lớp băng niêm phong. Gần tám mươi năm đời người, ông giữ truyền khẩu về thứ này qua lời thầy, qua sổ tay chép tay, qua những lần trùng tu chỉ được nhìn xuống lạch từ trên cầu. Giờ nó nằm đây, trên mặt đất, giữa một sân công trường đầy cáp và đà gỗ, bị kéo lên bởi một lệnh mà ông đã cố cản trong đêm mưa.

Ông đặt tay lên hộp đồ nghề của mình, nơi có chiếc búa đầu gỗ mít gia truyền. Ông chưa mở hộp. Chưa tới lúc mở hộp. Ông chỉ nói một câu rất khẽ, đủ cho Linh đang ghi sổ gần đó nghe thấy.

- Nó nằm ở đây thì khe dưới kia trống. - Ông nói. - Mà khe trống thì đất chưa yên được đâu. Từ giờ tới lúc nó về lại chỗ cũ, phố này còn phải nghe đất kêu nữa.

Linh ngẩng lên khỏi cuốn sổ. Cô không hỏi lại. Cô ghi câu nói đó vào phần ghi chú cuối biên bản, ghi rõ người nói, giờ nói và hoàn cảnh nói. Chiều 12/12, thanh kiếm trấn của Chùa Cầu nằm yên trên giá gỗ trong sân công trường, niêm phong, có người canh theo ca. Và dưới đáy lạch cách đó vài chục mét, cái khe đá mà nó vừa rời khỏi vẫn trống, trong bùn, trong nước đục, không một ai nhìn thấy.

Chương khác

Xem thêm