THẦN LONG ĐỖ TRẤN SÔNG TÔ LỊCH - Chương 23: Tấm Bia Cũ Ở Đền Bạch Mã
Sáng ngày 06 tháng 04 năm 2027, Phạm Duy Anh và Lê Minh Tuấn tới Đền Bạch Mã lúc 09:30 theo lời hẹn của ông Lâm. Đền nằm lặng trong con phố cũ, cổng tam…
Nội dung chương
Sáng ngày 06 tháng 04 năm 2027, Phạm Duy Anh và Lê Minh Tuấn tới Đền Bạch Mã lúc 09:30 theo lời hẹn của ông Lâm. Đền nằm lặng trong con phố cũ, cổng tam quan phủ màu thời gian, sân gạch còn ướt hơi sương sớm. Nguyễn Trọng Nghĩa đã tới trước và đang đứng nói chuyện nhỏ với ông Lâm ở hiên nhà khách. Thấy hai thầy trò bước vào, ông Lâm gật đầu chào rồi dẫn cả nhóm đi vòng ra phía sau hậu cung. Ông nói tấm bia cần xem không nằm ở nơi khách thập phương thường tới. Nó nằm ở gian sau, nơi chỉ người giữ đền mới vào lau dọn hằng tháng.
Gian sau hậu cung hẹp và mát, mùi nhang cũ quyện với mùi đá ẩm lâu năm. Tấm bia đá đứng tựa vào vách trong cùng, cao hơn đầu người, mặt bia đã mòn nhiều chỗ. Ông Lâm thắp một nén nhang trước bia rồi mới cho nhóm lại gần. Ông kể bia này có mặt ở đền từ rất lâu, lâu hơn cả mấy đời thủ nhang mà ông còn nhớ được tên. Nội dung bia chép việc của người xưa ở đoạn sông Tô chảy qua đất này. Nhiều người trong đền biết có tấm bia, nhưng rất ít người đọc được chữ trên mặt bia nữa. Chữ khắc đã mòn theo mưa nắng, lại thêm lớp bụi đá phủ mờ qua nhiều chục năm không ai cạo đọc.
Duy Anh đứng trước tấm bia mà thấy lòng mình chùng xuống một nhịp. Suốt từ hôm qua, anh vẫn tự hỏi liệu câu nói của ông Lâm ở công trường có phải chỉ là một cách nói để câu thêm thời gian hay không. Tới lúc đứng trước mặt bia thật, anh hiểu phía đền không hề bịa ra một nguồn đối chiếu. Tấm bia là vật thật, chữ trên bia là chữ thật, chỉ có điều nó chưa chịu nói trọn điều nó biết. Tuấn lấy đèn pin trong túi áo và rọi xiên qua mặt đá theo cách các nhà Hán Nôm vẫn làm khi đọc bia mòn. Ánh sáng xiên làm những nét khắc còn sâu hiện lên rõ hơn hẳn so với nhìn thẳng.
Ông Nghĩa đứng phía sau, tay chắp trước bụng, không chen vào việc đọc chữ. Ông nói phần lệ và phần thần tích là việc ông biết, còn phần chữ trên đá là việc của người học chữ. Ông dặn Duy Anh và Tuấn đọc được tới đâu thì ghi đúng tới đó. Chỗ nào mòn không đọc được thì để trống, tuyệt đối không đoán chữ theo ý mình. Câu dặn đó làm Duy Anh nhớ lại lỗi của chính mình ở cuộc họp ngày 04 tháng 04. Lần này anh tự hứa với mình sẽ làm ngược lại hoàn toàn. Anh sẽ để mặt bia nói phần nó nói được, và im lặng trước phần nó chưa nói.
Tuấn bắt đầu đọc từ phần đầu bia, nơi chữ còn rõ nhất. Theo những dòng chữ đọc được, bia chép việc người xưa lập một vật bằng đồng ở ngã ba sông Tô. Việc lập vật đó không gắn với chuyện đánh nhau hay thờ cúng linh đình. Nó gắn với việc giữ cho yên một dòng nước chảy dưới lòng đất ở đoạn sông này. Tuấn đọc tới đó thì dừng lại rất lâu, vì các dòng tiếp theo mòn gần hết. Cậu chuyển đèn sang nhiều góc khác nhau mà vẫn chỉ thấy những vệt khắc đứt đoạn. Duy Anh ghi chép từng cụm chữ đọc được vào sổ, kèm theo ghi chú rõ ràng về những chỗ không đọc được.
Ông Lâm đứng bên cạnh bổ sung thêm phần ông biết qua lời truyền của các đời thủ nhang trước. Ông nói người trong đền vẫn kể rằng vật đồng dưới sông và tấm bia này là hai đầu của cùng một việc xưa. Bia ở trên bờ ghi lại việc, còn vật đồng ở dưới nước làm việc được ghi. Nhưng việc đó cụ thể là việc gì, giữ dòng nước dưới đất để làm gì, thì lời truyền trong đền cũng không nói rõ hơn mặt bia bao nhiêu. Ông Lâm nói thẳng rằng ông không muốn đoán thay người xưa. Ông giữ đền bằng lệ và bằng lời dặn, không giữ bằng suy đoán của riêng mình.
Nghe ông Lâm nói, Duy Anh thấy rõ vị trí của tấm bia trong toàn bộ hồ sơ dự án lúc này. Nó là một bằng chứng thư tịch thật, có vật thật và có chữ thật đọc được một phần. Nhưng phần đọc được mới chỉ nói người xưa lập vật đồng để giữ yên dòng nước dưới lòng đất. Nó chưa nói vật đồng giữ dòng nước đó bằng cách nào. Nó cũng chưa nói dòng nước dưới lòng đất đó có gì đáng giữ, đáng ngại hay đáng tránh. Nếu hôm nay anh lại vội vàng nối phần chữ này thành một kết luận mới, anh sẽ lặp lại đúng lỗi của ngày 04 tháng 04 theo chiều ngược lại. Anh ghi vào sổ một dòng tự dặn rất rõ. Bia là manh mối lớn, chưa phải kết luận.
Sau khi xem bia, ông Lâm dẫn nhóm vào gian thờ chính để giới thiệu phần lệ của đền. Bài vị phụng thờ Thần Long Đỗ đặt trang trọng trong khám thờ, sơn son thếp vàng đã trầm màu theo năm tháng. Ông Lâm kể thần là vị thần bản thổ của đất Long Đỗ, được thờ ở đền này thuộc hàng Thăng Long Tứ Trấn. Người giữ đền nhìn bài vị như nhìn một sự hiện diện phải kính cẩn, không phải như một vật để cầu cạnh đổi chác. Ông Nghĩa bổ sung rằng mọi lễ ở đền đều làm theo lệ có sẵn, người làm lễ không tự thêm bớt và không ai ra lệnh được cho thần điều gì.
Ông Lâm còn đưa nhóm xem bộ đồ thờ bằng đồng đặt trên án thờ phía trước. Ông kể vào mùa xuân, theo lệ cũ của đền, người giữ đền dùng nước thơm hoa bưởi để lau rửa đồ thờ. Nước đó chỉ gồm hoa bưởi tươi ngâm trong nước giếng của đền, không pha thêm bất cứ thứ gì khác. Hoa phải hái trong vườn đền hoặc mua hoa tươi đầu mùa, rửa sạch rồi mới ngâm. Ông Lâm nói lệ này giữ để đồ thờ được sạch thơm khi vào lễ xuân, và cũng là cách người giữ đền nhớ mùa hoa bưởi của đất này. Duy Anh ghi lại quy trình đó vào sổ rất kỹ. Anh chưa biết lệ nước hoa bưởi này sẽ có chỗ nào trong hồ sơ dự án về sau. Nhưng anh có cảm giác mọi chi tiết của ngôi đền này đều đang nằm chờ ở đúng vị trí của chúng.
Ông Lâm dẫn nhóm ra sân sau xem giếng nước của đền và cây bưởi già ở góc vườn. Giếng đá ong đã cũ, thành giếng mòn nhẵn ở chỗ dây gầu từng cọ qua nhiều năm. Ông nói nước lau rửa đồ thờ trong đền chỉ lấy ở giếng này, không lấy nước máy và không lấy nước nơi khác mang tới. Cây bưởi già đang đúng mùa hoa, từng chùm hoa trắng rơi lác đác xuống nền gạch sau một đêm gió. Ông Lâm cúi nhặt một bông hoa còn nguyên cánh và đặt lên lòng bàn tay cho mọi người xem. Ông nói hoa để ngâm nước thơm phải là hoa tươi như thế này, hái trong ngày, không dùng hoa đã để qua đêm. Duy Anh nhìn cây bưởi và mặt giếng mà thấy lệ của ngôi đền này tỉ mỉ tới từng việc nhỏ nhất. Không một việc gì ở đây được làm theo lối tiện đâu làm đó.
Trong lúc ông Lâm nói chuyện lệ đền, Tuấn xin phép chụp lại toàn bộ mặt bia bằng điện thoại ở nhiều góc sáng khác nhau. Ông Lâm đồng ý ngay, chỉ dặn không ai được chạm tay vào mặt bia và không dùng bất cứ thứ gì cạo lên đá. Tuấn chụp rất chậm, mỗi góc chụp xong lại kiểm tra ngay xem nét chữ có hiện rõ hơn bản trước hay không. Cậu nói bộ ảnh này sẽ giúp việc đối chiếu với hồ sơ của phường về sau đỡ phải đi lại nhiều lần. Duy Anh đứng giữ đèn phụ cho Tuấn và thấy cậu trợ lý của mình làm việc cẩn thận hơn hẳn chính anh trong cuộc họp hai ngày trước.
Tuấn trong lúc đó vẫn quay lại gian sau một mình với chiếc đèn pin. Cậu không cam lòng với phần chữ mòn ở giữa bia. Cậu thay đổi góc rọi đèn nhiều lần, có lúc ngồi thụp xuống để ánh sáng đi ngang sát mặt đá. Duy Anh đi vào tìm thì thấy Tuấn đang nín thở nhìn vào một dòng chữ ở phần thấp của bia. Cậu gọi khẽ mọi người lại gần và chỉ vào hai nét chữ vừa hiện lên dưới ánh đèn xiên. Hai chữ đó còn rõ hơn hẳn các chữ xung quanh, như thể người khắc xưa đã khắc sâu hơn ở đúng chỗ này.
Ông Lâm và ông Nghĩa cùng cúi xuống xem. Ông Nghĩa đọc chậm hai chữ đó thành tiếng, rồi gật đầu xác nhận cách đọc của Tuấn. Hai chữ vừa hiện lên không đứng một mình thành một câu trọn. Chúng nằm giữa một dòng chữ đã mất gần hết đầu và cuối. Nhưng chỉ riêng hai chữ đó thôi cũng đủ làm Duy Anh ngồi yên nhìn mặt bia thêm một lúc lâu. Chúng không giống bất cứ chữ nào thuộc về lệ trấn yểm mà anh đã dùng trong nhận định sai của mình. Chúng gợi tới một việc khác hẳn, một việc liên quan tới dòng nước chứ không liên quan tới một con quái nào trên sông.
Ra khỏi đền lúc gần trưa, Duy Anh mang theo một bản chép tay các cụm chữ đọc được và một tâm trạng rất khác hôm qua. Kế hoạch phá trụ vẫn chỉ bị treo, chưa bị hủy, và hạn treo một ngày đã sắp hết. Nhưng lần này anh có trong tay một vật chứng thật để mang về cuộc họp. Một tấm bia cũ của Đền Bạch Mã chép việc giữ dòng nước dưới lòng đất. Anh biết chừng đó chưa đủ để kết luận bất cứ điều gì về trụ. Anh cũng biết chừng đó đã đủ để nói rằng nhận định bùa trấn của anh đang đứng trước một hướng tra cứu hoàn toàn khác.
Trên đường về, Tuấn vẫn cầm bản chép tay và đọc lại từng cụm chữ đã ghi. Tới gần công trường, cậu mới nói ra điều làm Duy Anh nhớ nhất buổi sáng hôm ấy. Cậu nói hai chữ đọc được ở dòng mòn đó, nếu đặt cạnh phần đầu bia về dòng nước dưới đất, thì chúng không còn là hai chữ rời nữa. Duy Anh hỏi cậu thấy hai chữ đó là gì. Tuấn trả lời rất chậm, như sợ mình đọc sai thêm một lần nữa trước mặt thầy của mình.
- Hai chữ ở dòng mòn đó, em đọc được là phân dòng.