THẦN LONG ĐỖ TRẤN SÔNG TÔ LỊCH - Chương 1: Khai Công Nạo Vét Sông Tô Lịch
Sáng 15/03/2027, lúc 07:30, bờ sông Tô Lịch đoạn ngã ba còn phủ một lớp sương mỏng. Phạm Duy Anh đến công trường khi đội bảo vệ vừa kéo tấm bạt che bảng…
Nội dung chương
Sáng 15/03/2027, lúc 07:30, bờ sông Tô Lịch đoạn ngã ba còn phủ một lớp sương mỏng. Phạm Duy Anh đến công trường khi đội bảo vệ vừa kéo tấm bạt che bảng hiệu dự án. Anh đứng ngoài hàng rào tôn, nhìn dòng sông đen và chậm trước mặt. Nước sông mang mùi bùn lâu năm, mùi rác ẩm và mùi dầu máy thoang thoảng.
Anh năm nay ba mươi tám tuổi, là nhà nghiên cứu văn hóa dân gian. Lần này anh không đến để viết bài hay quay phim tư liệu. Phường mời anh làm cố vấn văn hóa cho gói nạo vét đoạn ngã ba. Giấy mời ghi rõ phạm vi rất hẹp. Anh chỉ góp ý khi thi công chạm tới di tích, vật cổ hoặc dấu tích tín ngưỡng ven sông.
Duy Anh ôm cặp hồ sơ mỏng, trong đó có quyết định phê duyệt dự án và sơ đồ đoạn sông. Anh đã đọc hồ sơ hai lần từ tối hôm trước. Đoạn ngã ba là nơi hai dòng chảy gặp nhau rồi xoáy nhẹ trước khi đổ tiếp. Người dân quanh đây gọi ngắn gọn là ngã ba sông, không ai gọi bằng tên hành chính trên bản đồ.
Chỉ huy công trường Vũ Quốc Huy đã đứng sẵn ở lán điều hành. Huy bốn mươi chín tuổi, dáng người chắc, tóc cắt ngắn, áo bảo hộ còn mới. Anh ta cầm loa tay, trước mặt là hai hàng công nhân và tổ lái máy. Tiếng loa rè nhẹ trong sương sớm.
- Mọi người nghe rõ kế hoạch hôm nay. Ta khai công gói nạo vét đoạn ngã ba theo đúng tiến độ đã duyệt. Đoạn này bùn dày, nước sâu không đều, ai cũng phải làm đúng quy trình an toàn.
Huy nói chậm, từng câu đều ngắn. Anh ta nhắc hạn hoàn thành trước mùa mưa, nhắc việc giữ vệ sinh bờ sông. Anh ta cũng nhắc không ai được tự ý lặn xuống đáy sông khi chưa có lệnh. Cả đội im lặng nghe, chỉ có tiếng máy nổ cầm chừng ở bãi xe phía sau.
Cán bộ phường Đặng Thị Thu đứng bên cạnh Huy, tay cầm sổ ghi chép. Thu bốn mươi tuổi, là người phụ trách giám sát dự án phía phường. Chị kiểm tra lại danh sách nhân sự, đối chiếu biển số xe và số hiệu máy. Khi Huy dứt lời, chị bước lên một bước.
- Phường chỉ nhắc thêm một việc. Đoạn ngã ba này nằm sát khu dân cư lâu đời. Nếu thi công gặp vật lạ dưới đáy sông, các anh phải dừng và báo ngay. Không ai được tự ý vớt lên hay dời đi khi chưa có ý kiến chuyên môn.
Duy Anh nghe câu đó và ghi vào sổ tay. Đó cũng là lý do anh có mặt ở đây. Nhiều dự án nạo vét trước đây từng gặp bia đá, đồ gốm và cả nền móng cũ dưới bùn. Chỉ cần xử lý sai một lần, hồ sơ sẽ rối trong nhiều tháng.
Sau lễ khai công ngắn, Huy dẫn Duy Anh và Thu đi dọc bờ kè. Bờ kè đoạn này đã nứt vài chỗ, rêu bám thành vệt dài. Phía dưới, dòng nước xám đen chảy rất chậm. Một chiếc xà lan nhỏ chở cát đậu cách ngã ba chừng trăm mét, neo còn chưa thả hết dây.
- Đoạn này khó nhất ở chỗ đáy không bằng. Chỗ nông chỉ hơn hai mét, chỗ sâu lại tụt xuống bất ngờ. Máy phải đi từng gầu một, không làm ẩu được.
Huy vừa đi vừa chỉ tay xuống mặt sông. Duy Anh cúi nhìn theo, nhưng mặt nước đục không cho thấy gì bên dưới. Anh chỉ thấy bọt rác dạt vào chân kè và vài cọc tre cũ nhô lên gần bờ.
Ở bãi máy, công nhân lái máy xúc Đỗ Văn Tùng đang kiểm tra máy số 2. Tùng ba mươi hai tuổi, người gầy và nhanh, đã lái máy ở nhiều công trường sông trong thành phố. Anh ta đi vòng quanh thân máy, gõ nhẹ vào xích, mở nắp khoang dầu rồi lau tay vào giẻ.
Duy Anh đứng xem Tùng làm việc một lúc. Tùng leo lên cabin, hạ gầu xuống kiểm tra răng gầu, rồi lại nâng lên. Tiếng thủy lực rít khẽ, gầu thép bóng loáng còn dính bùn khô từ công trường trước. Tùng thò đầu ra khỏi cabin và nói vọng xuống.
- Máy số 2 ngon rồi anh Huy. Gầu không mẻ, xích không rão. Chiều nay em cho rà thử mép ngoài trước, chưa vào giữa ngã ba vội.
Huy gật đầu. Theo kế hoạch, hai ngày đầu đội thi công chỉ dọn rác nổi và nạo lớp bùn mặt ở rìa. Phần giữa ngã ba sẽ làm sau, khi tổ đo đạc cắm xong phao mốc. Cách làm chậm này khiến Huy không hài lòng, nhưng anh ta vẫn ký vào nhật ký ca.
Thu lật sổ, đọc lại các điều kiện giám sát. Chị nhắc việc lấy mẫu nước phải làm trước và trong khi thi công. Chị cũng nhắc lán trại không được xả nước thải thẳng xuống sông. Duy Anh thấy cách làm việc của chị rất chặt, từng mục đều có người chịu trách nhiệm rõ ràng.
Đến gần chín giờ, nắng bắt đầu lên. Sương tan dần, mặt sông lộ ra nhiều vệt rác hơn. Duy Anh đi một vòng quanh khu vực phong tỏa dự kiến. Anh chụp ảnh bờ kè, chụp dãy nhà ven sông và chụp cả gốc đa già ở đầu ngõ gần đó. Những ảnh này sẽ vào hồ sơ hiện trạng văn hóa của dự án.
Một bà cụ bán nước ở đầu ngõ nhìn đoàn người rồi hỏi nhỏ.
- Các chú vét sông đợt này có vét sâu không. Đoạn ngã ba ấy từ xưa các cụ đã dặn là chỉ vét cạn thôi đấy.
Duy Anh dừng lại, hỏi cụ thêm vài câu. Cụ nói mình chỉ nghe người già truyền lại, không biết rõ lý do. Anh cảm ơn cụ và ghi vào sổ hai chữ đào nông, kèm dấu hỏi. Lúc này đó mới là một lời truyền miệng, chưa phải bằng chứng gì.
Huy nghe Duy Anh kể lại thì chỉ cười nhạt.
- Lời các cụ thì nhiều lắm anh ạ. Bờ sông nào cũng có một lời dặn. Ta cứ làm theo bản đồ và số đo, có gì lạ thì anh xem giúp là được.
Duy Anh không tranh luận. Anh hiểu vị trí của mình ở công trường này rất rõ. Anh không có quyền dừng máy, cũng không có quyền ra lệnh cho công nhân. Việc của anh là nhận diện, ghi chép và báo cáo khi có dấu hiệu liên quan tới di tích.
Buổi trưa, cả đội nghỉ ở lán tạm. Tùng ngồi ăn cơm hộp, kể chuyện các công trường cũ cho hai công nhân trẻ nghe. Anh ta kể từng vớt lên một chiếc neo sắt gỉ và một lần gặp nền gạch cũ dưới bùn. Giọng kể của anh ta bình thản, như người đã quen với việc đáy sông giấu đủ thứ.
- Đáy sông thành phố thì cái gì cũng có. Từ xe đạp, tủ lạnh cho tới miếu nhỏ bằng gỗ cũng có người từng gặp. Mình cứ xúc nhẹ tay, gặp cứng thì dừng, thế là yên.
Duy Anh ngồi gần đó, vừa ăn vừa nghe. Anh nghĩ tới đoạn ngã ba ngoài kia. Hồ sơ địa chất nói đáy đoạn này chủ yếu là bùn và cát bồi. Không có dòng nào nhắc tới nền móng, cọc gỗ hay vật kim loại lớn.
Chiều hôm đó, tổ đo đạc cắm phao mốc quanh ngã ba. Những quả phao vàng nổi trên mặt nước, nối với nhau bằng dây thừng. Tùng cho máy số 2 rà thử lớp bùn mặt ở mép ngoài. Gầu xúc đi rất chậm, mỗi lần chỉ gạt một lớp mỏng. Bùn đen được đổ lên xà lan, nước rỉ xuống sông thành vệt đục.
Duy Anh đứng trên bờ kè theo dõi tới hết ca chiều. Không có vật lạ nào xuất hiện trong ngày đầu. Chỉ có rác, chai nhựa, vài thanh sắt vụn và một lốp xe cũ được kéo lên. Thu ký biên bản hiện trạng ngày đầu và hẹn sáng mai họp giao ban lúc tám giờ.
Trước khi hết ca, Duy Anh xin Huy cho xem thêm nhật ký khảo sát cũ của đoạn sông. Huy mở tủ hồ sơ ở góc lán và lấy ra một tập giấy đã ngả vàng ở mép. Tập giấy ghi các đợt vét bùn nhỏ lẻ từ nhiều năm trước, chữ viết tay chen lẫn dấu đỏ của đơn vị cũ. Không đợt nào ghi độ sâu nạo vét vượt quá lớp bùn mặt ở ngã ba.
Duy Anh đọc chậm từng trang và nhận ra một điểm lạ. Các đoạn sông trên và dưới ngã ba đều có số đo đáy khá chi tiết. Riêng đoạn ngã ba chỉ có vài dòng ngắn, ghi bùn dày và dòng chảy xoáy, rồi bỏ trống phần mô tả đáy. Anh đánh dấu trang đó bằng một mẩu giấy nhỏ để mai đối chiếu tiếp.
- Hồ sơ cũ làm ăn thế này thì bảo sao bản đồ mới thiếu. Người vẽ sau chỉ chép lại phần đã có, phần trống thì để trống luôn.
Thu đứng bên cạnh nghe thấy và gật đầu. Chị nói phường cũng từng hỏi về khoảng trống này khi thẩm định hồ sơ. Đơn vị tư vấn trả lời rằng đáy ngã ba nhiều bùn, thiết bị đo cho kết quả không ổn định. Câu trả lời đó được chấp nhận vì gói nạo vét khi ấy chưa chạm sâu xuống đáy.
Huy gấp tập hồ sơ lại, giọng trầm xuống. Anh ta nói tiến độ của gói này tính theo tuần, chậm một tuần là cả dây chuyền xà lan và nhân công phải chờ. Vì vậy anh ta cần biết sớm dưới ngã ba có gì, để còn tính phương án thi công. Duy Anh hiểu áp lực đó là thật, không phải lời nói cho có.
Tùng thu dọn máy xong cũng ghé vào lán uống nước. Anh ta nghe Huy nói tới vật cứng thì chen vào một câu.
- Mai kia vào giữa ngã ba, em sẽ cho gầu đi thật nhẹ. Gặp cứng là em dừng ngay, các anh cứ yên tâm.
Khi đội bắt đầu thu dọn, Huy gọi Duy Anh ở lại lán điều hành. Trên bàn là bản đồ thi công trải rộng, góc giấy bị gió thổi cong lên. Huy lấy bút chì khoanh đoạn ngã ba rồi gõ nhẹ vào tâm vòng tròn.
- Anh ơi, tôi nói riêng với anh một việc này. Tổ đo cũ từng rà soát đáy đoạn này bằng thiết bị từ năm ngoái. Sâu dưới bùn ở đúng ngã ba có một vật cứng cổ, khá lớn.
Duy Anh ngẩng lên nhìn Huy. Anh hỏi vật cứng đó có ghi trong bản đồ thi công không. Huy lắc đầu và hạ giọng xuống thấp hơn.
- Không ghi. Bản đồ thi công không có vật cứng nào ở đáy đoạn này cả.